Sarga 17

Verse 1

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणाला कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज थोड्याच वेळात तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते॥

Verse 2

तंमेरुशिखराकारंदीप्तामिवशतह्रदाम् ।गगनस्थंमहीस्थास्तेददृशुसर्ववानराः ।।6.17.2।।

भूमीवर उभ्या असलेल्या सर्व वानरांनी त्याला आकाशात स्थित पाहिले—मेरुशिखरासारखा विशाल आणि विजेच्या चमकेसारखा तेजस्वी।

Verse 3

येचाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमा: ।तेsपि सर्वायुधोपेता भूषणैश्चापि भूषिता ।।6.17.3।।

त्याचे चारही अनुचरही—भयंकर पराक्रमाचे—तेथे होते; ते सर्व शस्त्रांनी सज्ज आणि भूषणांनी अलंकृत होते।

Verse 4

स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः ।वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ।।6.17.4।।

आणि तो (विभीषण) मेघाच्छादित पर्वतासारखा भासत होता, वज्रायुधधारी इंद्रासारखा तेजस्वी; उत्तम आयुध धारण करणारा वीर, दिव्य आभरणांनी भूषित होता।

Verse 5

तमात्मपञ्चमंदृष्टवासुग्रीवोवाहिनीपति: ।वानरैस्सहदुर्धर्षचिन्तयामासबुद्धिमान् ।।6.17.5।।

त्याला—चौघांव्यतिरिक्त पाचवा साथी—असे पाहून, वानरसेनेचा अधिपती दुर्धर्ष व बुद्धिमान सुग्रीव वानरवीरांसह विचार करू लागला।

Verse 6

चिन्तयित्वामुहूर्तंतुवानरांस्तानुवाचह ।हनुमत्प्रमुखान्सर्वानिदंवचनमुत्तमम् ।।6.17.6।।

क्षणभर विचार करून त्याने हनुमानाला अग्रस्थानी मानून त्या सर्व वानरनायकांना हे उत्तम वचन सांगितले।

Verse 7

एषसर्वायुधोपेतश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।राक्षसोऽभ्येतिपश्यध्वमस्मान्हन्तुंनसंशयः ।।6.17.7।।

पाहा, हा राक्षस सर्व प्रकारच्या शस्त्रांनी सज्ज होऊन चार राक्षसांसह येत आहे. तो आपल्याला मारायलाच येतो—यात संशय नाही.

Verse 8

सुग्रीवस्यवचश्रुत्वासर्वेतेवानरोत्तमाः ।सालानुद्यम्यशैलांश्चइदंवचनमब्रुवन् ।।6.17.8।।

सुग्रीवाचे वचन ऐकून ते सर्व वानरोत्तम सालवृक्ष व शैलखंड उचलून, असे म्हणाले॥

Verse 9

शीघ्रंव्यादिशनोराजन्वधायैषांदुरात्मनाम् ।निपतन्तुहताश्चैतेधरण्यामल्पतेजसः ।।6.17.9।।

हे राजन्, या दुरात्म्यांचा वध करण्यासाठी त्वरेने आज्ञा द्या; मारले गेले की हे अल्पतेज लोक धरणीवर मृत होऊन कोसळतील।

Verse 10

तेषासम्भाषमाणानामन्योन्यंसविभीषणः ।उत्तरंतीरमासाद्यखस्थएवव्यतिष्ठत ।।6.17.10।।

ते परस्पर संभाषण करीत असतानाच, विभीषणासह तो उत्तर तीरावर पोहोचून आकाशातच स्थिर उभा राहिला॥

Verse 11

उवाचमहाप्राज्ञस्स्वरेणमहतामहान् ।सुग्रीवंतांश्चसम्प्रेक्ष्यसर्वान्वानरयूथपान् ।।6.17.11।।

महाप्राज्ञ व महान् विभीषणाने सुग्रीव व सर्व वानर-यूथपती यांना नीट पाहून, मोठ्या स्वराने त्यांना संबोधिले।

Verse 12

रावणोनामदुर्वृत्तोराक्षसोराक्षसेश्वरः ।तस्याहमनुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः ।।6.17.12।।

‘रावण नावाचा हा राक्षस दुर्वृत्त असून राक्षसांचा अधिपती आहे. मी त्याचा धाकटा भाऊ, विभीषण या नावाने प्रसिद्ध आहे.’

Verse 13

तेनसीताजनस्थानाद्धृताहत्वाजटायुषम् ।रुद्दाचविवशादीनाराक्षसीभिस्सुरक्षिता ।।6.17.13।।

त्यानेच (रावणाने) जटायूचा वध करून जनस्थानातून सीतेचे अपहरण केले; ती विवश व दीन होऊन बंदिस्त आहे, राक्षसी स्त्रियांच्या कडक पहाऱ्यात सुरक्षित ठेवली आहे।

Verse 14

तमहंहेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्चन्यदर्शयम् ।साधुनिर्यात्यतांसीतारामायेतिपुनःपुनः ।।6.17.14।।

मी विविध कारणयुक्त वचनांनी त्याला समजावण्याचा प्रयत्न केला आणि पुन्हा पुन्हा म्हणालो—“हेच योग्य आहे; सीतेला श्रीरामांकडे परत पाठवा।”

Verse 15

सचनप्रतिजग्राहरावणःकालचोदितः ।उच्यमानंहितंवाक्यंविपरीतइवौषधम् ।।6.17.15।।

काळाच्या प्रेरणेने चालविला गेलेला रावण सांगितलेले हितकर वचन स्वीकारेना; जसा विनाशाकडे झुकलेला मनुष्य औषधालाही उलट समजून नाकारतो तसा।

Verse 16

सोऽहंपरुषितस्तेनदासवच्चावमानितः ।त्यक्त्वापुत्रांश्चदारांश्चराघवंशरणंगतः ।।6.17.16।।

त्याने मला परुष वचनांनी दुखावून दासासारखे अपमानित केले; म्हणून पुत्र व पत्नी यांनाही सोडून मी राघवाच्या शरणी आलो आहे।

Verse 17

सर्वलोकशरण्यायराघवायमहात्मने ।निवेदयतमांक्षिप्रंविभीषणमुपस्थितम् ।।6.17.17।।

सर्व लोकांचे शरण्य असे महात्मा राघव यांना त्वरेने कळवा की मी विभीषण येथे उपस्थित आहे।

Verse 18

एतत्तुवचनंश्रुत्वासुग्रीवोलघुविक्रमः ।लक्ष्मणस्याग्रतोरामंसम्रब्धमिदमब्रवीत् ।।6.17.18।।

हे वचन ऐकून शीघ्र-पराक्रमी सुग्रीव, लक्ष्मणाच्या समोर, अत्यंत उद्विग्न होऊन श्रीरामांना असे म्हणाला।

Verse 19

रावणस्यानुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः ।चतुर्भिस्सहरक्षोभिर्भवन्तंशरणंगतः ।।6.17.19।।

रावणाचा धाकटा भाऊ, ‘विभीषण’ म्हणून प्रसिद्ध, चार राक्षसांसह तुमच्या शरणास आला आहे।

Verse 20

मन्त्रेव्यूहेनयेचारेयुक्तोभवितुमर्हसि ।वानराणांचभद्रंतेपरेषांचपरन्तप ।।6.17.20।।

हे शत्रुतापक! मंत्रणा, व्यूहरचना आणि गुप्तचर-व्यवस्था यांत तू सदैव सज्ज राहणे योग्य आहे—वानरांच्या हितासाठी आणि शत्रूंवर सतत नजर ठेवण्यासाठी।

Verse 21

अन्तर्धानगताह्येतेराक्षसाःकामरूपिणः ।शूराश्चनिकृतिज्ञाश्चतेषांजातुनविश्वसेत् ।।6.17.21।।

हे राक्षस अंतर्धान होणारे व इच्छेनुसार रूप धारण करणारे आहेत; ते शूर आणि कपट-छल जाणणारे आहेत—म्हणून त्यांच्यावर कधीही विश्वास ठेवू नये।

Verse 22

प्रणिधीराक्षसेन्द्रस्यरावणस्यभवेदयम् ।अनुप्रविश्यसोऽस्मासुभेदंकुर्यान्नसंशयः ।।6.17.22।।

हा राक्षसेंद्र रावणाचा पाठविलेला गुप्तहेर असावा. आपल्या छावणीत गुप्तपणे शिरून तो निःसंशय आपल्यात फूट पाडील—यात शंका नाही.

Verse 23

अथवास्वयमेवैषछिद्रमासाद्यबुद्धिमान् ।अनुप्रविश्यविश्वस्तेकदाचित्प्रहरेदपि ।।6.17.23।।

किंवा हा बुद्धिमान स्वतःच एखादे छिद्र/दुर्बल स्थान शोधून आत शिरला असेल; आणि विश्वास मिळाल्यावर कधीतरी घातही करू शकेल.

Verse 24

मित्राटवीबलंचैवमौलभृत्यबलंतथा ।सर्वमेतद्बलंग्राह्यंवर्जयित्वाद्विषद्बलम् ।।6.17.24।।

मित्रांचे सैन्य, अरण्यातील सैन्य आणि वंशपरंपरागत राजभृत्यांचे सैन्य—हे सर्व सैन्य स्वीकारावे; परंतु शत्रूचे सैन्य वर्ज्य करावे.

Verse 25

प्रकृत्याराक्षसेन्द्रस्यभ्राताऽमित्रस्यतेप्रभो: ।आगतश्चरिपोस्साक्षात्कथमस्मिन्हिविश्वसेत् ।।6.17.25।।

हे प्रभो, स्वभावतः तो राक्षसेंद्राचा नातलग आहे—आपल्या शत्रूचा सख्खा भाऊ. तो शत्रूकडूनच आला आहे; मग याच्यावर विश्वास कसा ठेवावा?

Verse 26

रावणेनप्रणिहितंतमवेहिविभीषणम् ।तस्याहंनिग्रहंमन्येक्षमंक्षमवतांवर ।।6.17.26।।

विभीषण हा रावणानेच पाठविला आहे असे जाणावे. हे क्षमावंतांतील श्रेष्ठ, त्याला आवरून ठेवणे योग्य आहे असे मला वाटते.

Verse 27

राक्षसोजिह्मयाबुद्ध्यासंदिष्टोऽयमुपागतः ।प्रहर्तुंमाययाच्छन्नोविश्वस्तेत्वयिराघव ।।6.17.27।।

हे राघवा! हा राक्षस कुटिल बुद्धीने पाठविला आहे; मायेनें लपून तुझा विश्वास संपादन करून प्रहार करण्यास आला आहे।

Verse 28

प्रविष्टश्शत्रुसैन्यंहिप्राप्तश्शत्रुरतर्कितः ।निहन्यादन्तरंलब्ध्वाउलूकवायसानिव ।।6.17.28।।

जो शत्रू शत्रुसैन्यात नकळत शिरतो, तो संधी मिळताच त्यांचा नाश करू शकतो—जसा घुबड आत शिरून कावळ्यांचा संहार करतो।

Verse 29

वध्यतामेषतीव्रेणदण्डेनसचिवैस्सह ।रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः ।।6.17.29।।

“हा विभीषण त्याच्या सहकाऱ्यांसह कठोर दंडाने वध करावा; कारण हा निर्दयी रावणाचा भाऊ आहे।”

Verse 30

एवमुक्त्वातुतंरामंसम्रब्धोवाहिनीपतिः ।वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंततोमौनमुपागमत् ।।6.17.30।।

असे रामास बोलून, संतप्त झालेला सेनापती—वाक्याचा मर्म जाणणारा व वचनकुशल—नंतर मौन झाला।

Verse 31

सुग्रीवस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वारामोमहायशाः ।समीपस्थानुवाचेदंहनुमत्प्रमुखान्हरीन् ।।6.17.31।।

सुग्रीवाचे ते वचन ऐकून महायशस्वी श्रीरामांनी जवळ उभ्या असलेल्या हनुमंत-प्रमुख सर्व वानरांना हे वचन सांगितले।

Verse 32

यदुक्तंकपिराजेनरावणावरजंप्रति ।वाक्यंहेतुमदत्यर्थंचभवद्भिरपितच्छ्रुतम् ।।6.17.32।।

कपिराजाने रावणाच्या अनुजाविषयी जे कारणयुक्त व अत्यंत गंभीर वचन सांगितले, ते तुम्हीही ऐकले आहे।

Verse 33

सुहृदामर्थकृच्छेषुयुक्तंबुद्धिमतासदा ।समर्थेनोपनिर्देष्टुंशाश्वतींभूतिमिच्छता ।।6.17.33।।

कठीण निर्णयांच्या वेळी नेहमीच हे योग्य आहे की शाश्वत कल्याण इच्छिणारा बुद्धिमान पुरुष समर्थ मित्राच्या उपदेशाने मार्गदर्शित व्हावा।

Verse 34

इत्येवंपरिपृष्टास्तेस्वंस्वंमतमतन्द्रिताः ।सोपचारंतदाराममूचुर्हितचिकीर्षवः ।।6.17.34।।

अशा प्रकारे विचारले असता ते सर्वजण—सावध व हित करण्यास इच्छुक—तेव्हा आदराने श्रीरामांना बोलले आणि प्रत्येकाने आपापले मत मांडले।

Verse 35

अज्ञातंनास्तितेकिंचित्त्रिषुलोकेषुराघव: ।आत्मानंसूचयन्राम: पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ।।6.17.35।।

हे राघव! त्रैलोक्यातही तुम्हाला अज्ञात असे काही नाही. तरीही स्नेहामुळे आमचा मान राखून, आमचे मत प्रकट व्हावे म्हणून तुम्ही आम्हाला विचारता।

Verse 36

त्वंहिसत्यव्रतश्शूरोधार्मिकोदृढविक्रमः ।परीक्ष्यकारीस्मृतिमान्निसृष्टात्मासुहृत्सुच ।।6.17.36।।

आपण सत्यव्रती, शूर, धर्मनिष्ठ व दृढपराक्रमी आहात। आपण विचारपूर्वकच कार्य करता, प्राचीन मर्यादा स्मरणात ठेवता आणि सुहृदांप्रती पूर्णतः समर्पित आहात।

Verse 37

तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तुसचिवास्तव ।हेतुतोमतिसम्पन्नास्समर्थाश्चपुन: पुनः ।।6.17.37।।

म्हणून तुमचे बुद्धिमान व समर्थ सचिव कारणासहित एकेक करून बोलोत; आवश्यक असल्यास पुन्हा पुन्हा सांगोत।

Verse 38

इत्युक्तेराघवायाऽथमतिमानङ्गदोऽग्रतः ।विभीषणपरीक्षार्थमुवाचवचनंहरिः ।।6.17.38।।

असे बोलून बुद्धिमान वानर अंगद पुढे येऊन राघव (श्रीराम) यांना विभीषणाची परीक्षा करण्याच्या हेतूने वचन बोलला।

Verse 39

शत्रोस्सकाशात्सम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यएवहि ।विश्वासयोग्यस्सहसानकर्तव्योविभीषणः ।।6.17.39।।

विभीषण शत्रुपक्षातून आला आहे; म्हणून तो सर्व प्रकारे संशयास्पदच आहे. त्याच्यावर सहसा विश्वास ठेवू नये।

Verse 40

छादयित्वाऽत्मभावंहिचरन्तिशठबुद्धयः ।प्रहरन्तिचरन्ध्रेषुसोऽनर्थस्सुमहान्भवेत् ।।6.17.40।।

जे शठबुद्धी आपला खरा भाव लपवून वावरतात आणि दुर्बल ठिकाणी घाव घालतात, त्यातून अत्यंत मोठा अनर्थ उद्भवू शकतो।

Verse 41

अर्थानर्थौविनिश्चित्यव्यवसायंभजेतह ।गुणतस्सङ्ग्रहंकुर्याद्दोषतस्तुविसर्जयेत् ।।6.17.41।।

लाभ-हानि निश्चित करून दृढ निर्णय घ्यावा; गुणांवरून स्वीकार करावा आणि दोषांमुळे त्याग करावा।

Verse 42

यदिदोषोमहांस्तस्मिंस्त्यज्वतामविशङ्कितम् ।गुणान्वापिबहून् ज्ञात्वासङ्ग्रहःक्रियतांनृप ।।6.17.42।।

हे नृप! त्याच्यात मोठे दोष आढळले तर निःसंकोच त्याग करा; आणि अनेक गुण ज्ञात झाले तर त्याच गुणांवरून स्वीकार करा।

Verse 43

शरभस्त्वथनिश्चित्यसार्थंवचनमब्रवीत् ।क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्र चारःप्रतिविधीयताम् ।।6.17.43।।

मग शरभानेही निर्णय करून अर्थपूर्ण वचन सांगितले— “हे नरव्याघ्र! याच्यावर त्वरित एक गुप्तचर नेमावा।”

Verse 44

प्रणिधायहिचारेणयथावत्सूक्ष्मबुद्धिना ।परीक्ष्यचततःकार्योयथान्यायंपरिग्रहः ।।6.17.44।।

सूक्ष्म बुद्धीच्या गुप्तचरास योग्य रीतीने लावून, नंतर नीट परीक्षा करूनच न्यायाप्रमाणे स्वीकार करावा।

Verse 45

जाम्बवांस्त्वथसम्प्रेक्ष्यशास्त्रबुध्याविचक्षणः ।वाक्यंविज्ञापयामासगुणवद्दोषवर्जितम् ।।6.17.45।।

तेव्हा शास्त्रबुद्धीने विवेकी जांबवान् यांनी सर्व विचार करून, गुणयुक्त व दोषरहित असे वचन नम्रतेने निवेदन केले।

Verse 46

बद्धवैराच्चपापाच्चराक्षेसेन्द्राद्विभीषणः ।अदेशकालेसम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यतामयम् ।।6.17.46।।

पापी राक्षसेन्द्राशी बांधलेल्या वैरामुळे विभीषण आला आहे; तो अदेशकाळी आला असल्याने त्याच्यावर सर्व प्रकारे संशय घ्यावा।

Verse 47

ततोमैन्दस्तुसम्प्रेक्ष्यनयापनयकोविदः ।वाक्यंवचनसम्पन्नोबभाषेहेतुमत्तरम् ।।6.17.47।।

मग नय-अनय जाणणारा मैन्द सर्व पाहून, वचनसमृद्ध व युक्तियुक्त असे विधान बोलला।

Verse 48

वजनंनामतस्यैषरावणस्यविभीषणः ।पृच्छयतांमधुरेणायंशनैर्नरपतीश्वर ।।6.17.48।।

हे नरपतीश्वर! हा रावणाचा भाऊ विभीषणच आहे; याला मधुर वाणीने, हळूहळू व आवश्यक तेवढा काळ विचारपूस करावी।

Verse 49

भावमस्यतुविज्ञायतत्त्वतस्त्वंकरिष्यसि ।यदिदुष्टोनदुष्टोवाबुद्धिपूर्वंनरर्षभ ।।6.17.49।।

हे नरश्रेष्ठा! त्याचा भाव यथातत्त्व जाणून—तो दुष्ट आहे की अदुष्ट—हे निश्चित करून तू बुद्धिपूर्वक यथोचित कृती करशील।

Verse 50

अथसंस्कारसम्पन्नोहनुमान् सचिवोत्तमः ।उवाचवचनंश्लक्ष्णमर्थवन्मधुरंलघु ।।6.17.50।।

मग संस्कारसम्पन्न, सचिवांमध्ये श्रेष्ठ हनुमानाने कोमल, अर्थपूर्ण, मधुर व संक्षिप्त असे वचन उच्चारले।

Verse 51

नभवन्तंमतिश्रेष्ठंसमर्थंवदतांवरम् ।अतिशाययितुंशक्तोबृहस्पतिरपिब्रुवन् ।।6.17.51।।

आपण बुद्धीने श्रेष्ठ, समर्थ आणि वक्त्यांमध्ये वर आहात; स्वतः बृहस्पतीही बोलताना आपल्याला मागे टाकू शकत नाहीत।

Verse 52

नवादान्नपिसङ्घर्षान्नाधिक्यान्नचकामतः ।वक्ष्यामिवचनंराजन्यथार्थंरामगौरवात् ।।6.17.52।।

हे राजन्! वादासाठी नाही, संघर्ष घडवण्यासाठी नाही, श्रेष्ठत्वाच्या गर्वाने नाही, आणि इच्छेनेही नाही—रामगौरवासाठी मी यथार्थ वचन बोलेन।

Verse 53

अर्थानर्थनिमित्तंहियदुक्तंसचिवैस्तव ।तत्रदोषंप्रपश्यामिक्रियानह्युपपद्यते ।।6.17.53।।

आपल्या सचिवांनी लाभ-हानि निमित्त करून जे सांगितले, त्यात मला दोष दिसतो; कारण तशी कृती यथोचित रीतीने घडणे शक्य नाही।

Verse 54

ऋतेनियोगात्सामर्थ्यमवबोद्धुंनशक्यते ।सहसाविनियोगोहिदोषवान्प्रतिभातिमे ।।6.17.54।।

नियोग (जबाबदारी) दिल्यावाचून पुरुषाचे सामर्थ्य कळू शकत नाही। विचार न करता घाईघाईने नेमणूक करणे मला दोषयुक्तच वाटते।

Verse 55

चारप्रणिहितंयुक्तंयदुक्तंसचिवैस्तव ।अर्थस्यासम्भवात्तत्रकारणंनोपयुज्यते ।।6.17.55।।

तुझ्या सचिवांनी सांगितलेले—हेर नेमून त्याची परीक्षा करणे—हे योग्य वाटते; पण येथे ते शक्य नाही, म्हणून ते कारण उपयोगी पडत नाही।

Verse 56

अदेशकालेसम्प्राप्तइत्ययंयद्विभीषणः ।विवक्षातत्रमेऽस्तीयंतांनिबोधयथामति ।।6.17.56।।

‘हा विभीषण अयोग्य देशकाळी आला आहे’—याविषयी मला काही सांगायचे आहे; माझ्या मतीप्रमाणे ते ऐका।

Verse 57

सएषदेश: कालश्चभवतीतियथातथा ।पुरुषात्पुरुषंप्राप्यतथादोषगुणावपि ।।6.17.57।।

‘हा देश आणि हा काळ खरोखरच योग्य आहे; आणि एका पुरुषाने श्रेष्ठ पुरुषाकडे येणेही उचित आहे—विशेषतः जिथे एका बाजूस दोष आणि दुसऱ्या बाजूस गुण दिसतात।’

Verse 58

त्म्यंरावणेदृष्टवाविक्रमंचतथात्वयि ।युक्तमागमनंह्यत्रसदृशंतस्यबुद्धितः ।।6.17.58।।

रावणाचे दुष्टत्व आणि तुझा पराक्रम पाहून, त्याच्या बुद्धीप्रमाणे येथे त्याचे येणे योग्य व सर्वथा सुसंगत आहे।

Verse 59

अज्ञातरूपैःपुरुषैस्सराजन्पृच्छ् यतामिति ।यदुक्तमत्रमेप्रेक्षाकाचिदस्तिसमीक्षिता ।।6.17.59।।

‘हे राजन्, अज्ञात रूपाच्या पुरुषांनी त्याची चौकशी करावी’ असे येथे म्हटले होते; पण विचार करून या बाबतीत माझे मत वेगळे आहे।

Verse 60

पृच्छयमानोविशङ्केतसहसाबुद्धिमान्वचः ।तत्रमित्रंप्रदुष्येतमिथ्यापृष्टंसुखागतम् ।।6.17.60।।

अचानक चौकशी केली तर बुद्धिमानही बोलताना संशयग्रस्त होतो; आणि तेथे सद्भावाने आलेला मित्रही निरर्थक प्रश्नांनी दूषित ठरू शकतो।

Verse 61

अशक्यस्सहसाराजन्भावोबोद्धुंपरस्यवै ।अन्तस्स्वभावैर्गीतैस्तैर्नैपुण्यंपश्यतांभृशम् ।।6.17.61।।

हे राजन्, दुसऱ्याचा भाव सहसा कळणे अशक्य आहे; वाणीचा सूर-ढंग आणि अंतःस्वभावातून प्रकट होणाऱ्या चिन्हांवरून केवळ अत्यंत निपुण लोकच ते नीट ओळखतात।

Verse 62

नत्वस्यब्रुवतोजातुलक्ष्यतेदुष्टभावता ।प्रसन्नंवदनंचापितस्मान्मेनास्तिसंशयः ।।6.17.62।।

पण तो बोलताना कधीही दुष्टभाव दिसत नाही; त्याचे मुखही प्रसन्न आहे, म्हणून मला त्याच्याविषयी कोणताही संशय नाही।

Verse 63

अशङ्कितमतिस्स्वस्थोनशठःपरिसर्पति ।नचास्यदुष्टावाक्चापितस्मान्नास्तीहसंशयः ।।6.17.63।।

कपट करणारा मनुष्य निःशंक व स्वस्थचित्त होऊन निर्धास्तपणे वावरत नाही; त्याची वाणीही दूषित होते. परंतु याच्यात तसे काही दिसत नाही, म्हणून येथे संशय नाही।

Verse 64

आकारश्चाद्यमानोऽपिनशक्योविनिगूहितम् ।बलाद्धिविवृणोत्येवभावमन्तर्गतंनृणाम् ।।6.17.64।।

बाह्य रूप-भाव कितीही लपविला तरी तो पूर्णपणे लपविता येत नाही; कारण अंतःकरणातील भाव बलानेच प्रकट होतो।

Verse 65

हे राम, कर्मकुशलांतील श्रेष्ठा! जो उपाय योग्य देश-कालास अनुरूप ठरतो आणि अभिप्रायाप्रमाणे राबविला जातो, तो लवकरच योग्य फल देतो।

Verse 66

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

तुझा उद्योग व पराक्रम पाहून, तसेच रावणाचे मिथ्या आचरण जाणून; आणि वालीचा वध व सुग्रीवाचा अभिषेक ऐकून—तो बुद्धिपूर्वक येथे आला आहे, न्याय्य राज्यभाग मागत. एवढे ध्यानात घेऊन त्याला स्वीकारणेच योग्य आहे।

Verse 67

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला अशी कठोर वाणी बोलून, त्याचा अनुज (विभीषण) थोड्याच वेळात लक्ष्मणासह राम जिथे होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 68

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

यथाशक्ती मी त्या राक्षसाच्या प्रामाणिकतेविषयी मला जे योग्य वाटले ते सांगितले. हे ऐकून, हे बुद्धिमंतांतील श्रेष्ठ, पुढील निर्णयासाठी तुम्हीच अंतिम प्रमाण आहात.

Verse 69

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

पाहा, हा राक्षस सर्व प्रकारच्या शस्त्रांनी सज्ज होऊन चार राक्षसांसह येत आहे. तो आपल्याला मारायलाच येतो—यात संशय नाही.

Verse 70

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज [विभीषण] क्षणातच तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते.

Verse 71

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला हे कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज [विभीषण] क्षणातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम निवास करीत होते.

Verse 72

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण क्षणातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम विराजमान होते।

Verse 73

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून त्याचा धाकटा भाऊ विभीषण मुहूर्तातच तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम निवास करत होते।

Verse 74

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला ती कठोर वचने बोलून रावणाचा अनुज विभीषण त्वरेने तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 75

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन बोलून त्याचा धाकटा भाऊ विभीषण क्षणातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 76

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून रावणाचा अनुज विभीषण त्वरेने त्या स्थानी येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम स्थित होते।

Verse 77

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण तत्क्षणी निघाला। मुहूर्तभरातच तो जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे जाऊन पोहोचला॥

Verse 78

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला परुष वचन सांगून रावणाचा अनुज विभीषण वेगाने निघाला. मुहूर्तातच तो जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे पोहोचला॥

Verse 79

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास परुष वचन बोलून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण त्वरित निघून गेला. मुहूर्तमात्रात तो लक्ष्मणासह श्रीराम जिथे होते तिथे पोहोचला॥

Verse 80

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून रावणाचा अनुज विभीषण वेगाने तिकडे गेला. मुहूर्तातच तो जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे पोहोचला॥

Verse 81

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणातच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे जाऊन पोहोचला।

Verse 82

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून रावणाचा धाकटा भाऊ (विभीषण) थोड्याच वेळात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे पोहोचला।

Verse 83

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणभरात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम स्थित होते तिथे जाऊन पोहोचला।

Verse 84

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा धाकटा भाऊ (विभीषण) क्षणातच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे निघून गेला।

Verse 85

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) थोड्याच वेळात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 86

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण थोड्याच वेळात तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 87

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण थोड्याच वेळात तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 88

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण थोड्याच वेळात तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 89

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण थोड्याच वेळात तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 90

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणाला कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) थोड्याच वेळात तेथे जाऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 91

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणाला कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) थोड्याच वेळात तेथे जाऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 92

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) मुहूर्तभरातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 93

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) मुहूर्तभरातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 94

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज (विभीषण) शीघ्रच तेथे जाऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम विराजमान होते।

Verse 95

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 96

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन सांगून रावणाचा अनुज विभीषण त्वरेने त्या स्थानी गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 97

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास ती कठोर वचने बोलून त्याचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 98

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन बोलून विभीषण त्वरेने तेथे आला, जिथे श्रीराम आणि लक्ष्मण होते।

Verse 99

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास ती तीक्ष्ण व कठोर वचने बोलून विभीषण लवकरच त्या स्थानी पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 100

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणातच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 101

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून त्याचा अनुज (विभीषण) क्षणातच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम मुक्कामाला होते तिथे पोहोचला।

Verse 102

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणमात्रात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उपस्थित होते तिथे आला।

Verse 103

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास हे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणातच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे पोहोचला।

Verse 104

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास हे कठोर वचन सांगून रावणाचा धाकटा भाऊ (विभीषण) क्षणमात्रात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 105

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 106

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून त्याचा अनुज विभीषण एका मुहूर्तातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 107

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज विभीषण त्वरेने त्या स्थानी गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 108

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज विभीषण लवकरच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 109

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास ती कठोर वचने बोलून विभीषण त्वरेने त्या स्थानी गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 110

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास कठोर वचन बोलून, रावणाचा अनुज विभीषण क्षणार्धात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 111

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास तीक्ष्ण वचनांनी संबोधून, विभीषण त्वरेने जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे आला।

Verse 112

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास ती कठोर वचने बोलून, विभीषण थोड्याच वेळात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे पोहोचला।

Verse 113

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास कठोर वचन बोलून, विभीषण त्वरेने जिथे श्रीराम व लक्ष्मण होते तिथे गेला।

Verse 114

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज क्षणार्धात तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 115

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन सांगून विभीषण क्षणार्धात तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 116

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज (विभीषण) क्षणार्धात तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 117

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

‘रावण नावाचा हा राक्षस दुर्वृत्त असून राक्षसांचा अधिपती आहे. मी त्याचा धाकटा भाऊ, विभीषण या नावाने प्रसिद्ध आहे.’

Verse 118

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज (विभीषण) क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 119

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम विराजमान होते।

Verse 120

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम मुक्कामास होते।

Verse 121

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उपस्थित होते।

Verse 122

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम विराजमान होते।

Verse 123

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणातच तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम विराजमान होते।

Verse 124

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून रावणाचा धाकटा भाऊ (विभीषण) ताबडतोब तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 125

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणाला कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज (विभीषण) त्वरेने तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 126

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

त्यानेच (रावणाने) जटायूचा वध करून जनस्थानातून सीतेचे अपहरण केले; ती विवश व दीन होऊन बंदिस्त आहे, राक्षसी स्त्रियांच्या कडक पहाऱ्यात सुरक्षित ठेवली आहे।

Verse 127

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 128

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम विराजमान होते।

Verse 129

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला हे कठोर वचन सांगून रावणाचा धाकटा भाऊ (विभीषण) क्षणातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 130

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज (विभीषण) क्षणातच तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 131

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला हे कठोर वचन सांगून रावणाचा कनिष्ठ भाऊ (विभीषण) क्षणातच तेथे येऊन पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उपस्थित होते।

Verse 132

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण क्षणातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम विराजमान होते।

Verse 133

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून रावणाचा अनुज विभीषण मुहूर्तातच तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 134

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण मुहूर्तातच वेगाने तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 135

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन सांगून रावणाचा अनुज विभीषण मुहूर्तातच त्वरेने तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम स्थित होते।

Verse 136

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण क्षणातच वेगाने तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 137

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 138

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन सांगून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण त्वरेने तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 139

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणाला कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 140

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण त्वरेने तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 141

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणार्धात तेथे पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 142

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला असे कठोर वचन सांगून रावणाचा धाकटा भाऊ विभीषण त्वरित तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 143

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच तेथे आला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 144

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला असे कठोर वचन सांगून विभीषण वेगाने तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 145

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज क्षणार्धात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 146

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणास कठोर वचन बोलून विभीषण लवकरच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 147

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून विभीषण त्वरेने जिथे श्रीराम व लक्ष्मण होते त्या स्थानी गेला।

Verse 148

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास ते कठोर वचन बोलून विभीषण अल्प वेळात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे पोहोचला।

Verse 149

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा प्रकारे रावणास कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज लवकरच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे आला।

Verse 150

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास असे कठोर वचन बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणार्धातच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे येऊन पोहोचला।

Verse 151

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

अशा रीतीने रावणाशी कठोर भाषेत बोलून रावणाचा अनुज विभीषण त्वरेने जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे गेला।

Verse 152

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला ते कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज विभीषण क्षणातच जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते तिथे धावून आला।

Verse 153

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाशी कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज विभीषण थोड्याच वेळात जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे पोहोचला।

Verse 154

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन सांगून रावणाचा अनुज विभीषण त्वरेने जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते तिथे जाऊन उपस्थित झाला।

Verse 155

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर वचन बोलून त्याचा अनुज (विभीषण) क्षणातच तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम उभे होते।

Verse 156

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणास परुष वचन सांगून त्याचा धाकटा भाऊ विभीषण त्वरित तेथे गेला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।

Verse 157

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

रावणाला कठोर शब्द बोलून रावणाचा अनुज विभीषण क्षणातच त्या ठिकाणी पोहोचला, जिथे लक्ष्मणासह श्रीराम होते।