
Sukta 1.108
Indra-Agni (dual)
हे सूक्त द्वयशक्ती इंद्र व अग्नी यांचे आवाहन करते की ते तेजस्वी रथावर एकत्र येऊन ताजे पिळलेले सोमपान करोत. ते ज्या क्षेत्रात रमतात—गृहात, पवित्र वाणी/ब्रह्मन् मध्ये, किंवा राजकीय पराक्रमात—त्या त्या ठिकाणाहून त्यांना वारंवार बोलावले आहे, जेणेकरून ते विजय, गो-धन/संपत्ती आणि सर्वांगीण समृद्धी प्रदान करतील. शेवटची मंगलकामना ही प्रार्थना इतर पोषण करणाऱ्या देवतांपर्यंत व विश्वाधारांपर्यंत विस्तारते—मित्र-वरुण, अदिती, सिंधु, पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग).
Mantra 1
य इन्द्राग्नी चित्रतमो रथो वामभि विश्वानि भुवनानि चष्टे । तेना यातं सरथं तस्थिवांसाथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्रा आणि अग्नी! तुमचा जो अत्यंत चित्र (दीप्तिमान) रथ सर्व भुवनांकडे पाहतो—त्याच रथाने या; एकाच रथावर एकत्र उभे राहून या; आणि मग पिळलेला सोम प्या.
Mantra 2
यावदिदं भुवनं विश्वमस्त्युरुव्यचा वरिमता गभीरम् । तावाँ अयं पातवे सोमो अस्त्वरमिन्द्राग्नी मनसे युवभ्याम् ॥
हे संपूर्ण जगत जितके—विस्ताराने विशाल, परिमाणाने व्यापक, गहन—तितकाच हा सोम पानासाठी विशाल होवो; हे इंद्राग्नी, तो लवकरच तुमच्या दोघांच्या मनास पुरेसा होवो.
Mantra 3
चक्राथे हि सध्र्यङ्नाम भद्रं सध्रीचीना वृत्रहणा उत स्थः । ताविन्द्राग्नी सध्र्यञ्चा निषद्या वृष्णः सोमस्य वृषणा वृषेथाम् ॥
हे वृत्रहंता इंद्र–अग्नी! तुम्ही दोघांनीही सरळ व एकत्रित गतीने खरोखरच कल्याणकारी शुभ कर्म घडविले आहे; आणि तुम्ही दृढपणे स्थिर आहात. हे इंद्र–अग्नी, ऋजु-प्रेरणेत एकत्र बसून, सोमाच्या वृषभ-बलाने वृषण (पराक्रमी) होऊन पुष्ट व्हा; हे दोन वीरांनो, बलवान व्हा.
Mantra 4
समिद्धेष्वग्निष्वानजाना यतस्रुचा बर्हिरु तिस्तिराणा । तीव्रैः सोमैः परिषिक्तेभिरर्वागेन्द्राग्नी सौमनसाय यातम् ॥
अग्नी प्रज्वलित झाल्यावर, आवाहन ओळखून जवळ या; सुयोजित स्रुचांनी पसरविलेले बर्हि (आसन) विस्तारले जाते. तीव्र सोमरसांनी सर्वत्र परिषिक्त होऊन—हे इंद्र–अग्नी—इकडे या, प्रसन्न मनाच्या सौमनस्य (सौहार्दपूर्ण एकात्मता) साठी.
Mantra 5
यानीन्द्राग्नी चक्रथुर्वीर्याणि यानि रूपाण्युत वृष्ण्यानि । या वां प्रत्नानि सख्या शिवानि तेभिः सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्र–अग्नी! तुम्ही साधलेली जी जी वीर्ये (पराक्रम), जी जी रूपे आणि जी जी वृष्ण्ये (वृषभ-बल); तसेच तुमच्या प्राचीन, शिव (कल्याणमय) सख्यतांद्वारे—त्याच सामर्थ्याने तुम्ही दोघेही सुत (पिळलेला) सोम प्या.
Mantra 6
यदब्रवं प्रथमं वां वृणानोऽयं सोमो असुरैर्नो विहव्यः । तां सत्यां श्रद्धामभ्या हि यातमथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
तुम्हांला निवडून मी प्रथम असे उद्गार काढले— ‘हा सोम आमच्यासाठी आवाहनीय आहे; असुर-शक्तींनी तो आमच्यापासून वळवू नये’— त्या सत्य श्रद्धेकडे येथे या; मग पिळलेला (सुत) सोम प्या.
Mantra 7
यदिन्द्राग्नी मदथः स्वे दुरोणे यद्ब्रह्मणि राजनि वा यजत्रा । अतः परि वृषणावा हि यातमथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्राग्नी, तुम्ही आपल्या दुर्वाणे (गृह) मध्ये, किंवा ब्रह्मणि (प्रेरित वाणी) मध्ये, अथवा राजन्-भाव (राजसत्ता) मध्ये आनंद मानत असाल— हे यजत्रांनो! तेथून, हे दोघे वृषणाव, आमच्याकडे परिक्रमा करून या; मग पिळलेला (सुत) सोम प्या.
Mantra 8
यदिन्द्राग्नी यदुषु तुर्वशेषु यद्द्रुह्युष्वनुषु पूरुषु स्थः । अतः परि वृषणावा हि यातमथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्राग्नी, तुम्ही यदूंमध्ये, तुर्वशांमध्ये, द्रुह्यूंमध्ये, अनूंमध्ये, पूरूंमध्ये असाल— तर तेथून, हे दोघे वृषणाव, आमच्याकडे परिक्रमा करून या; आणि पिळलेला (सुत) सोम प्या.
Mantra 9
यदिन्द्राग्नी अवमस्यां पृथिव्यां मध्यमस्यां परमस्यामुत स्थः । अतः परि वृषणावा हि यातमथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्र–अग्नी, तुम्ही या पृथ्वीच्या अधोलोकात, मध्यलोकात किंवा परमलोकात असाल—तर तिथूनच, हे दोघे वृषण (पराक्रमी), परिभ्रमण करून येथे या; आणि सुत (पिळलेला) सोम प्या।
Mantra 10
यदिन्द्राग्नी परमस्यां पृथिव्यां मध्यमस्यामवमस्यामुत स्थः । अतः परि वृषणावा हि यातमथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्र–अग्नी, तुम्ही या पृथ्वीच्या परमलोकात, मध्यलोकात किंवा अधोलोकात असाल—तर तिथूनच, हे दोघे वृषण (पराक्रमी), परिभ्रमण करून येथे या; आणि सुत सोम प्या।
Mantra 11
यदिन्द्राग्नी दिवि ष्ठो यत्पृथिव्यां यत्पर्वतेष्वोषधीष्वप्सु । अतः परि वृषणावा हि यातमथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्र–अग्नी, तुम्ही दिव्यात असाल, किंवा पृथ्वीवर, किंवा पर्वतांमध्ये, औषधींमध्ये, अथवा जलांमध्ये—तर तिथूनच, हे दोघे वृषण (पराक्रमी), परिभ्रमण करून येथे या; आणि सुत सोम प्या।
Mantra 12
यदिन्द्राग्नी उदिता सूर्यस्य मध्ये दिवः स्वधया मादयेथे । अतः परि वृषणावा हि यातमथा सोमस्य पिबतं सुतस्य ॥
हे इंद्र–अग्नी, सूर्याच्या उदयकाळी, दिवाच्या मध्यभागी, तुम्ही आपल्या स्वधा (स्वशक्ती)ने आनंदित होता—तर तेथूनच, हे दोघे वृषण (पराक्रमी), सर्व बाजूंनी फिरत येथे या; आणि पिळून काढलेल्या सुत सोमाचे पान करा.
Mantra 13
एवेन्द्राग्नी पपिवांसा सुतस्य विश्वास्मभ्यं सं जयतं धनानि । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
असे, हे इंद्र–अग्नी, सुत सोम पिणारे, आमच्यासाठी सर्वस्वी धन-संपत्ती—सर्व प्रकारची परिपूर्णता—जिंकून द्या. आणि मित्र–वरुण आम्हाला वाढवोत; अदिती, प्रवाही सिंधु, पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग)ही आम्हाला धारण करून वृद्धिंगत करो.
They are praised as a paired power: Indra brings victorious strength, and Agni brings the sacrificial fire that carries offerings. Together they make the ritual effective and prosperity-giving.
In Soma rites, inviting the gods to drink Soma means inviting their presence and power into the sacrifice. It signals that the offering is accepted and that blessings can flow to the worshippers.
The hymn ends by widening the blessing beyond Indra–Agni alone. These names represent cosmic order, protection, abundance, and the stable supports of life, sealing the prayer with universal well-being.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.