Sarga 38
सुवेलारोहणम् (The Ascent of Suvela and the First Full View of Laṅkā)
युद्धकाण्ड
या सर्गात श्रीराम सुवेल पर्वतावर चढण्याचा निश्चय करतात आणि तेथे रात्रौ थांबून राक्षसांची दुर्गनगरी लंका नीट पाहण्याची योजना सुग्रीवाला सांगतात. विभीषणाला ते धर्मज्ञ, मंत्रज्ञ व विधिज्ञ मानून त्याचा आधार घेतात; सीताहरणाचा प्रतिकार आणि रावणाच्या अधर्म-विपर्यासाचा नाश हे धर्म्य कर्तव्य आहे, असे ठामपणे मांडतात. “राक्षसाधम” हे नाव ऐकताच उठणारा त्यांचा क्रोधही न्याय्य असल्याचे दाखविले आहे; तसेच एकाच्या दुष्कृत्याने संपूर्ण वंश संकटात येऊ शकतो, असा राजधर्माचा इशाराही ते देतात. त्यानंतर संघटित आरोहण घडते—धनुष्यबाणधारी लक्ष्मण मागोमाग चालतात; सुग्रीव मंत्र्यांसह आणि विभीषणासह पुढे जातो. हनुमान, अंगद, नील, मैंद, द्विविद, जांबवान, सुषेण, ऋषभ इत्यादी वानर-यूथपती शेकडो वानरांसह वाऱ्यासारख्या वेगाने पर्वत चढतात. सुवेलशिखरावरून लंका आकाशात लोंबकळत असल्यासारखी दिसते—भव्य द्वारे, प्राकार आणि काळ्या राक्षसांच्या रांगा, जणू दुसरी जिवंत तटबंदी. युद्धास उत्सुक वानरसेना रामासमोर विविध गर्जना करते; सूर्यास्तानंतर चंद्रप्रकाशित रात्री राम सुवेलाच्या कड्यावर विश्रांती घेतात, विभीषणाकडून विधिपूर्वक सन्मानित होऊन, लक्ष्मण व सर्व यूथपतींसह—युद्धापूर्वी निरीक्षण, मैत्री आणि धर्मसंकल्प यांवर आधारलेला शांत क्षण येथे संपतो।
Shlokas
Verse 1
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।।।
सुवेल पर्वतावर चढण्याचा निश्चय करून, लक्ष्मणासह श्रीरामांनी सुग्रीवाला हे वचन सांगितले; आणि धर्मज्ञ, अत्यंत अनुरक्त, जन्माने निशाचर असूनही मंत्र व विधी जाणणाऱ्या विभीषणालाही त्यांनी मृदु, शिष्ट व आदरयुक्त वाणीने संबोधिले।
Verse 2
सतुकृत्वासुवेलस्यमतिमारोहणंप्रति ।लक्ष्मणानुगतोरामःसुग्रीवमिदमब्रवीत् ।।6.38.1।।विभीषणंचधर्मज्ञमनुरक्तंनिशाचरम् ।मन्त्रज्ञंचविधिज्ञंचश्लक्क्ष्णयापरयागिरा ।।6.38.2।।
मग श्रीरामांनी धर्मज्ञ, अनुरक्त निशाचर विभीषणास—जो मंत्रसल्ला व विधी-नीती जाणणारा होता—अत्यंत मृदू व श्रेष्ठ वाणीने संबोधिले।
Verse 3
सुवेलंसाधुशैलेन्द्रमिमंधातुशतैश्चितम् ।अध्यारोहामहेसर्वेवत्स्यामोऽत्रनिशामिमाम् ।।।।
हा सुवेल नावाचा उत्तम पर्वतराज, शेकडो धातूंनी शोभित आहे; चला, आपण सर्वजण यावर चढू आणि ही रात्र येथेच निवास करू।
Verse 4
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।।।
आणि आपण लंकेकडेही पाहू—त्या राक्षसाचे निवासस्थान—ज्या दुरात्म्याने जणू मला मृत्यूपर्यंत नेण्यासाठी माझी पत्नी हरण केली। ज्याला न धर्म कळला, न सदाचार, न कुलमर्यादा; ज्याने नीच राक्षसी बुद्धीने ते निंद्य कृत्य केले।
Verse 5
लङ्कांचालोकयिष्यामोनिलयंतस्यरक्षसः ।येनमेमरणान्तायहृताभार्यादुरात्मना ।।6.38.4।।येनधर्मोनविज्ञातोनतद्वृत्तंनकुलंतथा ।राक्षस्यानीचयाबुद् ध्यायेनतद्गर्हितंकृतम् ।।6.38.5।।
आपण लंकेकडेही पाहू—त्या राक्षसाचे धाम—ज्या दुष्टबुद्धीने जणू मला मृत्यूपर्यंत नेण्यासाठी माझी पत्नी पळवली। ज्याला न धर्म कळला, न आचार-नीती, न कुलमर्यादा; आणि ज्याने नीच राक्षसी बुद्धीने ते लज्जास्पद कृत्य केले।
Verse 6
तस्मिन्मेवर्ततेरोषःकीर्तितेराक्षसाधमे ।यस्यापराधाननीचस्यवधंद्रक्ष्यामिरक्षसाम् ।।।।
त्या राक्षसाधमाचा उल्लेख होताच माझा रोष उसळतो; त्या नीचाच्या अपराधांमुळे मी राक्षसांचा वध प्रत्यक्ष पाहीन।
Verse 7
एकोहिकुरुतेपापंकालपाशवशंगतः ।नीचेनात्मापचारेणकुलंतेनविनश्यति ।।।।
खरोखर एकच जण पाप करतो आणि काळपाशाच्या अधीन होतो; त्या नीचाच्या स्वतःच्या दुराचारामुळे त्याचे संपूर्ण कुल नष्ट होते।
Verse 8
एवंसम्मन्त्रयन्नेवसक्रोधोरावणंप्रति ।रामःसुवेलमासाद्यचित्रसानुमुपारुहत् ।।।।
अशा रीतीने विचार करीत, रावणाविषयी क्रोधाने भरलेले राम सुवेल पर्वतास येऊन त्याच्या रम्य उतारांवर चढले।
Verse 9
पृष्ठतोलक्ष्मणश्चैवमन्वगच्छत्समाहितः ।सशरंचापमुद्यम्यसुमहद्विक्रमेरतः ।।।।अन्वारोहत्सुग्रीवस्सामात्यस्सविभीषणः ।
मागून संयमी लक्ष्मणही चालत राहिला, बाणांसह धनुष्य उचलून महान पराक्रमास सज्ज; आणि सुग्रीवही आपल्या मंत्र्यांसह व विभीषणासह त्यांच्या मागोमाग चढला।
Verse 10
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
हनुमान, अंगद, नील, मैंद व द्विविद; गज, गवाक्ष, गवय, शरभ, गंधमादन; पनस, कुमुद, हर व रंभ—हे यूथपती; जांबवान, सुषेण, महामती ऋषभ; महातेजस्वी दुर्मुख व शतवली—हे आणि इतरही अनेक शीघ्रगामी वानर, वायुवेगासारखे धावणारे व पर्वतापर्वतांवर संचार करणारे, शेकड्यांनी सुवेलावर चढले, जिथे राघव होते।
Verse 11
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
गज, गवाक्ष, गवय, शरभ, गंधमादन; पनस, कुमुद, हर व रंभ—हेही वानरसेनेचे यूथपती होते।
Verse 12
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
जांबवान व सुषेण, तसेच महामती ऋषभ; महातेजस्वी दुर्मुख आणि कपि शतवली—हेही प्रमुख होते।
Verse 13
हनुमानङ्गदोनीलोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.38.10।।गजोगवाक्षोगवयश्शरभोगन्धमादनः ।पनसःकुमुदश्चैवहरोरम्भश्चयूथपः ।।6.38.11।।जाम्बवांश्चसुषेणश्चऋषभश्चमहामतिः ।दुर्मुखश्चमहातेजास्तथाशतवलिःकपिः ।।6.38.12।।एतेचान्येचबहवोवानराशशीघ्रगामिनः ।तेवायुवेगप्रवणास्तंगिरिगिरिचारिणः ।।6.38.13।।अध्यारोहन्तशतशस्सुवेलंयत्रराघवः ।
हे आणि इतरही अनेक वानर अतिशय शीघ्रगामी होते; ते वायुवेगासारखे धावणारे व पर्वतापर्वतांवर संचार करणारे होते।
Verse 14
तेत्वदीर्घेणकालेनगिरिमारुह्यसर्वतः ।।।।ददृशुशशिखरेतस्यविषक्तामिवखेपुरीम् ।
ते सर्व बाजूंनी पर्वत चढून अल्पावधीत त्याच्या शिखरावर ती पुरी पाहू लागले, जी जणू आकाशाला चिकटून राहिली आहे।
Verse 15
तांशुभांप्रवरद्वारांप्राकारपरिशोभिताम् ।।।।लङ्कांराक्षससम्पूर्णांददृशुर्हरियूथपाः ।
हरियूथपांनी ती शुभ लंका पाहिली—उत्तम द्वारांनी युक्त, प्राकारांनी शोभित, पण सर्वत्र राक्षसांनी परिपूर्ण।
Verse 16
प्राकारवरसंस्थैश्चतथानीलैश्चराक्षसैः ।।।।ददृशुस्तेहरिश्रेष्ठाःप्राकारमपरंकृतम् ।
ते हरिश्रेष्ठ उत्तम प्राकारांवर उभ्या असलेल्या त्या काळ्या राक्षसांना पाहून, जणू आणखी एक प्राकारच उभा केला आहे असे दृष्य पाहू लागले।
Verse 17
तेदृष्टवावानराःसर्वेराक्षसान् युद्धकाङ् क्षिणः ।।।।मुमुचुर्विविधान्नादांतत्ररामस्यपश्यतः ।
राक्षसांना पाहताच युद्धाची आस असलेल्या सर्व वानरांनी, राम पाहत असतानाच, तेथे विविध प्रकारचे रणनाद सोडले।
Verse 18
ततोऽस्तमगमत्पूर्यःसन्ध्ययाप्रतिरञ्जितः ।।।।पूर्णचन्द्रप्रदीप्ताचक्षपासमभिवर्तते ।
मग संध्याकाळच्या अरुणिमेने रंजित सूर्य अस्ताला गेला, आणि पूर्णचंद्राच्या प्रकाशाने उजळलेली रात्र पुढे सरकू लागली।
Verse 19
ततस्सरामोहरिवाहिनीपतिर्विभीषणेनप्रतिनन्द्यसत्कृतः ।सलक्ष्मणोयूथपयूथसम्वृतस्सुवेलपृष्ठेन्यवसद्यथासुखम् ।।।।
त्यानंतर वानरवाहिनीचे अधिपती श्रीराम, विभीषणाने आदराने अभिनंदन करून सत्कार केल्यावर, लक्ष्मणासह व यूथपतींच्या समूहांनी वेढलेले, सुवेल पर्वताच्या पाठीवर यथासुख विसावले।
Frequently Asked Questions
Rāma articulates a dharma-grounded justification for war: the abduction of Sītā is framed as a moral rupture warranting corrective action, while his wrath is presented as principled and directed toward restoring order rather than mere vengeance.
The chapter teaches collective accountability in political ethics: “one person’s wrongdoing can destroy a lineage,” underscoring how adharmic conduct by a leader or member can endanger an entire community and invite lawful retribution.
Suvela mountain functions as a reconnaissance vantage point; Laṅkā is depicted as sky-clinging and heavily fortified with splendid gates and prākāras, while ranks of rākṣasas appear like an additional living boundary—an architectural-cum-military portrait of the city.