Sukta 128

Mantra 1

अयं जायत मनुषो धरीमणि होता यजिष्ठ उशिजामनु व्रतमग्निः स्वमनु व्रतम् । विश्वश्रुष्टिः सखीयते रयिरिव श्रवस्यते । अदब्धो होता नि षददिळस्पदे परिवीत इळस्पदे ॥

हा (अग्नी) मनुष्यासाठी दृढ आधारात जन्मतो—होता, यज्ञास सर्वाधिक योग्य, उशिजांच्या व्रताचे अनुसरण करणारा; अग्नी आपल्या स्व-व्रताचेच अनुसरण करतो. तो विश्व-आज्ञाकारी; सखा होऊन आपला मित्र बनतो; आणि रयी (समृद्धी)प्रमाणे कीर्तीसाठी स्तुत्य ठरतो. अदब्ध होता, परितः आवृत होऊन, इळा-पदावर—इळा-पदावर—निषीदतो.

Mantra 2

तं यज्ञसाधमपि वातयामस्यृतस्य पथा नमसा हविष्मता देवताता हविष्मता । स न ऊर्जामुपाभृत्यया कृपा न जूर्यति । यं मातरिश्वा मनवे परावतो देवं भाः परावतः ॥

त्या यज्ञ-साधक (अग्नी)ला आम्ही ऋताच्या पथावर नमस्काराने व हविर्भागाने प्रज्वलित करतो—देवत्व-प्राप्तीसाठी, हविर्भागानेच. तो आमच्यासाठी ऊर्जेला (पोषक शक्तीला) आणून जवळ ठेवतो; या कृपा-रक्षणाने तो क्षीण होत नाही. ज्याला मातरिश्वा मनूसाठी दूरस्थ लोकांतून देव-प्रभेसह घेऊन आला—दूरस्थ लोकांतून.

Mantra 3

एवेन सद्यः पर्येति पार्थिवं मुहुर्गी रेतो वृषभः कनिक्रदद्दधद्रेतः कनिक्रदत् । शतं चक्षाणो अक्षभिर्देवो वनेषु तुर्वणिः । सदो दधान उपरेषु सानुष्वग्निः परेषु सानुषु ॥

या प्रेरणेने तो पार्थिव क्षेत्राभोवती झपाट्याने फिरतो; पुन्हा पुन्हा शक्तीचा वृषभ गर्जतो, तेजस्वी बळाचे बीज धारण करून—धारण करून गर्जतो. शतनेत्र देव, विजयी, वनांच्या गहिऱ्या भागांत कार्य करतो. उंच सानूंवर आणि दूरच्या सानूंवर—अग्नी सतत आपले आसन स्थापन करतो.

Mantra 4

स सुक्रतुः पुरोहितो दमेदमेऽग्निर्यज्ञस्याध्वरस्य चेतति क्रत्वा यज्ञस्य चेतति । क्रत्वा वेधा इषूयते विश्वा जातानि पस्पशे । यतो घृतश्रीरतिथिरजायत वह्निर्वेधा अजायत ॥

उज्ज्वल संकल्पाचा (सुक्रतु) तो अग्नी, जो प्रत्येक गृहात पुरोहित म्हणून अग्रस्थानी ठेवला आहे, आपल्या क्रतु (संकल्प-शक्ती)ने यज्ञ व अध्वर (ऋजु/अखंड यजनमार्ग) यांची जाणीव करतो; त्याच क्रतूने तो यज्ञाला चेतवितो. त्याच सामर्थ्याने वेधा (सर्वज्ञ) आपली इषु (प्रेरणा) प्रवर्तित करतो आणि जन्मलेल्या सर्व सृष्टीला पाहतो. ज्यातून घृतश्री (घृत-दीप्ती/घृत-समृद्धी) अतिथी उत्पन्न झाला—त्यातूनच वह्नि-वेधा उत्पन्न झाला.

Mantra 5

क्रत्वा यदस्य तविषीषु पृञ्चतेऽग्नेरवेण मरुतां न भोज्येषिराय न भोज्या । स हि ष्मा दानमिन्वति वसूनां च मज्मना । स नस्त्रासते दुरितादभिह्रुतः शंसादघादभिह्रुतः ॥

जेव्हा त्याच्या क्रतूने त्याच्या तविषी (बल-शक्ती) युक्त होऊन परिपूर्ण होतात—अग्नीच्या अव (रक्षणा)ने—तेव्हा त्या भोक्त्यासाठी मरुतांसारख्या, आणि प्रेरकासाठी शक्तीसारख्या ठरतात; क्षुद्र उपयोगासाठी नव्हे. कारण तोच वसूं (धन) देण्यास प्रवृत्त करतो आणि आपल्या महिमेने त्यांची वाढ करतो. वाकड्या दुरितापासून—जे आघात करते—आणि अघापासून (पाप/हानी)—जे आघात करते—तो आम्हांस वाचवो.

Mantra 6

विश्वो विहाया अरतिर्वसुर्दधे हस्ते दक्षिणे तरणिर्न शिश्रथच्छ्रवस्यया न शिश्रथत् । विश्वस्मा इदिषुध्यते देवत्रा हव्यमोहिषे । विश्वस्मा इत्सुकृते वारमृण्वत्यग्निर्द्वारा व्यृण्वति ॥

तो सर्वव्यापी, विस्तृत-गतीचा ‘विहाया’; ऋतकार्याचा दूत ‘अरति’ वसु (धन) उजव्या हातात ठेवतो; श्रवस्य (यश) मिळविण्यासाठीही तो शिथिल होत नाही—वेगवान धावकासारखा तो शिथिल होत नाही. सर्वांसाठी तो आपली इषु (प्रेरणा) सज्ज करतो, देवत्रा (देवांकडे) हव्य नेण्यासाठी. जे सुकृत (सत्कर्म) करतात, त्या सर्वांसाठी अग्नी ‘वार’ (आवरण/कुंपण) उघडतो; अग्नी द्वारे विस्तृत करून उघडतो.

Mantra 7

स मानुषे वृजने शंतमो हितोऽग्निर्यज्ञेषु जेन्यो न विश्पतिः प्रियो यज्ञेषु विश्पतिः । स हव्या मानुषाणामिळा कृतानि पत्यते । स नस्त्रासते वरुणस्य धूर्तेर्महो देवस्य धूर्तेः ॥

तो मनुष्यांच्या समुदायात परम शांती देणारा म्हणून प्रतिष्ठित आहे; यज्ञांत तो अग्नी—जेन्य (वरणीय), जसा प्रजांचा प्रिय विश्पति (जनाधिपती) तसा. तो मनुष्यांच्या हव्यांचा, आणि इळा (iḷā) द्वारा कृत, सुबद्ध व संस्कृत कर्मांचा स्वामी होतो. तो आम्हांस वरुणाच्या धूर्ततेपासून (छलापासून) व बंधनापासून, त्या महादेवाच्या दमनकारी धूर्ततेपासून वाचवितो.

Mantra 8

अग्निं होतारमीळते वसुधितिं प्रियं चेतिष्ठमरतिं न्येरिरे हव्यवाहं न्येरिरे । विश्वायुं विश्ववेदसं होतारं यजतं कविम् । देवासो रण्वमवसे वसूयवो गीर्भी रण्वं वसूयवः ॥

ते अग्नीला—होता, हव्यवाह—यास स्तवितात; जो वसुधिति (धनधारक), प्रिय, आणि अत्यंत विवेकी दूत आहे; त्याला त्यांनी प्रतिष्ठित केले आहे, हव्यवाहाला त्यांनी प्रतिष्ठित केले आहे। जो विश्वायु (सर्वजीवनाधार), विश्ववेदस् (सर्वज्ञ), यज्य होता, कवी—त्या रण्व (रमणीय)ला देवगण, वसूयवः (समृद्धी इच्छिणारे), अवसे (रक्षणासाठी) गीर्भिः (स्तुत्यांनी) हाक देतात—रण्वाला, स्तुत्यांनी, समृद्धी इच्छिणारे।