
Sukta 1.169
Agastya Maitrāvaruṇi (traditional for RV 1.169)
Indra (with Maruts as associated powers)
Triṣṭubh
हा सूक्त इंद्राची स्तुती करतो—त्यांना विशाल, तेजस्वी रक्षक आणि विजयी अडथळे भेदून तोडणारा म्हणून, जो मरुतांसह संयुक्तपणे कार्य करतो. यात इंद्राचे प्रिय अनुग्रह (सुम्न) मागितले आहे, ऋत (सत्य/व्यवस्था) यांच्या मार्गावर योग्य मार्गदर्शनाची प्रार्थना आहे, आणि “दृढ दुर्ग” उघडावेत अशी विनंती आहे, जेणेकरून उपासक बळ, प्रकाश आणि समृद्धीसह पुढे जाऊ शकतील.
Mantra 1
महश्चित्त्वमिन्द्र यत एतान्महश्चिदसि त्यजसो वरूता । स नो वेधो मरुतां चिकित्वान्त्सुम्ना वनुष्व तव हि प्रेष्ठा ॥
हे इंद्रा! तू खरोखरच महत्त्वस्वरूप आहेस; ज्याच्यापासून ही सामर्थ्ये प्रकटतात तो तूच. तेजस्वी प्रभुत्वाने तूच रक्षण-आवरण आहेस. म्हणून, हे वेधस् (ज्ञाता)! मरुतांना नीट ओळखून आमच्यासाठी तुझे प्रिय सुम्न (अनुग्रह) मिळव—कारण तुझी सद्भावना हीच आमच्या प्रवासातील सर्वात प्रिय आधार आहे.
Mantra 2
अयुज्रन्त इन्द्र विश्वकृष्टीर्विदानासो निष्षिधो मर्त्यत्रा । मरुतां पृत्सुतिर्हासमाना स्वर्मीळ्हस्य प्रधनस्य सातौ ॥
हे इंद्रा! तू सर्व प्रकारच्या जनांना—जाणकारांना—जोडून (जोतून) ठेवलेस, जेणेकरून मर्त्य-क्षेत्रात ते दडपले जाऊ नयेत. मरुतांची युद्ध-प्रेरणा, आपल्या बळात हास्यमान, संघर्षातील विजयासाठी आहे—दुर्जेय ‘स्वर्’ (दीप्तिमय समृद्धी) मिळवण्यासाठी.
Mantra 3
अम्यक्सा त इन्द्र ऋष्टिरस्मे सनेम्यभ्वं मरुतो जुनन्ति । अग्निश्चिद्धि ष्मातसे शुशुक्वानापो न द्वीपं दधति प्रयांसि ॥
हे इंद्रा! आमच्यासाठी तुझी ‘ऋष्टि’ (भाला) सरळ व अचूक आहे; मरुत विशाल विजयासाठी प्रेरित करतात. आणि अग्नीही—यात्रीसाठी प्रज्वलित—पुढे जाणाऱ्या प्रयाणांना स्थिर करतो; जसे पाणी द्वीप स्थापन करते, तसेच प्रवाहाच्या मध्यात प्रवासाला आधारयुक्त वाट करून देतो.
Mantra 4
त्वं तू न इन्द्र तं रयिं दा ओजिष्ठया दक्षिणयेव रातिम् । स्तुतश्च यास्ते चकनन्त वायोः स्तनं न मध्वः पीपयन्त वाजैः ॥
हे इंद्रा! तू आम्हांला ती रयी (समृद्धी) दे—यज्ञातील दक्षिणेसारख्या दानाने, तुझ्या परम-ओजस्वी दानशक्तीने. आणि जे तुझी स्तुती करतात व तुझ्यात रमतात, ते वायूच्या मधुमय स्तनाला ‘वाज’ (बल-समृद्धी/विजय-शक्ती)ने भरून फुगवितात.
Mantra 5
त्वे राय इन्द्र तोशतमाः प्रणेतारः कस्य चिदृतायोः । ते षु णो मरुतो मृळयन्तु ये स्मा पुरा गातूयन्तीव देवाः ॥
हे इंद्रा! तुझ्यातच रयी (संपत्ती) सर्वाधिक तृप्तिदायक आहेत; ‘ऋत’ (सत्य-नियम) यांच्या मार्गांनी चालणाऱ्याचा तू मार्ग-प्रणेता आहेस. म्हणून मरुत् आम्हांवर कृपा करो—ते देव, जे पुरातन काळापासून जणू मार्गांचे शोधक व मार्ग-निर्माते होते.
Mantra 6
प्रति प्र याहीन्द्र मीळ्हुषो नॄन्महः पार्थिवे सदने यतस्व । अध यदेषां पृथुबुध्नास एतास्तीर्थे नार्यः पौंस्यानि तस्थुः ॥
पुढे जा, पुढे जा, हे इंद्रा! बळविण्यास योग्य अशा त्या महत् नर-ऊर्जांकडे; या पार्थिव सदनात (देहधारी क्षेत्रात) तू आपले स्थान घे. मग त्यांच्या विस्तीर्ण-आधार असलेल्या शक्ती तीर्थावर (पार-स्थानी) दृढ उभ्या राहिल्यावर, साधकाची पौंस्या/पौरुष-शक्तीही तेथेच स्थिर होवो—त्या पारघाटी.
Mantra 7
प्रति घोराणामेतानामयासां मरुतां शृण्व आयतामुपब्दिः । ये मर्त्यं पृतनायन्तमूमैॠणावानं न पतयन्त सर्गैः ॥
या भयानक, अयास (अथक) मरुतांचा धावता गर्जन-नाद प्रत्युत्तराने ऐका—त्यांची जवळ येणारी उपध्वनी। जो मर्त्य रणात झुंजतो, त्याला ते आपल्या वेगवान झेपांनी कोसळू देत नाहीत; उलट त्याला उचलून पार नेतात—जेणेकरून दुर्बलतेच्या ऋणात अडकलेला जन बलाच्या अग्रगामी प्रवाहात मुक्त होईल.
Mantra 8
त्वं मानेभ्य इन्द्र विश्वजन्या रदा मरुद्भिः शुरुधो गोअग्राः । स्तवानेभिः स्तवसे देव देवैर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
हे इंद्रा, तू मान (उत्साही साधक) जनांना विश्वजन्या शक्ती देतोस; मरुतांसह तू गो (प्रकाश) अग्रभाग असलेल्या दृढ दुर्गांना फोडतोस. स्तवनांनी तू स्तुत्य आहेस, हे देवा—देवांकडूनही; हा विजयी व्रजन (दल) आम्हांस ज्ञात होवो—तो उग्र दाता, जो शीघ्र समृद्धी ओतून देतो.
It asks Indra for his beloved grace, protection, and guidance on the true path (ṛta), and for victory over obstacles with the help of the Maruts.
The Maruts are Indra’s allied powers—storm-like energies that help open paths, strengthen the worshippers, and support Indra’s overcoming of resistance.
It is a Vedic image of removing entrenched barriers so that light, clarity, and progress are released—both in the world (victory and prosperity) and within (overcoming inner limits).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.