Sarga 78

Verse 1

निकुम्भंनिहतंश्रुत्वाकुम्भं च विनिपातितम् ।रावणःपरमामर्षीप्रजज्वालानलोयथा ।।।।

निकुम्भ मारला गेला व कुम्भही पडला हे ऐकून, परम संतापाने रावण धगधगत्या अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित झाला।

Verse 2

नैरृतःक्रोधशोकाभ्यांद्वाभ्यांतुपरिमूर्छितः ।खरपुत्रंविशालाक्षंमकराक्षमचोदयत् ।।।।

क्रोध व शोक या दोन्हीने व्याकुळ झालेला राक्षसराज रावणाने खरपुत्र विशालाक्ष मकराक्षाला बोलाविले।

Verse 3

गच्छपुत्रऽमयाऽजाज्ञप्तोबलेनाभिसमवनितः ।राघवंलक्ष्मणंचैवजहितांश्चवनौकसः ।।।।

“पुत्रा, माझ्या आज्ञेने सैन्यबळाच्या आधाराने जा. राघव, लक्ष्मण आणि त्या वनवासी वानरांनाही ठार करा।”

Verse 4

रावणस्यवचश्श्रुत्वाशूरमानीखरात्मजः ।बाढमित्यब्रवीद्धृष्टोमकराक्षोनिशाचरम् ।।।।

रावणाचे वचन ऐकून, शौर्याभिमानी खरपुत्र निशाचर मकराक्ष धैर्याने म्हणाला—“बाढम् (तसेच होईल)।”

Verse 5

सोऽभिवाद्यदशग्रीवंकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।निर्जगामगृहाच्छुभ्राद्रावणस्याज्ञयाबली ।।।।

तो बलवान योद्धा दशग्रीव रावणास वंदन करून आणि विधिपूर्वक प्रदक्षिणा घालून, रावणाच्या आज्ञेने त्या शुभ्र भवनातून बाहेर निघून गेला।

Verse 6

समीपस्थंबलाध्यक्षंखरपुत्रोऽब्रवीदिदम् ।रथश्चानीयतांशीघ्रंसैन्यंत्वानीयतांत्वरात् ।।।।

जवळ उभ्या असलेल्या बलाध्यक्षास खरपुत्र म्हणाला— “रथ ताबडतोब आणा आणि सैन्यही त्वरेने जमवा।”

Verse 7

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाबलाध्यक्षोनिशाचरः ।स्यन्दनं च बलंचैवसमीपंप्रत्यपादयत् ।।।

त्याचे वचन ऐकून निशाचर सेनापतीने रथ व सैन्य—दोन्हीही जवळ आणून उभे केले।

Verse 8

प्रदक्षिणंरथंकृत्वाआरुरोहनिशाचरः ।सूतंसञ्चोदयामासशीघ्रंमेरथमावह ।।।।

रथाची प्रदक्षिणा करून निशाचर त्यावर आरूढ झाला आणि सारथ्यास प्रेरित करून म्हणाला—“माझा रथ शीघ्र चालव!”

Verse 9

अथतान्राक्षसान्सर्वान्मकराक्षोऽब्रवीदिदम् ।यूयंसर्वेप्रयुध्यध्वंपुरस्तान्ममराक्षसाः ।।।।

मग मकराक्ष त्या सर्व राक्षसांना म्हणाला—“हे माझ्या राक्षसांनो! तुम्ही सर्व माझ्या पुढे जाऊन युद्ध करा।”

Verse 10

अहंराक्षसराजेनरावणेनमहात्मना ।आज्ञप्तःसमरेहन्तुंतावुभौरामलक्ष्मणौ ।।।।

मी महात्मा राक्षसराज रावणाच्या आज्ञेने रणांगणात त्या दोघांचा—श्रीराम व लक्ष्मणाचा—वध करण्यास नियुक्त झालो आहे।

Verse 11

अद्यरामंवधिष्यामिलक्ष्मणं च निशाचराः ।शाखामृगं च सुग्रीवंवानरांश्चशरोत्तमैः ।।।।

आज मी माझ्या श्रेष्ठ बाणांनी श्रीराम व लक्ष्मण, तसेच झाडांवर वावरणारा तो वानर सुग्रीव आणि सर्व वानरसेनाही वध करीन।

Verse 12

अद्यशूलनिपातैश्चवानराणांमहाचमूम् ।प्रदहिष्यामिसम्प्राप्तांशुष्केन्धनमिवानलः ।।।।

आज शूलांच्या वर्षावाने मी समोर येणाऱ्या वानरांच्या महाचमूला जणू अग्नी कोरडे इंधन जाळतो तसे जाळून टाकीन।

Verse 13

मकराक्षस्यतच्छ्रुत्वावचनंतेनिशाचराः ।सर्वेनानायुधोपेताबलवन्तःसमाहिताः ।।।।

मकराक्षाचे वचन ऐकून ते निशाचर राक्षस—सर्व बलवान, एकाग्र आणि नानाविध शस्त्रांनी सज्ज—एकत्र येऊन पुढे निघाले।

Verse 14

तेकामरूपिणस्सरेदंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणा ।मातङ्गाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयावहाः ।।।।परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम् ।अभिजघ्नुस्ततोहृष्टाश्चालयन्तोवसुन्धराम् ।।।।

ते कामरूपधारी क्रूर राक्षस—दंष्ट्रायुक्त, पिंगट नेत्रांचे—हत्तींसारखे गर्जत, विस्कटलेल्या केसांनी भयावह दिसत होते। त्यांनी महाकाय खरपुत्र महाकाय मकराक्षाला वेढले; आणि मग हर्षित होऊन भूमी हादरवीत ते पुढे झेपावले।

Verse 15

तेकामरूपिणस्सरेदंष्ट्रिणःपिङ्गलेक्षणा ।मातङ्गाइवनर्दन्तोध्वस्तकेशाभयावहाः ।।6.78.14।।परिवार्यमहाकायामहाकायंखरात्मजम् ।अभिजघ्नुस्ततोहृष्टाश्चालयन्तोवसुन्धराम् ।।6.78.15।।

ते कामरूप धारण करणारे क्रूर, दंष्ट्रायुक्त, पिंगळ नेत्रांचे, विस्कटलेल्या केशांचे भयावह राक्षस हत्तींसारखे गर्जू लागले। मग त्या महाकायांनी खरपुत्र महाकाय मकराक्षाला सर्व बाजूंनी वेढून हर्षाने आघात केला आणि पृथ्वी थरथरविली।

Verse 16

शङ्खभेरीसहस्राणामाहतानांसमन्ततः ।क्ष्येळितास्फोटितानां च तत्रशब्दोमहानभूत् ।।।।

तेव्हा सर्व बाजूंनी सहस्र शंख व भेर्या वाजू लागल्या; तसेच योद्ध्यांच्या हुंकारांबरोबर भुजांच्या चटकेदार ध्वनीने तेथे प्रचंड कोलाहल माजला।

Verse 17

प्रभ्रष्टोऽथकरात्तस्यप्रतोदस्सारथेस्तदा ।पपातसहसादैवाद्ध्वजस्तस्यतुरक्षसः ।।।।

तेव्हा सारथ्याच्या हातातून प्रतोद घसरून पडला; आणि दैवयोगाने त्या राक्षसाचा ध्वजही सहसा कोसळला— हे अशुभ चिन्ह होते।

Verse 18

तस्यतेरथसंयुक्ताहयाविक्रमवर्जिताः ।चरणैराकुलैर्गत्वादीनाःसास्रमुखाययुः ।।।।

त्याच्या रथास जुतेले घोडे पराक्रमहीन झाले; डगमगत्या पावलांनी पुढे जाताना ते दीन झाले, अश्रूंनी ओले झालेले मुख घेऊन चालले।

Verse 19

प्रवातिपवनस्तस्मिन् सपांसुःखरदारुणः ।निर्याणेतस्यरौद्रस्यमकराक्षस्यदुर्मतेः ।।।।

त्या क्रूर व दुर्मती मकराक्षाच्या प्रस्थानकाळी धूळ उडवीत कठोर व भयाण असा वारा वाहू लागला।

Verse 20

तानिदृष्टवानिमित्तानिराक्षसावीर्यवत्तमाः ।अचिन्त्यनिर्गतास्सर्वेयत्रतौरामलक्ष्मणौ ।।।।

ती निमित्ते पाहूनही परम पराक्रमी राक्षसांनी त्यांची पर्वा केली नाही; ते सर्व निघाले, जिथे राम आणि लक्ष्मण उभे होते।

Verse 21

घनगजमहिषाङ्गतुल्यवर्णास्समरमखेष्वसकृद्गदासिभिन्नाः ।अहमहमितियुद्धकौशलास्तेरजनीचराःपरिबभ्रमुर्नदन्तः ।।।।

घनमेघ, गज व महिषाच्या अंगासारखे श्यामवर्ण, रणयज्ञात गदा-तलवारींनी वारंवार विदीर्ण, युद्धकौशल्यात निपुण ते रजनीचर ‘मी, मी’ असे म्हणत गर्जना करीत फिरत होते।