
Sukta 1.135
Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.135)
Vāyu (with Indra-Vāyu as associated dyad in the hymn)
Jagatī (probable for RV 1.135; verse shows extended cadence typical of Jagatī)
ऋग्वेद १.१३५ हे आमंत्रणपर सोमसूक्त असून, वायूला—अनेकदा इंद्र-वायू या युगल उपस्थितीसह—त्वरित येण्याचे आवाहन करते, जेणेकरून तो सुविस्तृत बर्हिसावर येऊन प्रथम सोमपान करील. यात तेजस्वी, वेगाने वाहणाऱ्या सोमधारा, त्यांचा लोकरच्या गाळणी (पवित्र) मधून होणारा प्रवास, आणि रोखता न येणाऱ्या सूर्यकिरणांसारख्या वायूच्या अपरिहार्य शक्ती यांचे स्तवन आहे. या सूक्ताचा हेतू देवतेचे तात्काळ आगमन, प्रथमपान, आणि यजमानांना बल, उत्साह/उन्माद, तसेच प्रभावी क्रतु (कार्यसाधक संकल्पशक्ती) प्रदान होणे हा आहे.
Mantra 1
स्तीर्णं बर्हिरुप नो याहि वीतये सहस्रेण नियुता नियुत्वते शतिनीभिर्नियुत्वते । तुभ्यं हि पूर्वपीतये देवा देवाय येमिरे । प्र ते सुतासो मधुमन्तो अस्थिरन्मदाय क्रत्वे अस्थिरन् ॥
अंथरलेले बर्हि (यज्ञासन) आहे; हे वायो! जागरण-विधीच्या पानासाठी आमच्याकडे ये—सहस्र नियुतांनी युक्त, शतशः वेगवान नियुतांनी युक्त। कारण प्रथमपायी तुझ्यासाठीच देवांनी देवासाठी हवि सिद्ध केली आहे। तुझ्यासाठी मधुमय सुत सोमरस मांडले गेले आहेत—मदासाठी, क्रतु (यज्ञशक्ती)साठी मांडले गेले आहेत।
Mantra 2
तुभ्यायं सोमः परिपूतो अद्रिभिः स्पार्हा वसानः परि कोशमर्षति शुक्रा वसानो अर्षति । तवायं भाग आयुषु सोमो देवेषु हूयते । वह वायो नियुतो याह्यस्मयुर्जुषाणो याह्यस्मयुः ॥
तुझ्यासाठी हा सोम अद्रि (पेषणशिला) यांनी परिपूत केला आहे; स्पृहणीय, तेजस्वी वस्त्र धारण करून, पात्र (कोश) भोवती वाहतो—शुक्र वस्त्र धारण करून वाहतो। आयुष्यांमध्ये हा तुझा भाग आहे; देवांमध्ये हा सोम आहूत होतो। हे वायो! तुझ्या नियुतांना घेऊन ये; तुला इच्छिणाऱ्या अस्मयुजवळ ये—आनंदाने स्वीकारत ये।
Mantra 4
आ वां रथो नियुत्वान्वक्षदवसेऽभि प्रयांसि सुधितानि वीतये वायो हव्यानि वीतये । पिबतं मध्वो अन्धसः पूर्वपेयं हि वां हितम् । वायवा चन्द्रेण राधसा गतमिन्द्रश्च राधसा गतम् ॥
हे वायो! नियुत् (जोडलेल्या शक्ती) युक्त तुमचा रथ आमच्या सहाय्यासाठी येथे येवो—सुस्थित यज्ञ-प्रयांसांकडे, हवि-भोजनासाठी; हे वायो, हव्यांकडे, हवि-भोजनासाठी. तुम्ही दोघे मधुर मधुयुक्त, पिळलेल्या सोमरसाचा सार प्या; कारण तुमच्यासाठी प्रथम पान नियत व हितकर ठरविले आहे. हे वायवा! चंद्र-दीप्त राधस् (समृद्धी) सह या; आणि इंद्रही राधस् सह या.
Mantra 5
आ वां धियो ववृत्युरध्वराँ उपेममिन्दुं मर्मृजन्त वाजिनमाशुमत्यं न वाजिनम् । तेषां पिबतमस्मयू आ नो गन्तमिहोत्या । इन्द्रवायू सुतानामद्रिभिर्युवं मदाय वाजदा युवम् ॥
आमच्या धिया (विचार-प्रेरणा) यज्ञाकडे तुमच्याकडे वळल्या आहेत; त्या या इन्दु (सोमबिंदू)ला मर्मरित करून स्वच्छ करतात—वेगवान, बलवान, धावणाऱ्या वाजिन् (अश्व)ासारखा, वाजिन्सारखा. हे आमचे अभिलाषी! त्यांतून प्या; आणि तुमच्या सहाय्यासह येथे आमच्याकडे या. हे इन्द्र-वायू! अद्रि (सोमशिळा) यांनी सुतलेल्या सोमांपासून—तुम्ही दोघे मद (आनंदोन्माद)ासाठी या; वाज (वीर्य/समृद्धी) देणारे तुम्ही दोघे.
Mantra 6
इमे वां सोमा अप्स्वा सुता इहाध्वर्युभिर्भरमाणा अयंसत वायो शुक्रा अयंसत । एते वामभ्यसृक्षत तिरः पवित्रमाशवः । युवायवोऽति रोमाण्यव्यया सोमासो अत्यव्यया ॥
हे सोमरस जलांत येथे सुतले गेले आहेत; अध्वर्यु याजकांनी वाहून आणलेले ते येथे पुढे आले आहेत—हे वायो, ते उजळून पुढे आले आहेत. या वेगवान, तीव्र धारा तुमच्याकडे धावल्या, पवित्र (गाळणी) ओलांडून. तरुण, उग्र वेगाने सोमप्रवाह ऊन (लोकर) रोमांवरून उसळतात—लोकर गाळणीवरूनच उसळतात.
Mantra 7
अति वायो ससतो याहि शश्वतो यत्र ग्रावा वदति तत्र गच्छतं गृहमिन्द्रश्च गच्छतम् । वि सूनृता ददृशे रीयते घृतमा पूर्णया नियुता याथो अध्वरमिन्द्रश्च याथो अध्वरम् ॥
हे वायो! सदैव गतिमान असणाऱ्याला ओलांडून ये; सनातनातून ये. जिथे पेषण-शिला (ग्रावा) बोलते, तिथेच जा—गृहाकडे जा; आणि इंद्रही जा. तेथे सूनृता (सत्य-मधुर वाणी) प्रकट होते; घृत (पवित्र तूप/तेजस्वी रस) धारांनी वाहते. पूर्ण नियुत् (युग्मित शक्ती/रथ-योजन) घेऊन यज्ञाकडे जा—यज्ञाकडे जा; आणि इंद्रही यज्ञाकडे जा.
Mantra 8
अत्राह तद्वहेथे मध्व आहुतिं यमश्वत्थमुपतिष्ठन्त जायवोऽस्मे ते सन्तु जायवः । साकं गावः सुवते पच्यते यवो न ते वाय उप दस्यन्ति धेनवो नाप दस्यन्ति धेनवः ॥
इथेच तुम्ही दोघे ती मधु-आहुती वहाता—जिथे सखे अश्वत्थाजवळ येऊन उपासनेत उभे राहतात; ते सखे आमच्यासोबत असोत. एकत्र गायी (किरणे/समृद्धी) प्रसवतात; यव (अन्न-बल) पिकतो. हे वायो! तुझ्यासाठी धेनू (पोषक शक्ती) कमी पडत नाहीत; पोषक धारा मागे हटत नाहीत—धेनू मागे हटत नाहीत.
Mantra 9
इमे ये ते सु वायो बाह्वोजसोऽन्तर्नदी ते पतयन्त्युक्षणो महि व्राधन्त उक्षणः । धन्वञ्चिद्ये अनाशवो जीराश्चिदगिरौकसः । सूर्यस्येव रश्मयो दुर्नियन्तवो हस्तयोर्दुर्नियन्तवः ॥
हे वायो! हे तुझे सुदृढ-बाहू बल आहेत; नदीच्या आत ते उडत राहतात—वृषभासारख्या ऊर्जाः, ज्या महान वाढ घडवतात. धन्व (कोरडा/बंजर प्रदेश) ओलांडूनही ते वेग गमावत नाहीत; गिरिशिखरांवरही ते थकत नाहीत. सूर्याच्या रश्मींप्रमाणे ते दुर्नियन्त (आवरणास न जुमानणारे) आहेत—हातांनीही त्यांना रोखणे कठीण आहे.
The hymn is primarily addressed to Vāyu (the Wind/Breath), with Indra-Vāyu appearing as an associated pair in the Soma-ritual context.
In Soma rites Vāyu is traditionally invited to drink first (pūrvapā/pūrvapītaye), meaning the offering is prepared for his swift arrival at the earliest pressing to quicken vitality and exhilaration.
It refers to Soma being clarified through the woolen strainer (pavitra/āvya). The image of swift streams running beyond the filter highlights purity, brightness, and readiness for offering to the deity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.