Sukta 179
Sukta 1.179
Agastya (with Lopāmudrā in the dialogue tradition)
Dialogue hymn (Agastya–Lopāmudrā); no single devatā, with Soma/inner desire and marital/creative power in focus
Trishtubh (probable; confirm by scan)
हा संक्षिप्त संवाद-सूक्त अगस्त्याच्या दीर्घ तपश्चर्या-परिश्रम आणि लोपाामुद्रेच्या दाम्पत्य-संयोग, काम (इच्छा) व सर्जनशील परिपूर्तीच्या आवाहनातील ताण उभा करतो. येथे इच्छा ही केवळ भोग नसून, योग्य रीतीने मुक्त झाल्यास ती संतती, बळ आणि ऋषीच्या प्रभावी आशीर्वादांना आधार देणारी शक्ती मानली आहे. अखेरीस अगस्त्य तपसाला उर्वरतेत रूपांतरित करतात आणि देवांना ‘सत्य आशीर्वाद’ (satyā āśiṣaḥ) अर्पण करतात.
Mantras
Mantra 1
पूर्वीरहं शरदः शश्रमाणा दोषा वस्तोरुषसो जरयन्तीः । मिनाति श्रियं जरिमा तनूनामप्यू नु पत्नीर्वृषणो जगम्युः ॥
अनेक शरद्ऋतू मी श्रमात घालवले—रात्री, सकाळी आणि उषा यांना जरेने झिजवत. जरा देहांची श्री (कांती) कमी करते; तरीही वृषण (बलवान) याच्या पत्नी पुन्हा पुन्हा त्याच्याजवळ येऊन पोहोचतात.
Mantra 2
ये चिद्धि पूर्व ऋतसाप आसन्त्साकं देवेभिरवदन्नृतानि । ते चिदवासुर्नह्यन्तमापुः समू नु पत्नीर्वृषभिर्जगम्युः ॥
जे प्राचीनकाळी ऋतसाप (ऋताचे सहचर) होते, जे देवांसह मिळून ऋतानी (ऋताचे छंद/वाणी) उच्चारीत—तेही निघून गेले; ते शेवटापर्यंत पोहोचले नाहीत. तरीही आता वृषभांबरोबर (पराक्रमी बलवानांबरोबर) पत्नी एकत्र येऊन पुन्हा समीप येतात.
Mantra 3
न मृषा श्रान्तं यदवन्ति देवा विश्वा इत्स्पृधो अभ्यश्नवाव । जयावेदत्र शतनीथमाजिं यत्सम्यञ्चा मिथुनावभ्यजाव ॥
देव जर श्रान्ताला आधार देतात, तर त्याचा श्रम व्यर्थ ठरत नाही; तेव्हा आम्ही दोघेही सर्व स्पर्धा-वैऱ्यांवर मात करू शकतो. येथे शत युक्तींनी युक्त असा तो संग्राम आम्ही जिंकू—जेव्हा युगल एकत्र, सम्यक् अग्रसर होत, आक्रमणाकडे दाब देत पुढे झेपावते.
Mantra 4
नदस्य मा रुधतः काम आगन्नित आजातो अमुतः कुतश्चित् । लोपामुद्रा वृषणं नी रिणाति धीरमधीरा धयति श्वसन्तम् ॥
मी तिला आवरत होतो, तरीही कामना माझ्यावर येऊन पडली—इथून जन्मलेली असो वा पलीकडून, कुठूनही असो. लोपामुद्रा आतून त्या वृषणाला (बलवानाला) सैल करते; अधीरा (अशान्त) धीराला (स्थिराला) आपल्या तृष्णेत ओढून घेते—तो हांफत आणि श्रम करत असताना.
Mantra 5
इमं नु सोममन्तितो हृत्सु पीतमुप ब्रुवे । यत्सीमागश्चकृमा तत्सु मृळतु पुलुकामो हि मर्त्यः ॥
आता मी हृदयाच्या अंतस्तलातून—अंतरी पिलेल्या या सोमाविषयी—वाणी उच्चारतो. यात आम्ही जे काही अपराध केले असतील, त्यात तो (देव/सोम) कृपा करो; कारण मर्त्य हा बहुकामनांनी युक्त प्राणी आहे.
Mantra 6
अगस्त्यः खनमानः खनित्रैः प्रजामपत्यं बलमिच्छमानः । उभौ वर्णावृषिरुग्रः पुपोष सत्या देवेष्वाशिषो जगाम ॥
अगस्त्य, खनित्रांनी (फावड्यांनी) खणत, संतती, प्रजा आणि बल यांची इच्छा धरून—तो उग्र ऋषी—दोन्ही वर्णांना/दोन्ही शक्तींना पुष्ट करीत राहिला. तो सत्य आशीर्वादांसह देवांकडे गेला—जे आशीर्वाद निष्फळ ठरत नाहीत.
Frequently Asked Questions
It is a short dialogue hymn where Agastya’s long austerity meets Lopāmudrā’s call for marital union. The hymn treats desire (kāma) as a force that can lead to progeny, strength, and truthful blessing when rightly directed.
There is no single praised devatā in the usual sense. The operative sacred powers are kāma (desire), the creative force of the couple (dampatī-śakti), and the resulting benediction that reaches the gods.
It can be recited as a prayer for marital harmony, fertility/continuity, and balanced living—where spiritual discipline and embodied life support each other. It is especially fitting in a simple household fire offering with ghee and sincere intention.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.