Sukta 126
Sukta 1.126
Kakṣīvān Dairghatamasa (traditionally associated with RV 1.126)
Dānastuti to a royal patron (human king as vehicle of divine plenitude); praised power expressed through the ‘unconquered king’ who measures out Soma-pressings
Triṣṭubh (probable for RV 1.126.1)
ऋग्वेद 1.126 ही एक दानस्तुती आहे. यात कक्षीवान् दैर्घतमस सिंधूच्या काठी वसणाऱ्या एका राजाश्रयदात्याच्या उदारतेचे आणि कीर्तीच्या आकांक्षेने केलेल्या महादानाचे स्तवन करतो—तो विपुल सोम-पीडने आणि धन ‘मोजून वाटणारा’ आहे. हे सूक्त सार्वजनिक स्तुती (श्रवस्—चिरस्थायी कीर्ती—मिळवण्यासाठी व पसरवण्यासाठी) आणि देणग्यांच्या जिवंत सूची-प्रतिमांशी—घोडे, रांगा/पथके, समृद्धी—एकत्र गुंफते; आणि शेवटी कवीला मिळालेला मोबदला काही लहानसहान नाही, अशी खेळकर, आत्म-संदर्भित बढाई देत समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
अमन्दान्त्स्तोमान्प्र भरे मनीषा सिन्धावधि क्षियतो भाव्यस्य । यो मे सहस्रममिमीत सवानतूर्तो राजा श्रव इच्छमानः ॥
आनंदित मनाने मी स्तोत्रे पुढे आणतो—सिंधूच्या तीरावर वसणाऱ्या, येणाऱ्या भवितव्याचा अधिपती असणाऱ्यासाठी. ज्याने माझ्यासाठी सोमाचे सहस्र सवन मोजून दिले—अजिंक्य राजा, टिकणाऱ्या तेजस्वी ‘श्रवस्’ (यश) इच्छिणारा।
Mantra 2
शतं राज्ञो नाधमानस्य निष्काञ्छतमश्वान्प्रयतान्त्सद्य आदम् । शतं कक्षीवाँ असुरस्य गोनां दिवि श्रवोऽजरमा ततान ॥
राजा नाधमानाकडून शंभर निष्क (सुवर्णाभूषणे) मिळाली; शंभर सुयोजित अश्व त्याने तत्क्षणी दिले. असुर (प्रभू) यांच्या प्रकाशमय गो-धनांद्वारे कक्षीवानाने दिव्यात अजर ‘श्रवस्’ (अक्षय यश) पसरविले।
Mantra 3
उप मा श्यावाः स्वनयेन दत्ता वधूमन्तो दश रथासो अस्थुः । षष्टिः सहस्रमनु गव्यमागात्सनत्कक्षीवाँ अभिपित्वे अह्नाम् ॥
माझ्या जवळ श्यामवर्ण दाने आली—स्वतःच्या नादासह दिलेली; वधूसारख्या समृद्धीने युक्त असे दहा रथ उभे राहिले. साठ सहस्र त्यांच्या मागे गव्य—तेजस्वी गो-धनासारखे—अनुसरून आले; आणि कक्षीवानाने दिवसांची संगत—‘अह्नाम्’ची स्थिर सहचरता—सनात् रीतीने प्राप्त केली।
Mantra 4
चत्वारिंशद्दशरथस्य शोणाः सहस्रस्याग्रे श्रेणिं नयन्ति । मदच्युतः कृशनावतो अत्यान्कक्षीवन्त उदमृक्षन्त पज्राः ॥
दशरथाचे चाळीस लाल (अश्व) सहस्राच्या अग्रभागातील श्रेणीला पुढे नेतात. मद-च्युत, वेगाने धावणारे हे घोडे—कक्षीवानासह पज्रांनी त्यांना वरच्या दिशेने झाडून-पुसून, तेजस्वी सज्जतेत उभे केले.
Mantra 5
पूर्वामनु प्रयतिमा ददे वस्त्रीन्युक्ताँ अष्टावरिधायसो गाः । सुबन्धवो ये विश्या इव व्रा अनस्वन्तः श्रव ऐषन्त पज्राः ॥
पूर्वीच्या दानाच्या अनुक्रमाने त्याने तुम्हाला नवे प्रस्थान दिले—तीन युक्त (दल/रथ) आणि अच्युत फल देणाऱ्या आठ गायी. सुबंधु, संघटित—जणू व्रजात वसलेल्या विश्-जनांसारखे—ते पज्र, रथ नसतानाही, श्रवस् (यश/कीर्ती) शोधू लागले.
Mantra 6
आगधिता परिगधिता या कशीकेव जङ्गहे । ददाति मह्यं यादुरी याशूनां भोज्या शता ॥
दृढ बांधलेली, सर्व बाजूंनी बांधलेली—नर्तकीच्या वेगवान पावलांसारखी चालणारी—ती यादुरी मला देते: याशूंमध्ये शंभर भोग्य भाग, शंभर पोषणकारी वाटे.
Mantra 7
उपोप मे परा मृश मा मे दभ्राणि मन्यथाः । सर्वाहमस्मि रोमशा गन्धारीणामिवाविका ॥
पुन्हा पुन्हा माझ्याजवळ ये, मला पूर्णपणे कुरवाळ—माझी दाने लहान आहेत असे समजू नकोस. मी सर्वथा समृद्ध व लोकर-भरलेली आहे, गान्धारी मेंढी (अविका)सारखी—द्रव्यात पूर्ण, फलदायित्वात पूर्ण.
Frequently Asked Questions
It is a praise-hymn where the poet Kakṣīvān thanks and celebrates a generous king/patron, highlighting extraordinary gifts—especially abundant Soma-pressings—and the lasting fame such giving creates.
Because the scale of the Soma offering signals royal power and generosity. By publicly naming the number, the poet turns the gift into enduring reputation (śravas) for the patron.
It is a witty way of saying: “Do not think the gift is small.” Like a well-fleeced ewe that is full and productive, the recompense is portrayed as complete, substantial, and richly yielding.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.