Sukta 145
Sukta 1.145
Dīrghatamas Aucathya (traditional for RV 1.145)
Agni (as knower and lord of powers)
Triṣṭubh
हे संक्षिप्त त्रिष्टुभ् सूक्त सर्वज्ञ शक्ती असलेल्या अग्नीची स्तुती करते—आवाहन केल्यावर तो येतो, प्रत्येक वचन ऐकतो, आणि आपल्या अंतःकरणातच सत्य आज्ञा तसेच यज्ञकर्माची सिद्धी—दोन्ही धारण करतो. अग्नीला शीघ्रगामी व विजयी असे वर्णिले आहे; तो यज्ञासाठी शक्तींचा संचय करतो आणि ऋत (विश्व-व्यवस्था) यास अनुरूप असलेल्या गुप्त कार्यपद्धती/विधान (वयुना) मर्त्यांना प्रकट करतो. या सूक्ताचा हेतू अग्नीला विश्वसनीय मध्यस्थ व अंतःस्थ मार्गदर्शक म्हणून प्रतिष्ठित करणे हा आहे; त्याचे ज्ञान यज्ञाला प्रभावी व सत्यधारक बनवते.
Mantras
Mantra 1
तं पृच्छता स जगामा स वेद स चिकित्वाँ ईयते सा न्वीयते । तस्मिन्त्सन्ति प्रशिषस्तस्मिन्निष्टयः स वाजस्य शवसः शुष्मिणस्पतिः ॥
त्याला विचारा—तो आला आहे; तो जाणतो. तो चिकीत्त्वान् (ज्ञानी) चालतो—पुन्हा चालतो. त्याच्यातच प्रशिष (सत्य आदेश) आहेत, त्याच्यातच इष्टयः (सिद्धी/पूर्तता) आहेत; तोच वाज (समृद्धी), शवस् (बल) आणि शुष्मिन् (विजयी तेज) यांचा अधिपती आहे।
Mantra 2
तमित्पृच्छन्ति न सिमो वि पृच्छति स्वेनेव धीरो मनसा यदग्रभीत् । न मृष्यते प्रथमं नापरं वचोऽस्य क्रत्वा सचते अप्रदृपितः ॥
त्यालाच ते विचारतात; तरीही कोणीही त्याला पूर्णपणे विचारून गाठू शकत नाही; धीर पुरुष ते आपल्या मनानेच पकडतो. तो पहिल्या वचनालाही असत्य करत नाही, नंतरच्यालाही नाही; आपल्या क्रतु (कार्यकारी संकल्प) द्वारे तो ऋत/सत्याशी संगत ठेवतो—अप्रदृपित (अविमूढ) राहून।
Mantra 3
तमिद्गच्छन्ति जुह्वस्तमर्वतीर्विश्वान्येकः शृणवद्वचांसि मे । पुरुप्रैषस्ततुरिर्यज्ञसाधनोऽच्छिद्रोतिः शिशुरादत्त सं रभः ॥
त्याच्याकडेच हविर्हस्त जातात; त्याच्याकडेच वेगवान शक्ती. माझी सर्व वचने तो एकटाच ऐकतो. अनेक प्रेरणांनी प्रेरित, दृढ विजेता, यज्ञ-साधक, अखंड सहाय्य असलेला—हा अग्नि-शिशु घट्ट धरून शक्ती एकत्र गोळा करतो.
Mantra 4
उपस्थायं चरति यत्समारत सद्यो जातस्तत्सार युज्येभिः । अभि श्वान्तं मृशते नान्द्ये मुदे यदीं गच्छन्त्युशतीरपिष्ठितम् ॥
तो आतल्या निकट आसनात उभा राहून संचार करतो, जेव्हा तो सम्यक् क्रमात एकत्र येतो; नव्याने जन्मलेला, आपल्या योजक शक्तींनी धावतो. इच्छाशक्ती आनंद व मुदितेत त्याला स्पर्श करतात, जेव्हा त्या निकट प्रतिष्ठित, विश्रांतीच्या ज्वालेसारख्या स्थित त्याच्याकडे जातात.
Mantra 5
स ईं मृगो अप्यो वनर्गुरुप त्वच्युपमस्यां नि धायि । व्यब्रवीद्वयुना मर्त्येभ्योऽग्निर्विद्वाँ ऋतचिद्धि सत्यः ॥
तो—जलांत शोध घेणारा मृग, वनात फिरणारा—अतिनिकट आवरणावर, पृष्ठभागी स्थापन झाला. मग अग्नि, जाणकार, मर्त्यांसाठी गूढ विधान व अंतर्गत क्रिया (वयुन) उघड करून बोलला; कारण तो ऋताच्या नियमातही सत्यच आहे.
Frequently Asked Questions
It presents Agni as a conscious, knowing power: he comes when invoked, hears the worshipper’s words, and ensures the sacrifice succeeds by bringing right order and fulfillment.
Because Agni is not only physical fire but also the priestly intelligence of the rite—he understands the correct way (ṛta) and reveals hidden workings (vayunā) that make actions effective.
It fits the moment of kindling or addressing the sacred fire: recite to invoke Agni’s presence, ask for concentrated energy and protection of the rite, and affirm truth-aligned action.
Ask anything about Sukta 145 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.