
Sukta 1.30
Vasiṣṭha (often for RV 1.30; verify per Anukramaṇī)
Indra
Gāyatrī (likely; three pādas with shorter cadence—verify exact syllable counts)
हा सूक्त मुख्यतः इंद्राचे आवाहन आहे—त्यांना सोम-पीडनाच्या यज्ञात त्वरेने येऊन अर्पित सोमपान करावे आणि विजय, बळ तसेच तेजस्वी संपत्ती (रयि) प्रदान करावी अशी विनंती आहे. वज्रधारी, शतशक्तिमान मित्र म्हणून इंद्राची स्तुती केली आहे; ते अडथळे फोडून यजमानांना समृद्ध करतात. मदत, संरक्षण आणि यज्ञकर्माची यशस्वी सिद्धी यांसाठीच्या प्रार्थना क्रमाने व्यक्त होत जातात.
Mantra 1
आ व इन्द्रं क्रिविं यथा वाजयन्तः शतक्रतुम् । मंहिष्ठं सिञ्च इन्दुभिः ॥
हे जनहो, इंद्राला आवाहन करा—जसे क्रिवि जन त्याला जवळ ओढतात तसे—शतक्रतु (शंभर कर्मांचा स्वामी) याचे स्तवन करा. त्या महादानीवर इन्दु (सोम) रसधारा ओता।
Mantra 2
शतं वा यः शुचीनां सहस्रं वा समाशिराम् । एदु निम्नं न रीयते ॥
तो शुचि शक्तींचे शंभर (भाग) आणो वा सम्यक्-संयुक्त समृद्धींचे सहस्र—तरीही तो नीच स्थानी ढळत नाही; दात्याचे बळ खाली सरकत नाही.
Mantra 3
सं यन्मदाय शुष्मिण एना ह्यस्योदरे । समुद्रो न व्यचो दधे ॥
बलवान् (इंद्र) यांच्या मद/परवशतेसाठी या शक्ती एकत्र जमतात—कारण त्या त्याच्या उदरात धारण झालेल्या आहेत—तो समुद्राप्रमाणे अपार विस्तार स्वतःमध्ये सामावून धरतो.
Mantra 4
अयमु ते समतसि कपोत इव गर्भधिम् । वचस्तच्चिन्न ओहसे ॥
आमचे हे (वचन) तुझ्याकडे येऊन, कपोत जसे आपल्या घरट्यात विसावतात तसे, तुझ्यात स्थिरावते; आणि त्याच वाणीला तू आमच्या वाढीस/उत्कर्षास पोसतोस.
Mantra 5
स्तोत्रं राधानां पते गिर्वाहो वीर यस्य ते । विभूतिरस्तु सूनृता ॥
हे राधा/समृद्धींच्या पते, गिर्वाह (स्तुतिवचनांचा वाहक), हे वीर—तुला हे स्तोत्र अर्पण. तुझी विभूती आमच्यासाठी ‘सूनृता’—सत्य व प्रकाशमय वाणी—ठरो.
Mantra 6
ऊर्ध्वस्तिष्ठा न ऊतयेऽस्मिन्वाजे शतक्रतो । समन्येषु ब्रवावहै ॥
हे शतक्रतु (इंद्रा)! आमच्या ऊतये—रक्षण-साहाय्यासाठी—उर्ध्व उभा राहा; या वाज-समृद्धीत (आमच्या बाजूस) स्थित हो. आणि इतर स्पर्धा-संग्रामांतही आम्ही (विजय-ऐक्याने) एकत्र वाणी बोलू.
Mantra 7
योगेयोगे तवस्तरं वाजेवाजे हवामहे । सखाय इन्द्रमूतये ॥
प्रत्येक योगेयोगे, प्रत्येक वाजेवाजे, आम्ही सखेजन अधिक पराक्रमी इंद्राला त्याच्या ऊति—रक्षण-साहाय्यासाठी—हाक देतो.
Mantra 8
आ घा गमद्यदि श्रवत्सहस्रिणीभिरूतिभिः । वाजेभिरुप नो हवम् ॥
तो निश्चयच येईल, जर तो ऐकेल—सहस्रगुण ऊतींनी व वाजांनी जवळ येऊन—आमच्या हव (आह्वान) कडे.
Mantra 9
अनु प्रत्नस्यौकसो हुवे तुविप्रतिं नरम् । यं ते पूर्वं पिता हुवे ॥
प्राचीन गृहपरंपरेच्या मागोमाग मी तुविप्रति—महाबलवान नर—याचे आवाहन करतो; ज्याला तुझ्या पूर्वकाळच्या पित्याने आधीच हाक दिली होती, त्यालाच.
Mantra 10
तं त्वा वयं विश्ववारा शास्महे पुरुहूत । सखे वसो जरितृभ्यः ॥
हे पुरुहूत! आम्ही—विश्ववारा, सर्व वांछित समृद्धीचे इच्छुक—तुला उपदेश करीत आणि विनयाने विनवितो; हे सखे, हे वसो (धनदाता), जरीतृ (गायक-स्तुतिकर्ते) यांसाठी (आमच्यासाठी) हो.
Mantra 11
अस्माकं शिप्रिणीनां सोमपाः सोमपाव्नाम् । सखे वज्रिन्त्सखीनाम् ॥
आमच्यासाठी—शिप्रिणी, दीप्त-गंडधारींसाठी—हे सोमपाः, सोमपाव्नाम् मध्ये सोमपान करणाऱ्या! हे वज्रिन्, सखीनाम् चा सखा (आमचा मित्र) हो.
Mantra 12
तथा तदस्तु सोमपाः सखे वज्रिन्तथा कृणु । यथा त उश्मसीष्टये ॥
हे सोमपा, तसेच होवो; हे सखे, हे वज्रधारी, तसेच कर। ज्यायोगे यज्ञ-इष्टि आणि तिच्या सिद्धीसाठी आम्ही तुलाच अभिलाषू.
Mantra 13
रेवतीर्नः सधमाद इन्द्रे सन्तु तुविवाजाः । क्षुमन्तो याभिर्मदेम ॥
इंद्रासह त्या सामायिक मदात आमच्यासाठी रेवती—समृद्धी-वर्धक शक्ती—असोत, बहुबलसमृद्ध असोत। ज्यांच्या द्वारा आम्ही तेजस्वी होऊ आणि अंतःआनंद-मदात उल्लसित होऊ.
Mantra 14
आ घ त्वावान्त्मनाप्तः स्तोतृभ्यो धृष्णवियानः । ऋणोरक्षं न चक्र्योः ॥
होय—स्वतःच्या आत्मसंपन्न शक्तीसह येत, हे धृष्टा, तू स्तोत्रकर्त्यांकडे येतोस। चाकांसाठी जणू धुरी मोकळी करावी तसे, तू गतीतील अंतर्गत अडथळा दूर करतोस.
Mantra 15
आ यद्दुवः शतक्रतवा कामं जरितॄणाम् । ऋणोरक्षं न शचीभिः ॥
हे शतक्रतु इंद्रा! जेव्हा तू स्तुती-सेवेच्या निकट येऊन स्तोत्यांची कामना पूर्ण करतोस, तेव्हा आपल्या शची-शक्तींनी तू अक्ष (धुरा) मोकळा करतोस—अंतर्गत गती शक्य करतोस.
Mantra 16
शश्वदिन्द्रः पोप्रुथद्भिर्जिगाय नानदद्भिः शाश्वसद्भिर्धनानि । स नो हिरण्यरथं दंसनावान्त्स नः सनिता सनये स नोऽदात् ॥
सदैव इंद्र अग्रसर दाबक शक्तींनी, निनाद करणाऱ्या बलधारांनी, आणि अखंड टिकणाऱ्या ऊर्जांनी धन-रत्ने जिंकतो. तेजस्वी कर्मांचा स्वामी—दंसनावान्—तो आम्हाला सुवर्णरथ देवो; तोच आमचा विजयकर्ता ठरो, विजयासाठी आम्हाला संपदा देवो, तोच आम्हाला प्रदान करो.
Mantra 17
आश्विनावश्वावत्येषा यातं शवीरया । गोमद्दस्रा हिरण्यवत् ॥
हे अश्विनौ! अश्वसमृद्ध ही हवि-शक्ती घेऊन, वीर्य-ऊर्जेने येथे या. हे दस्रौ, अद्भुत रक्षकौ! गोसमृद्धी आणि हिरण्यसमृद्धी (प्रकाश व आनंद) घेऊन या.
Mantra 18
समानयोजनो हि वां रथो दस्रावमर्त्यः । समुद्रे अश्विनेयते ॥
हे दस्र अश्विनौ! तुमचा रथ एकाच समान योगात युक्त आहे—अमर्त्य. तो समुद्रात, हे अश्विनौ, आपल्या विशाल विस्तारात अग्रसर होतो.
Mantra 19
न्यघ्न्यस्य मूर्धनि चक्रं रथस्य येमथुः । परि द्यामन्यदीयते ॥
तुम्ही अघ्न्य (अवध्य, अक्षत) यांच्या मस्तकावर रथाचे चक्र स्थिर केले; आणि दुसरे (चक्र/गती-शक्ती) द्यौच्या भोवती परिभ्रमण करते—दीप्त लोकांत सम्यक् आवर्तन प्रस्थापित करत.
Mantra 20
कस्त उषः कधप्रिये भुजे मर्तो अमर्त्ये । कं नक्षसे विभावरि ॥
हे उषस्, कधप्रिये (शोधकाला प्रिय)! अमर्त्ये, तुझ्या अमर सान्निध्यात तुझे मर्त्य-दान कोण भोगतो? हे विभावरी, तू कोणापर्यंत पोहोचतेस—जागरणाचा प्रकाश घेऊन?
Mantra 21
वयं हि ते अमन्मह्यान्तादा पराकात् । अश्वे न चित्रे अरुषि ॥
आम्ही खरोखरच तुला जवळपासून परम दूर सीमापर्यंत ओळखले आहे—हे अरुषि (रक्त-दीप्त), तू चित्र (उज्ज्वल) अश्वासारखी आहेस.
Mantra 22
त्वं त्येभिरा गहि वाजेभिर्दुहितर्दिवः । अस्मे रयिं नि धारय ॥
हे दिवः-दुहितर (स्वर्गाची कन्या), त्या वाजां (बल-समृद्धी) सहित येथे ये; आणि आमच्यात रयि—पूर्णता व दीप्त समृद्धी—दृढपणे स्थापित कर.
It asks Indra to come to the Soma-offering, drink the Soma, and grant strength, victory over obstacles, protection, and rayi (prosperity and fullness).
Because Soma is the central offering that ‘invites’ and empowers Indra; the hymn treats Soma-drops (indu) and praise as the means that make Indra present and effective in helping the worshippers.
It is an epithet meaning ‘of a hundred powers/works,’ highlighting Indra’s many capacities—skill, might, and repeated ability to accomplish great deeds for those who invoke him.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.