Sarga 63

Verse 1

तस्यराक्षसराजस्यनिशम्यपरिदेवितम् ।कुम्भकर्णोबभाषेदंवचनंप्रजहास च ।।6.63.1।।

राक्षसराजाचे विलाप ऐकून कुंभकर्ण हसला आणि मग हे वचन बोलला.

Verse 2

दृष्टोदोषोहियोऽस्माभिःपुरामन्त्रन्वििर्णये ।हितेष्वनभियुक्तेनसोऽयमासादितस्त्वया ।।6.63.2।।

मंत्रनिर्णयाच्या वेळी आम्ही जो दोष पूर्वीच पाहिला होता—तू हितैषींचा योग्य आधार न घेतल्यामुळे—तोच संकटरूपाने आज तुझ्यावर येऊन ठेपला आहे।

Verse 3

शीघ्रंखल्वभ्युपेतंत्वांफलंपापस्यकर्मणः ।निरयेष्वेवपतनंयथादुष्कृतकर्मणः ।।6.63.3।।

खरोखरच तुझ्या पापकर्माचे फळ त्वरेने तुझ्यावर येऊन पडले आहे। जसे दुष्कृत्य करणारे नरकलोकांतच कोसळतात, तसेच तुझीही गती होईल।

Verse 4

प्रथमंवैमहाराजकृत्यमेतदचिन्तितम् ।केवलंवीर्यदर्पेणनानुबन्धोविचिन्तितः ।।6.63.4।।

हे महाराज, आरंभी हे कृत्य विचार न करता केले गेले; केवळ पराक्रमाच्या दर्पाने त्याचे परिणाम विचारात घेतले नाहीत।

Verse 5

यःपश्चातूर्वकार्याणिकुर्यादैश्वर्यमास्थितः ।पूर्वंचोत्तरकार्याणि न स वेदनयानया ।।6.63.5।।

जो ऐश्वर्य व बळाच्या आधाराने प्रथम करावयाची कर्तव्ये मागे ढकलतो आणि नंतरची कामे आधी करतो—तो नीति-अनीती, योग्य-अयोग्य मार्ग जाणत नाही।

Verse 6

देशकालविहीनानिकर्माणिविपरीतवत् ।क्रियमाणानिदुष्यन्तिहवींष्यप्रयतेष्विव ।।6.63.6।।

देश-कालाचा विचार न करता उलट रीतीने केलेली कर्मे दूषित होऊन विनाशकारी ठरतात; ती निष्फळ होतात—जशी विधिसंस्काराविना दिलेली आहुती।

Verse 7

त्रयाणांपञ्चधायोगंकर्मणांयःप्रपश्यति ।सचिवैस्समयंकृत्वा स सभ्येवर्ततेपथि ।।6.63.7।।

जो कर्म-नीतीचे त्रिविध उपाय आणि पंचविध विचार यांचा योग्य संयोग दूरदृष्टीने पाहतो, आणि सचिवांशी सल्ला करून योग्य समय ठरवून वागतो—तो सभेत योग्य मार्गावर वर्ततो।

Verse 8

यथागमं च योराजासमयंविचिकीर्षति ।बुध्यतेसचिवान्बध्यासुहृदश्चानुपश्यति ।।6.63.8।।

जो राजा आगम-परंपरेनुसार योग्य समय साधून कार्य करावयास इच्छितो, जो बुद्धीने सचिवांना ओळखतो आणि सुहृदांचेही भान ठेवतो—तोच कर्तव्य सम्यक् जाणतो।

Verse 9

धर्ममर्थं च कामं च सर्वान्वारक्षसांपते ।भजतेपुरुषःकालेत्रीणिद्वन्द्वानिवापुनः ।।6.63.9।।

हे राक्षसाधिपते! पुरुषाने योग्य काळी धर्म, अर्थ आणि काम—हे तिन्ही साधावे; किंवा निदान समतोल युग्मरूपाने, उचित वेळी, त्यांचे आचरण करावे।

Verse 10

त्रिषुचैतेषुयच्छ्रेष्ठंश्रुत्वातन्नावबुध्यते ।राजावाराजमात्रोवाव्यर्थंतस्यबहुश्रुतम् ।।6.63.10।।

या तिघांपैकी जे श्रेष्ठ आहे ते ऐकूनही जो समजून घेत नाही—तो राजा असो वा राजासारखा असो—त्याचे सर्व बहुश्रुत ज्ञान व्यर्थ ठरते.

Verse 11

उपप्रदानंसान्त्वं च भेदंकाले च विक्रमम् ।योगं च रक्षसांश्रेष्ठतावुभौ च नयानयौ ।।6.63.11।।कालेधर्मार्थकामान्यस्सम्मन्त्ऱ्यसचिवैःसह ।निषेवेतात्मवान्लोके न स व्यसनमाप्नुयात् ।।6.63.12।।

हे राक्षसश्रेष्ठ! उपप्रदान (सवलत), सांत्वन, भेद, आणि काळ आला असता विक्रम—तसेच यांचा यथायोग्य संयोग—हेच नीती व अनीतीचे उपाय; जसा उपयोग तसा फल।

Verse 12

उपप्रदानंसान्त्वं च भेदंकाले च विक्रमम् ।योगं च रक्षसांश्रेष्ठतावुभौ च नयानयौ ।।6.63.11।।कालेधर्मार्थकामान्यस्सम्मन्त्ऱ्यसचिवैःसह ।निषेवेतात्मवान्लोके न स व्यसनमाप्नुयात् ।।6.63.12।।

जो आत्मसंयमी पुरुष सचिवांशी सल्लामसलत करून योग्य काळी धर्म, अर्थ व काम यांचे आचरण करतो, तो या लोकी व्यसनात पडत नाही।

Verse 13

हितानुबन्धमालोच्यकार्यात्कार्यमिहात्मनः ।राजासहार्थतत्त्वज्ञैस्सचिवैर्बुस्सहिजीवति ।।6.63.13।।

जो राजा हिताचा दूरगामी परिणाम विचारून आपल्या कार्यांचे यथायोग्य निर्णय करतो, तो अर्थतत्त्व जाणणाऱ्या सचिवांसह त्यांच्या बुद्धीच्या सहाय्याने टिकून राहतो।

Verse 14

अनभिज्ञायशास्त्रार्थान् पुरुषाःपशुबुद्धयः ।प्रागल्भ्याद्वक्तुमिच्छन्तिमन्त्रेष्वभ्यन्तरीकृताः ।।6.63.14।।

शास्त्रार्थ न जाणणारे, पशुबुद्धीचे पुरुष, मंत्रसभेत आत घेतले गेले की केवळ धिटाईने बोलू इच्छितात।

Verse 15

अशास्त्रविदुषांतेषां न कार्यमभिहितंवचः ।अर्थशास्त्रानभिज्ञानांविपुलांश्रियमिच्छताम् ।।6.63.15।।

जे शास्त्रविद्येत अज्ञ आहेत, त्यांच्या सांगण्याप्रमाणे कार्य करू नये—विशेषतः जे अर्थशास्त्र न जाणताही विपुल श्रीची इच्छा धरतात।

Verse 16

अहितं च हिताकारंधार्ष्ट्याज्जल्पन्तियेनराः ।अवेक्ष्यमन्त्रबाह्यास्तेकर्तव्याःकृत्यदूषणा:।। 6.63.16।।

जे पुरुष धाडसाने अहिताची गोष्ट हिताच्या रूपाने बोलतात, त्यांची नीट छाननी करून त्यांना मंत्रसभेबाहेर ठेवावे; कारण ते कार्याला दूषित करतात।

Verse 17

विनाशयन्तोभर्तारंसहिताश्शत्रुभिर्बुधैः ।विपरीतानिकृत्यानिकारयन्तीहमन्त्रिणः ।।6.63.17।।

इथे काही मंत्री आपल्या स्वामीचा नाश घडविण्यासाठी बुद्धिमान शत्रूंशी संगनमत करून त्याच्याकडून पूर्णतः विपरीत, अधर्म्य कृत्ये करवून घेतात।

Verse 18

तान्भर्तामित्रसङ्काशानमित्रान्मन्त्रनिर्णये ।व्यवहारेणजानीयात्सचिवानुपसम्हितान् ।।6.63.18।।

मंत्रनिर्णयाच्या वेळी राजााने मित्रासारखे दिसणारे पण प्रत्यक्षात शत्रू असलेले, शत्रुपक्षाशी जुळलेले सचिव त्यांच्या व्यवहारावरून ओळखावेत।

Verse 19

चपलस्येहकृत्यानिसहसानुप्रधावतः ।छिद्रमन्येप्रपद्यन्तेक्रौञ्चस्य ख मिवद्विजाः ।।6.63.19।।

जो राजा चंचल होऊन घाईघाईने कृत्यांमध्ये धाव घेतो, त्याच्या उणिवांत इतर लोक शिरकाव करतात—जसे क्रौञ्च पर्वताजवळ आकाशात पक्षी वाट काढतात।

Verse 20

योहिशत्रुमवज्ञायनात्मानमभिरक्षति ।अवाप्नोतिहिसोऽनर्थान् स्थानाच्चव्यवरोप्यते ।।6.63.20।।

जो शत्रूला तुच्छ मानून स्वतःचे रक्षण करीत नाही, तो निश्चयच अनर्थ व आपत्तीला सामोरा जातो आणि आपल्या स्थानावरूनही खाली ओढला जातो।

Verse 21

यदुक्तमिहतेपूर्वंक्रियतामनुजेन च ।तदेवनोहितंवाक्यंयदिच्छसि च तत्कुरु ।।6.63.21।।

इथे तुझ्या अनुजाने पूर्वी जे सांगितले तेच करावे; तेच वचन आपल्या हिताचे आहे. तरीही, तुला जसे योग्य वाटेल तसे कर।

Verse 22

तत्तुश्रुत्वादशग्रीवःकुम्भकर्णस्यभाषितम् ।भ्रुकुटिंचैवसञ्चक्रेक्रुद्धश्चैनमभाषत ।।6.63.22।।

कुंभकर्णाचे बोलणे ऐकून दशग्रीवाने भुवया वाकड्या केल्या आणि क्रोधाने त्याला बोलू लागला।

Verse 23

मान्योगुरुवारिचार्यःकिमांत्वमनुशाससि ।किमेवंवाक्छ्रमंकृत्वाकालेयुक्तंविधीयताम् ।।6.63.23।।

तू मला पित्याप्रमाणे, गुरूप्रमाणे, आचार्याप्रमाणे मान्य आहेस; मग मला असे का उपदेश करतोस? वाक्चातुर्य दाखवून व्यर्थ श्रम कशाला? या क्षणी जे योग्य आहे तेच करावे।

Verse 24

विभ्रमाच्चित्तमोहाद्वाबलवीर्याश्रयेणवा ।नाभिपन्नमिदानींयद्व्यर्थातस्यपुनःकथाः ।।6.63.24।।

भ्रमामुळे, चित्तमोहामुळे किंवा स्वतःच्या बल-पराक्रमाच्या आधाराने—आता जे कृत्य झाले आहे ते आता सुधारता येत नाही; म्हणून त्याविषयी पुन्हा बोलणे व्यर्थ आहे।

Verse 25

अस्मिन्कालेतुयद्युक्तंतदिदानींविधीयताम् ।गतंतुनानुशोचन्तिगतंतुगतमेवहि ।।6.63.25।।

या क्षणी जे योग्य आहे तेच आत्ताच करावे। जे गेले त्याचा शोक करू नये; कारण जे गेले ते खरेच गेलेच.

Verse 26

ममापनयजंदोषंविक्रमेणसमीकुरु ।यदिखल्वस्तिमेस्नेहोविक्रमंवाऽवगच्छसि ।।6.63.26।।यदिवकार्यंमेतत्तेहृदिकार्यतमंमतम् ।

माझ्यासाठी जो दोष उत्पन्न झाला आहे तो तू आपल्या पराक्रमाने दूर कर. जर माझ्याविषयी तुझ्या मनात स्नेह असेल—किंवा तू स्वतःचा विक्रम ओळखत असशील—तर माझ्या कार्यासाठी हृदयात जे सर्वात आवश्यक वाटते तेच कर.

Verse 27

स सुहृद्योविपन्नार्थंदीनमभ्यवपद्यते ।।6.63.27।।स बन्धुर्योऽपनीतेषुसाहाय्यायोपकल्पते ।

ज्याचे भाग्य ढासळले आहे आणि जो दीन झाला आहे, त्याच्या जवळ उभा राहतो तोच खरा मित्र. आणि जो मर्यादेपासून च्युत झाल्यावरही साहाय्यास तत्पर राहतो तोच खरा बंधू.

Verse 28

तमथैवंब्रुवाणंतुवचनंधीरदारुणम् ।।6.63.28।।रुष्टोऽयमितिविज्ञायशनैश्श्लक्षणमुवाच ह ।

तो असे गंभीर व कठोर वचन बोलत आहे असे पाहून, आणि तो रुष्ट आहे हे जाणून, कुंभकर्णाने हळूहळू, मृदू स्वरात उत्तर दिले.

Verse 29

अतीवहिसमालक्ष्यभ्रातरंक्षुभितेन्द्रियम् ।।6.63.29।।कुम्भकर्णश्शनैर्वाक्यंबभाषेपरिसान्त्वयन् ।

भावाच्या इंद्रिये अत्यंत क्षुब्ध झाली आहेत हे पाहून, त्याला धीर देण्यासाठी कुंभकर्णाने घाई न करता, हळुवारपणे वचन बोलले.

Verse 30

शृणुराजन्नवहितोममवाक्यमरिन्दम ।।6.63.30।।अलंराक्षसराजेन्द्र सन्तापमुपपद्यते ।रोषं च सम्परित्यज्यस्वस्थोभवितुमर्हसि ।।6.63.31।।

हे राजन्, हे अरिंदम, माझे वचन सावधपणे ऐक. हे राक्षसराजेन्द्र, हा संताप पुरे झाला; क्रोधही सोडून स्थिरचित्त होऊन पूर्ववत व्हावे.

Verse 31

शृणुराजन्नवहितोममवाक्यमरिन्दम ।।6.63.30।।अलंराक्षसराजेन्द्र सन्तापमुपपद्यते ।रोषं च सम्परित्यज्यस्वस्थोभवितुमर्हसि ।।6.63.31।।

हे पार्थिव, मी जिवंत असताना हे मनात धरू नकोस. ज्याच्यामुळे तू व्याकुळ आहेस, त्याचा मी नाश करीन.

Verse 32

नैतन्मनसिकर्तव्यंमयिजीवतिपार्थिव ।तमहंनाशयिष्यामियत्कृतेपरितप्यते ।।6.63.32।।

हे पार्थिव, मी जिवंत असताना हे मनात धरू नकोस. ज्याच्यामुळे तू व्याकुळ आहेस, त्याचा मी नाश करीन.

Verse 33

अवश्यंतुहितंवाच्यंसर्वावस्थांतवमया ।बन्धुभावादभिहितंभ्रातृस्नेहाच्छपार्थिव ।।6.63.33।।

हे पार्थिव, सर्व अवस्थांत तुझे हित सांगणे मला अवश्य आहे. बंधुभावाने व भावाच्या स्नेहानेच हे मी तुला सांगितले आहे.

Verse 34

सदृशंयत्तुकालेऽस्मिन् कर्तुंस्निग्धेनबन्धुना ।शत्रूणांकदनंपश्यक्रियमाणंमयारणे ।।6.63.34।।

या वेळी स्नेहाळू बंधूने जे करणे योग्य आहे ते पाहा. रणांगणात माझ्याकडून शत्रूंचा संहार होताना तू पाहशील.

Verse 35

अद्यपश्यमहाबाहो मयासमरमूर्धनि ।हतेरामेसहभ्रात्राद्रवन्तींहरिवाहिनीम् ।।6.63.35।।

हे महाबाहो! आज पाहा—समराच्या अग्रभागी, माझ्याकडून रामाचा त्याच्या भ्रात्यासह वध झाल्यावर वानरसेना पळत सुटलेली दिसेल।

Verse 36

अद्यरामस्यतद्दृष्टवामयानीतंरणाच्छिरः ।सुखीभवमहाबाहो सीताभवतुदुःखिता ।।6.63.36।।

हे महाबाहो! आज तू मला रणांगणातून रामाचे शिर आणलेले पाहशील, तेव्हा सुखी हो; आणि सीता दुःखात निमग्न होवो।

Verse 37

अद्यरामस्यपश्यन्तुनिधनंसुमहत्प्रियम् ।लङ्कायांराक्षसाःसर्वेयेतेनिहतबान्धवाः ।।6.63.37।।

लङ्केत ज्यांचे बंधु मारले गेले आहेत असे सर्व राक्षस आज रामाचा निधनदृश्य पाहोत; ते दृश्य त्यांना अत्यंत प्रिय वाटो।

Verse 38

अद्यशोकपरीतानांस्वबन्धुवधकारणात् ।शत्रोर्युधिविनाशेनकरोम्यस्रप्रमार्जनम् ।।6.63.38।।

आज स्वबांधववधामुळे शोकाकुल झालेल्यांचे अश्रू मी युद्धात शत्रूचा विनाश करून पुसून टाकीन।

Verse 39

अद्यपर्वतसङ्काशंससूर्यमिवतोयदम् ।विकीर्णंपश्यसमरेसुग्रीवंप्लवगोत्तम ।।6.63.39।।

आज रणांगणी पाहा—पर्वतासारखा, सूर्यप्रकाशाने उजळलेला मेघ जसा विखुरतो, तसा विखुरलेला वानरश्रेष्ठ सुग्रीव।

Verse 40

कथं च राक्षसैरेभिर्मया च परिरक्षितः ।जिघांसुभिर्दाशरथिं वध्यसे त्वमिहानघ ।।6.63.40।।

हे अनघा, या राक्षसांनी आणि माझ्याने संरक्षित असताना—आम्ही दाशरथी (राम) यांचा वध करावयास उद्यत असताना—तू इथे कसा वधास पात्र होशील?

Verse 41

मांनिहत्यकिलत्वांहिनिहनिष्यतिराघवः ।नाहमात्मनिसन्तापंगच्छेयंराक्षसाधिप ।।6.63.41।।

म्हणतात, राघव आधी मला मारून मगच तुला मारील; म्हणून, हे राक्षसाधिप, मी अंतःकरणात संताप येऊ देणार नाही।

Verse 42

कामंवतिदानीमपिमांव्यादिशत्वंपरन्तप ।न परःप्रेषणीयस्तेयुद्धायातुलविक्रम ।।6.63.42।।

हे परंतपा, इच्छा असेल तर आत्ताही मला आज्ञा दे; हे अतुलविक्रमा, तुझ्या युद्धासाठी दुसरा कोणी पाठविण्याजोगा नाही।

Verse 43

अहमुत्सादयिष्यामिशत्रूंस्तवमहाबल: ।यदिशक्रोयदियमोयदिपावकमारुतौ ।।6.63.43।।तानहंयोधयिष्यामिकुबेरवरुणावपि ।

मी महाबलवान आहे; तुझे शत्रू मी उच्छेदून टाकीन—ते शक्र (इंद्र) असोत, यम असोत, अग्नी असो वा वायू असो। कुबेर व वरुण यांनाही मी रणात भिडेन।

Verse 44

गिरिमात्रशरीरस्यशितशूलधरस्यमे ।।6.63.44।।नर्दतस्तीक्षणदंष्ट्रस्यबिभीयाच्चपुरन्दरः ।

मी पर्वताएवढ्या देहाचा, तीक्ष्ण शूल धारण करणारा, गर्जना करणारा व धारदार दातांचा आहे; माझ्या नादाने पुरंदर (इंद्र) सुद्धा भयभीत होऊन पळून जाईल।

Verse 45

अथवात्यक्तशस्त्रस्यमृद्नतस्तरसारिपून् ।।6.63.45।।न मेप्रतिमुखेस्थातुंकश्चित् शक्तोजिजीविषुः ।

किंवा मी शस्त्रे टाकून देऊन केवळ बळाच्या जोरावर वेगाने शत्रूंना चिरडून टाकीन; ज्याला जगायची इच्छा आहे, तोही माझ्या समोर उभा राहू शकणार नाही।

Verse 46

नैवशक्त्या न गदयानासिनानिशितैश्शरैः ।।6.63.46।।हस्ताभ्यामेवसम्रब्दोहनिष्याम्यपिवज्रिणम् ।

ना भाल्याने, ना गदेने, ना तलवारीने, ना तीक्ष्ण बाणांनी—क्रोधाने पेटून मी केवळ माझ्या हातांनीच वज्रधारी (इंद्र)लाही पाडीन।

Verse 47

यदिमेमुष्टिवेगं स राघवोऽद्यसहिष्यते ।।6.63.47।।ततःपाश्यन्तिबाणौघारुधिरंराघवस्यतु ।

जर राघव आज माझ्या मुष्टींचा वेग सहन करील, तर मग तू बाणांचा प्रचंड वर्षाव पाहशील—आणि राघवाचे रक्तही।

Verse 48

चिन्तयाबाध्यसेराजन्किमर्थंमयितिष्ठति ।।6.63.48।।सोऽहंशत्रुविनाशाय तव निर्यातुमुद्यतः ।

हे राजन्, मी येथे असताना तुम्ही कशासाठी चिंतेने व्याकुळ होता? तुमच्या शत्रूचा विनाश करण्यासाठी मी त्वरित निघण्यास उद्यत आहे।

Verse 49

मुञ्चरामाद्भयंराज न्हनिष्यामीहसम्युगे ।।6.63.49।।राघवंलक्ष्मणंचैवसुग्रीवं च महाबलम् ।हनूमन्तं च रक्षोघ्नंलङ्कायेनप्रदीपिता ।।6.63.50।।

हे राजन्, रामाचे भय सोडून द्या। या संग्रामात मी राघव व लक्ष्मणाला, तसेच महाबली सुग्रीवालाही—आणि ज्याने लंकेला जाळून टाकले त्या राक्षसघ्न हनुमंतालाही—सर्वांना ठार मारीन।

Verse 50

मुञ्चरामाद्भयंराज न्हनिष्यामीहसम्युगे ।।6.63.49।।राघवंलक्ष्मणंचैवसुग्रीवं च महाबलम् ।हनूमन्तं च रक्षोघ्नंलङ्कायेनप्रदीपिता ।।6.63.50।।

हे राजन्, रामाचे भय सोडून द्या। या संग्रामात मी राघव व लक्ष्मणाला, तसेच महाबली सुग्रीवालाही—आणि ज्याने लंकेला जाळून टाकले त्या राक्षसघ्न हनुमंतालाही—सर्वांना ठार मारीन।

Verse 51

हरींश्चापिहनियिष्यामिसंयुगेसमवास्थिवान् ।असाधारणमिच्छामिनदातुंमहद्यशः ।।6.63.51।।

रणांगणात दृढ उभा राहून मी वानर-सेनांनाही ठार मारीन। तुम्हाला असाधारण व महान यशापासून वंचित ठेवावे असे मला वाटत नाही।

Verse 52

तदिचेन्द्राद्भयं राजन्यदि चापिस्वयम्भुवः ।ततोऽहंनाशयिष्यामिनैशंतमइवांशुमान् ।।6.63.52।।अपिदेवाश्शयिष्यन्तेक्रुद्धेमयिमहीतले ।

हे राजन्, तुम्हाला इंद्राचाही भय असेल—किंवा स्वयंभू ब्रह्म्याचाही—तर मी तो भय असा नष्ट करीन, जसा सूर्य रात्रीचा अंधार दूर करतो। मी क्रुद्ध झालो तर देवताही पृथ्वीवर पडून राहतील।

Verse 53

यमं च शमयिष्यामिभक्षयिष्यामिपावकम् ।।6.63.53।।आदित्यंपातयिष्यामिसनक्षत्रंमहीतले ।

मी यमालाही वश करीन, अग्नीलाही गिळून टाकीन, आणि सूर्याला—नक्षत्रांसह—पृथ्वीवर पाडीन।

Verse 54

शतक्रतुंवधिष्यामिपास्यामिवरुणालयम् ।।6.63.54।।पर्वतांश्चूर्णयिष्यामिदारयिष्यामिमेदिनीम् ।

मी शतक्रतु इंद्राचा वध करीन; वरुणाचे आलय असलेला समुद्र पिऊन टाकीन; पर्वतांना चूर्ण करीन आणि पृथ्वीही फाडून टाकीन।

Verse 55

दीर्घकालंप्रसुप्तस्यकुम्भकर्णस्यविक्रमम् ।।6.63.55।।अद्यपश्यन्तुभूतानिभक्ष्यमाणानिसर्वशः ।नन्विदंत्रिदिवंसर्वमाहारस्य न पूर्यते ।।6.63.56।।

दीर्घकाळ झोपलेल्या कुंभकर्णाचा पराक्रम आज सर्व भूतांनी पाहावा; कारण आज सर्वत्र प्राणी भक्षण केले जातील।

Verse 56

दीर्घकालंप्रसुप्तस्यकुम्भकर्णस्यविक्रमम् ।।6.63.55।।अद्यपश्यन्तुभूतानिभक्ष्यमाणानिसर्वशः ।नन्विदंत्रिदिवंसर्वमाहारस्य न पूर्यते ।।6.63.56।।

खरेच, ही सारी त्रिलोकीसुद्धा माझ्या आहाररूप भुकेला तृप्त करण्यास पुरेशी नाही।

Verse 57

वधेनतेदाशरथेःसुखार्हंसुखंसमाहर्तुमहंव्रजामि ।निहत्यरामंसहलक्ष्मणेनखादामिन्हरियूथमुख्यान् ।।6.63.57।।

दाशरथी रामाचा वध करून, तुला जे सुख तुझ्या योग्यतेचे वाटते ते मिळवून देण्यासाठी मी जात आहे। लक्ष्मणासह रामाला ठार करून मी वानरसेनेच्या अग्रणी वीरांना भक्षण करीन।

Verse 58

राजन्, निर्धास्त व्हा. आज वारुणी मद्य प्राशन करा; तापासारखा शोक टाकून देऊन आपल्या कार्यात प्रवृत्त व्हा. आज माझ्या पाठविल्याने राम यमलोकास जाईल, आणि दीर्घकाळ सीता तुमच्या अधीन राहील.