Sukta 104
Sukta 1.104
Kutsa Āṅgirasa (traditional attribution for RV 1.104)
Triṣṭubh (probable for RV 1.104; verse-length and cadence consistent)
हा सूक्त इंद्राला जवळ येण्याचे, यज्ञात आसन घेण्याचे आणि ताजे पिळलेले सोमपान करण्याचे आमंत्रण देतो, जेणेकरून त्यांची शक्ती जागृत होऊन संरक्षण व विजय देईल. यात संध्याकाळी व उषःकाळी दिव्य अश्वांना विश्रांतीसाठी जू काढून मोकळे करणे असा आत्मीय सत्कार, तसेच दस्यूंना परावृत्त करणे, वाकड्या शत्रुत्वाचा नाश करणे आणि उपासकांचा न्याय्य हिस्सा हिरावला जाणे थांबवणे यांसाठीच्या तातडीच्या विनंत्या एकत्र गुंफलेल्या आहेत.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
योनिष्ट इन्द्र निषदे अकारि तमा नि षीद स्वानो नार्वा । विमुच्या वयोऽवसायाश्वान्दोषा वस्तोर्वहीयसः प्रपित्वे ॥
हे इंद्रा! तुझ्या बसण्यासाठी विश्रांतीचे एक ‘योनि’—आश्रयस्थान—घडविले गेले आहे; तू तेथे येऊन आसन घे—हिणहिणणाऱ्या अश्वासारखा. प्राणशक्तींना मुक्त गतीसाठी सोडून देऊन, संध्या आणि उषा—दोन्ही वेळी—विश्रांतीसाठी अश्वांना उघड, अस्तित्वाच्या अधिक निकट आत्मीयतेत.
Mantra 2
ओ त्ये नर इन्द्रमूतये गुर्नू चित्तान्त्सद्यो अध्वनो जगम्यात् । देवासो मन्युं दासस्य श्चम्नन्ते न आ वक्षन्त्सुविताय वर्णम् ॥
ते वीर जन इंद्राला सहाय्यासाठी हाक देतात; आत्ताही तो मार्गावरून सरळ, तत्क्षणी त्यांच्याकडे येवो. देव दासाच्या क्रोधाचा नाश करून आम्हांस ‘सुवित’—कल्याणमय गमन—यासाठी उज्ज्वल वर्ण, म्हणजे ऋतसंगत गतीचा उघडा मार्ग, प्राप्त करून देवोत.
Mantra 3
अव त्मना भरते केतवेदा अव त्मना भरते फेनमुदन् । क्षीरेण स्नातः कुयवस्य योषे हते ते स्यातां प्रवणे शिफायाः ॥
केतवेदा आपल्या स्वभावानेच खाली वाहतो; पाण्यावरचा फेसही आपल्या स्वभावानेच खाली उतरतो. दूधस्नात, हे कुयवाची पत्नी, ते दोघेही आघात पावून शिफाच्या उतारावर पडोत—मिथ्या तेज आपल्या अवनतीतच नष्ट होवो.
Mantra 4
युयोप नाभिरुपरस्यायोः प्र पूर्वाभिस्तिरते राष्टि शूरः । अञ्जसी कुलिशी वीरपत्नी पयो हिन्वाना उदभिर्भरन्ते ॥
वरच्या धातुकर्माची नाभी गतिमान झाली; शूर वीर प्राचीन शक्तींनी दंड (राष्टि) पुढे पसरतो. सरळ आहे वज्रायुध, वीराची बलवती पत्नी; समृद्धीचे पय प्रेरित करून ते ते जलांसह आणतात—सत्तेच्या प्रवाहांनी वहन झालेले पोषण.
Mantra 5
प्रति यत्स्या नीथादर्शि दस्योरोको नाच्छा सदनं जानती गात् । अध स्मा नो मघवञ्चर्कृतादिन्मा नो मघेव निष्षपी परा दाः ॥
जेव्हा मार्गदर्शक नीत (नेतृत्व) उलटलेले दिसते आणि दस्युच्या निवासाकडे जाणे होत नाही, तेव्हा, हे दानशूर इंद्रा, वाकड्यांच्या कोलाहलापासून आमचे रक्षण कर; देऊन पुन्हा मागे घेणाऱ्यासारखे आम्हाला दूर फेकू नकोस—आमचा न्याय्य वाटा सोडू नकोस।
Mantra 6
स त्वं न इन्द्र सूर्ये सो अप्स्वनागास्त्व आ भज जीवशंसे । मान्तरां भुजमा रीरिषो नः श्रद्धितं ते महत इन्द्रियाय ॥
हे इंद्रा, सूर्यांतही तू आमच्यासाठी तोच हो; जलांतही तू आमच्यासाठी तोच हो—जीवनाच्या आशेसाठी तुझे निष्पाप रक्षण आम्हाला वाटून दे. मधल्या ग्रासात आम्हाला जखमी करू नकोस; हे इंद्रा, तुझ्या महान इंद्रिय-बलावर आम्ही श्रद्धा ठेवली आहे।
Mantra 7
अधा मन्ये श्रत्ते अस्मा अधायि वृषा चोदस्व महते धनाय । मा नो अकृते पुरुहूत योनाविन्द्र क्षुध्यद्भ्यो वय आसुतिं दाः ॥
मग मला वाटते—त्याच्यासाठी तुझ्यात श्रद्धा स्थापिली गेली आहे; हे वृषभा, आम्हाला महान धनाकडे प्रेरित कर. हे पुरुहूत, अकृत योनीत आम्हाला सोडू नकोस; हे इंद्रा, भुकेल्या शक्तींना ‘वय’ (जीवनबल) आणि ‘सुत’ (सोम-निष्पेष) दे—यज्ञार्पणाचे पोषण।
Mantra 8
मा नो वधीरिन्द्र मा परा दा मा नः प्रिया भोजनानि प्र मोषीः । आण्डा मा नो मघवञ्छक्र निर्भेन्मा नः पात्रा भेत्सहजानुषाणि ॥
हे इंद्रा, आम्हांला मारू नकोस; आम्हांला दूर फेकू नकोस; आमची प्रिय अन्ने/पोषणे हिरावून घेऊ नकोस. हे मघवन् शक्रा, आमची अंडी—उत्पत्तीची बीजे—फोडू नकोस; आमच्याबरोबर जन्मलेली आधाररूप पात्रे (सहजानुष) मोडू नकोस.
Mantra 9
अर्वाङेहि सोमकामं त्वाहुरयं सुतस्तस्य पिबा मदाय । उरुव्यचा जठर आ वृषस्व पितेव नः शृणुहि हूयमानः ॥
हे सोमकाम, इकडे ये—तुला हाक मारतात; हा सोम पिळलेला आहे, मद (आनंद-उन्माद) यासाठी तो प्या. हे उरुव्यच (विस्तार-व्यापी), जठरात बलवान हो; पित्याप्रमाणे, हाक मारताना आम्हांला ऐक—आमच्या आह्वानाला प्रतिसाद दे.
Inside Sukta 104
How it unfolds
- Where it opens
A hospitable welcome: a resting-place is prepared for Indra; he is asked to sit and settle like a spirited steed.
- Development
The hymn moves from intimacy and readiness (unharnessing, repose) to practical need—guidance, protection, and resistance against hostile dwellings and crooked clamor.
- Climax
A sharp petition for rescue and non-abandonment: Indra must not ‘cast away’ the worshippers’ rightful share and must shield them from adversarial forces.
- Where it settles
A final, urgent invitation to drink the pressed Soma and grow strong within, concluding with the image of Indra as a father who hears and answers the call.
The deity: Indra
- In the VedaHe is invoked as a powerful fatherly guardian who hears the summons and breaks hostile resistance.
- Cosmic functionHe establishes order by defeating obstructive and chaotic forces, releasing vitality and forward movement, and safeguarding the community’s prosperity and rightful portion.
- Inner significanceIndra symbolizes awakened will, courage, and decisive intelligence that breaks inner obstruction (fear, inertia, crookedness) and restores the free course of life-forces toward clarity and right action.
The seer
- Kutsa ĀṅgirasaĀṅgirasa (Angiras lineage; Kutsa as a prominent seer within the Angirasa tradition) · A celebrated Indra-devotee associated with hymns that call Indra swiftly to the Soma and seek deliverance from adversaries; remembered in Vedic lore as a close ally of Indra in overcoming hostile powers.
Famous verses
yoniṣ ṭa indra niṣade akāri
प्रति यत्स्या नीथादर्शि दस्योरोको नाच्छा सदनं जानती गात् । अध स्मा नो मघवञ्चर्कृतादिन्मा नो मघेव निष्षपी परा दाः ॥arvāṅ ehi somakāmam
Attributes of the deity
- Soma-drinker (somakāma)
- Protector and giver of wealth (maghavan)
- Destroyer of hostile powers (Dasyu-slayer)
- Swift to be invoked and to arrive
- Strengthener of vitality and forward movement
- Father-like hearer of prayers
Also by this seer
- Rig Veda Mandala 1 hymns traditionally attributed to Kutsa (including RV 1.94–1.115 in several Anukramaṇī traditions)
- Indra-focused Triṣṭubh hymns emphasizing protection, right share (bhāga), and victory over Dasyus
The rite, step by step
- Prepare the ritual seat/space for Indra (āsana/niṣad) and formally invite him to sit.
- Symbolically ‘unharness’ and settle the divine horses—signaling welcome, rest, and intimate nearness of the deity.
- Press Soma and recite the Triṣṭubh stanzas as the invitation and empowerment of Indra.
- Offer Soma with petitions for protection from Dasyus, crooked hostility, and misfortune; affirm the worshippers’ due portion.
- Conclude with a direct call: ‘Come here’—urging Indra to hear like a father and to respond with aid.
Offerings
- Pressed Soma (primary)
- Ghee/oblations in accompaniment (customary in Indra rites)
- Praise (stuti) as the principal ‘offering’ that draws Indra near
Frequently Asked Questions
It asks Indra to come close, sit at the sacrifice, drink the pressed Soma, and then protect the worshippers by defeating hostile forces and ensuring their rightful share.
It is a poetic way to welcome Indra as a swift charioteer: he arrives with speed, then is invited to settle, rest, and remain near the ritual at the key times of transition—dusk and dawn.
In this context, “Dasyu” refers to hostile or obstructive forces—often rival groups or symbolic powers of disorder—that threaten the community’s safety, ritual success, and prosperity.
Ask anything about Sukta 104 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
