Sarga 116

Verse 1

इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।प्रविवेशपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचरैः ।।6.116.1।।

अशा रीतीने आज्ञा मिळाल्यावर, मारुतात्मज हनुमान निशाचरांकडून पूजिला जात लंकेच्या पुरीत प्रविष्ट झाला.

Verse 2

प्रविश्य चपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचारै: ।ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ।।6.116.2।।सम्प्रविश्ययथान्यायंसीतायाद्विितोहरिः ।ददर्शमृजयाहीनांसातङ्कांरोहिणीमिव ।।6.116.3।।वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।।6.116.4।।

लंकापुरीत प्रवेश करून, निशाचरांकडून पूजिला जात, आणि विभीषणाची आज्ञा मिळाल्यावर हनुमान वृक्षवाटिकेत गेला। यथाविधी उद्यानात शिरून, सीतेस परिचित तो वानर तिला पाहतो—अस्नात, क्षीण, भयग्रस्त, जणू रोहिणी। ती वृक्षाच्या मुळाशी आनंदहीन बसली होती, राक्षसींनी वेढलेली; तेव्हा हनुमान नम्र होऊन जवळ गेला, प्रणाम व अभिवादन करून शांतपणे तिथेच स्थिर राहिला।

Verse 3

प्रविश्य चपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचारै: ।ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ।।6.116.2।।सम्प्रविश्ययथान्यायंसीतायाद्विितोहरिः ।ददर्शमृजयाहीनांसातङ्कांरोहिणीमिव ।।6.116.3।।वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।।6.116.4।।

लंकापुरीत प्रवेश करून, निशाचरांकडून पूजिला जात, आणि विभीषणाची आज्ञा मिळाल्यावर हनुमान वृक्षवाटिकेत गेला। यथाविधी उद्यानात शिरून, सीतेस परिचित तो वानर तिला पाहतो—अस्नात, क्षीण, भयग्रस्त, जणू रोहिणी। ती वृक्षाच्या मुळाशी आनंदहीन बसली होती, राक्षसींनी वेढलेली; तेव्हा हनुमान नम्र होऊन जवळ गेला, प्रणाम व अभिवादन करून शांतपणे तिथेच स्थिर राहिला।

Verse 4

प्रविश्य चपुरींलङ्कांपूज्यमानोनिशाचारै: ।ततस्तेनाभ्युनुज्ञातोहनुमान्वृक्षवाटिकाम् ।।6.116.2।।सम्प्रविश्ययथान्यायंसीतायाद्विितोहरिः ।ददर्शमृजयाहीनांसातङ्कांरोहिणीमिव ।।6.116.3।।वृक्षमूलेनिरानन्दांराक्षसीभिःपरीवृताम् ।निभृतःप्रणतःप्रह्वस्सोऽभिगम्याभिवाद्य च ।।6.116.4।।

लंकापुरीत प्रवेश करून, निशाचरांकडून पूजिला जात, आणि विभीषणाची आज्ञा मिळाल्यावर हनुमान वृक्षवाटिकेत गेला। यथाविधी उद्यानात शिरून, सीतेस परिचित तो वानर तिला पाहतो—अस्नात, क्षीण, भयग्रस्त, जणू रोहिणी। ती वृक्षाच्या मुळाशी आनंदहीन बसली होती, राक्षसींनी वेढलेली; तेव्हा हनुमान नम्र होऊन जवळ गेला, प्रणाम व अभिवादन करून शांतपणे तिथेच स्थिर राहिला।

Verse 5

दृष्टवासमागतंदेवीहनूमन्तंमहाबलम् ।तूष्णीमास्ततदादृष्टवास्मृत्वासृष्टाभवत्तदा ।।6.116.5।।

महाबली हनुमंत आलेला पाहून देवी (सीता) प्रथम क्षणी मौन राहिली; नंतर त्याला पाहून ओळखताच तिचे अंतःकरण आनंदाने भरून आले।

Verse 6

सौम्यंतस्यामुखंदृष्टवाहनुमान्प्लवगोत्तमः ।रामस्यवचनंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ।।6.116.6।।

तिचे सौम्य मुख पाहून वानरश्रेष्ठ हनुमानाने रामांचे सर्व वचन सांगण्यास आरंभ केला।

Verse 7

वैदेही कुशलीरामस्सहसुग्रीवलक्ष्मणः ।वभीषणसहायश्चहरीणांसहितोबलैः ।।6.116.7।।

‘वैदेही! राम कुशल आहेत—सुग्रीव व लक्ष्मणासह; विभीषणाच्या सहाय्याने, वानरसेनांसह।’

Verse 8

कुशलंचाहसिद्धार्थोहतशत्रुरिमत्रजित् ।विभीषणसहायेनरामेणहरिभिस्सह ।।6.116.8।।निहतोरावणोदेविलक्ष्मणेन च वीर्यवान् ।

‘देवी! ते तुमची कुशलता विचारतात. विभीषणाच्या सहाय्याने व वानरांसह राम—कार्यसिद्ध, शत्रुहंता, अमित्रजयी—विजयी झाले आहेत; आणि पराक्रमी लक्ष्मणाने रावणाचा वध केला आहे.’

Verse 9

प्रियमाख्यामितेदेविभूयश्चत्वांसभाजये ।।6.116.9।।तवप्रभावाद्धर्मजेमहान् रामेणसंयुगे ।लब्धोऽयंविजयस्सीतेस्वस्थाभवगतज्वरा ।।6.116.10।।

‘देवी! मी तुला प्रिय वार्ता सांगतो आणि पुन्हा तुझा सन्मान करतो. हे धर्मज्ञे सीते! तुझ्या प्रभावामुळेच महान रामाने रणांगणात हा मोठा विजय मिळविला आहे. आता तू स्वस्थ हो; शोकज्वर दूर होवो.’

Verse 10

प्रियमाख्यामितेदेविभूयश्चत्वांसभाजये ।।6.116.9।।तवप्रभावाद्धर्मजेमहान् रामेणसंयुगे ।लब्धोऽयंविजयस्सीतेस्वस्थाभवगतज्वरा ।।6.116.10।।

हे देवी! मी तुला प्रिय वार्ता सांगतो आणि पुन्हा तुझा सन्मान करतो. हे धर्मज्ञे सीते! तुझ्या प्रभावामुळे महाबली रामाने संग्रामात हा विजय मिळविला आहे. तू स्वस्थ हो, ज्वर-शोक दूर होवो.

Verse 11

रावणश्चहतश्शत्रुर्लङ्कचैववशीकृता ।मयाह्यलब्न्दिद्रेणधृतेनतवनिर्जये ।।6.116.11।।प्रतिज्ञैषाविनिस्तीर्णाबद्ध्वासेतुंमहोदधौ ।

शत्रू रावण मारला गेला आणि लंकाही वश झाली. तुझ्या उद्धारासाठी मी निद्राविना धैर्य धरले; महोदधीत सेतू बांधून ही प्रतिज्ञा पूर्ण झाली.

Verse 12

सम्भ्रमश्च न कर्तव्योवर्तन्त्यारावणालये ।।6.116.12।।विभीषणविधेयंहिलङ्कैश्वर्यमिदंकृतम् ।

रावणाच्या निवासात तू आहेस म्हणून घाबरू नकोस. लंकेचे हे ऐश्वर्य आता विभीषणाच्या अधीन केले आहे.

Verse 13

तदाश्वसिहिविस्रब्धंस्वगृहेपरिवर्तसे ।।6.116.13।।अयंचाभ्येतिसम्हृष्टस्त्वद्धर्शनसमुत्सुकः ।

म्हणून तू निर्धास्त होऊन धीर धर; तू जणू आपल्या स्वगृहातच आहेस। आणि हा विभीषणही हर्षित होऊन, तुझ्या दर्शनाची उत्कंठा बाळगून, येथे येत आहे।

Verse 14

एवमुक्तासमुत्पत्यसीताशशिनिभानना ।।6.116.14।।प्रहर्षेणावरुद्धासाव्याहर्तुं न शशाक ह ।

असे ऐकून चंद्रमुखी सीता उठून उभी राहिली; हर्षाने कंठ दाटून आला, तिला बोलवेना।

Verse 15

ततोऽब्रवीद्धरिवरःसीतामप्रतिजल्पतीम् ।।6.116.15।।किंत्वंचिन्तयसेदेविकिं च मांनाभिभाषसे ।

तेव्हा वानरश्रेष्ठ हनुमान सीतेला उत्तर न देता पाहून म्हणाला— “देवी, तू काय विचार करतेस? आणि मला का बोलत नाहीस?”

Verse 16

एवमुक्ताहनुमतासीताधर्मपथेस्थिता ।।6.116.16।।अब्रवीत्परमप्रीताबाष्पगद्गदयागिरा ।

हनुमानाने असे म्हटल्यावर धर्मपथावर स्थिर असलेली सीता अत्यंत आनंदित होऊन, अश्रूंनी गद्गदलेल्या वाणीने बोलली।

Verse 17

प्रियमेतदुपश्रुत्यभर्तुर्विजयसंश्रयम् ।।6.116.17।।प्रहर्षवशमापन्नानिर्वाक्यास्मिक्षणान्तरम् ।

पतीच्या विजयाचा आश्वासक हा वृत्तांत ऐकणे मला अत्यंत प्रिय आहे। हे ऐकून मी हर्षाने भारावून क्षणभर नि:शब्द होते।

Verse 18

न हिपश्यामिसदृशंचिन्तयन्तीप्लवङ्गमा ।।6.116.18।।मप्रतियाब्यानकस्येहदातुंप्रत्यभिनन्दनम् ।

हे वानरा! मी विचार करते, पण येथे असा कोणताही योग्य उपहार दिसत नाही की तुझ्या आनंददायक वार्तेच्या प्रत्युपकारार्थ कृतज्ञतेचे चिन्ह म्हणून तुला देऊ शकेन।

Verse 19

नहिपश्यामिततसौम्यपृथिव्यामपिवानर ।।6.116.19।।सदृशंयत्प्रियाख्यानेतवदत्त्वाभवेत्सुखम् ।

हे सौम्य वानरा! या पृथ्वीवरही मला असे काही दिसत नाही की जे तुझ्या प्रिय वार्तेच्या योग्य ठरेल; ते तुला दिल्यावरच माझ्या मनाला खरे सुख लाभेल।

Verse 20

हिरण्यंवासुवर्णंवारत्नानिविविधानिच ।।6.116.20।।राज्यंवात्रिषुलोकेषुनैतदर्हतिभाषितम् ।

हिरणे वा उत्तम सुवर्ण वा, नानाविध रत्ने वा, अथवा त्रैलोक्याचे राज्यही—तू जे बोललास त्याच्या बरोबरीचे नाही; हे सर्व त्यास पात्र ठरत नाही।

Verse 21

एवमुक्तस्तुवैदेह्याप्रत्युवाचप्लवङ्गमः ।।6.116.21।।प्रगृहीताञ्जलिर्हर्षासतीतायाःप्रमुखेस्थितः ।

वैदेहीने असे म्हटल्यावर तो वानर हर्षाने हात जोडून, सीतेसमोर उभा राहून प्रत्युत्तर देऊ लागला।

Verse 22

भर्तुःप्रियहितेयुक्तेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिण: ।।6.116.22।।स्निग्धमेवंविधंवाक्यंत्वमेवार्हस्यनिन्दिते ।

हे अनिंदिते! पतीच्या प्रिय व हितासाठी तत्पर, आणि त्यांच्या विजयाची आकांक्षा धरणारी—अशा स्नेहपूर्ण वचनांचे उच्चारण करण्यास तूच योग्य आहेस।

Verse 23

तवैतद्वचनंसौम्येसारवत् स्निग्धमेव च ।।6.116.23।।रत्नौघाद्विविधाच्चापिदेवराज्याद्विशिष्यते ।

हे सौम्ये! तुझे हे वचन सारयुक्त व स्नेहपूर्ण आहे; ते नानाविध रत्नराशींपेक्षाही आणि देवराज्यापेक्षाही अधिक श्रेष्ठ आहे।

Verse 24

अर्थतश्चमयाप्राप्तादेवरज्यादयोगुणाः ।।6.116.24।।हतशत्रुंविजयिनंरामंपश्यामिसुस्थितम् ।

आता शत्रूचा संहार करून विजय प्राप्त केलेला आणि सुस्थित झालेला राम मी पाहतो; म्हणून मला खरोखर असे वाटते की देवराज्यादि सर्व लाभ मी प्राप्त केले आहेत।

Verse 25

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामैथिलीजनकात्मजा ।।6.116.25।।ततःशुभतरंवाक्यमुवाचपवनात्मजम् ।

त्याचे वचन ऐकून जनकात्मजा मैथिलीने मग पवनपुत्राला आणखी अधिक शुभ वचन सांगितले।

Verse 26

अतिलक्षणसम्पन्नंमाधुर्यगुणभूषितम् ।।6.116.26।।बुद्ध्याह्यष्टाङ्गयायुक्तंत्वमेवार्हसिभाषितुम् ।

तुझे भाषण उत्तम लक्षणांनी संपन्न व माधुर्यगुणांनी भूषित आहे; अष्टांग-सम्पन्न बुद्धीने युक्त असल्यामुळे, खरे तर बोलण्यास योग्य तूच आहेस।

Verse 27

श्लाघनीयोऽनिलस्यत्वंसुतःपरमधार्मिकः ।।6.116.27।।बलंशौर्यंश्रुतंसत्त्वंविक्रमोदाक्ष्यमुत्तमम् ।तेजःक्षमाधृतिस्स्थैर्यंविनीतत्वं न संशयः ।।6.116.28।।एतेचान्ये च बहवोगुणास्त्वय्येवशोभनाः ।

तू वायुदेवाचा स्तुत्य पुत्र आहेस, परम धर्मात्मा. बळ, शौर्य, श्रुत-ज्ञान, धैर्य, पराक्रम व उत्तम कौशल्य; तेज, क्षमा, धृती, स्थैर्य आणि विनय—निःसंशय हे व इतरही अनेक सद्गुण तुझ्यातच शोभून दिसतात.

Verse 28

श्लाघनीयोऽनिलस्यत्वंसुतःपरमधार्मिकः ।।6.116.27।।बलंशौर्यंश्रुतंसत्त्वंविक्रमोदाक्ष्यमुत्तमम् ।तेजःक्षमाधृतिस्स्थैर्यंविनीतत्वं न संशयः ।।6.116.28।।एतेचान्ये च बहवोगुणास्त्वय्येवशोभनाः ।

तेव्हा हनुमान—असम्भ्रांत व विनीत—हर्षाने अंजली बांधून सीतेसमोर उभा राहून तिला पुन्हा म्हणाला.

Verse 29

अथोवाचपुनस्सीतामसम्भ्रान्तोविनीतवत् ।।6.116.29।।प्रगृहीताञ्चलिर्हर्षात्सीतायाःप्रमुखेस्थितः ।

तेव्हा हनुमान—असम्भ्रांत व विनीत—हर्षाने अंजली बांधून सीतेसमोर उभा राहून तिला पुन्हा म्हणाला.

Verse 30

इमास्तुखलुराक्षस्योयदित्वमनुमन्यसे ।।6.116.30।।हन्तुमिच्छामितास्सर्वायाभिस्त्वंतर्जितापुरा ।

तू अनुमती दिलीस तर, ज्या राक्षसींनी पूर्वी तुला धमकावून छळले, त्या सर्वांना मी मारू इच्छितो.

Verse 31

क्लिश्यन्तीम् पतिदेवांत्वामशोकवनिकांगताम् ।।6.116.31।।घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः ।इहश्रुतामयादेवि राक्षस्योविकृताननाः ।।6.116.32।।असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वद्नत्योरावणाज्ञया ।

देवि, पतिदेवपरायणा तू अशोकवनिकेत जाऊन क्लेश भोगत होतीस—इथे मी ऐकले की विकृत मुखाच्या त्या राक्षसी, ज्यांचा आचार क्रूर, रूप भयंकर आणि दृष्टी अत्यंत कठोर, रावणाच्या आज्ञेने वारंवार तुला परुष वचने बोलत असत.

Verse 32

क्लिश्यन्तीम् पतिदेवांत्वामशोकवनिकांगताम् ।।6.116.31।।घोररूपसमाचाराःक्रूराःक्रूरतरेक्षणाः ।इहश्रुतामयादेवि राक्षस्योविकृताननाः ।।6.116.32।।असकृत्परुषैर्वाक्यैर्वद्नत्योरावणाज्ञया ।

हे देवी! पतिदेवतेला वंद्य मानणाऱ्या तुला अशोकवाटिकेत नेऊन ज्या प्रकारे क्लेश दिला गेला, ते मी इथेच ऐकले. भयंकर रूप-आचाराच्या, अत्यंत क्रूर, अतिभयंकर नेत्रांच्या, विकृत मुखांच्या त्या राक्षसी रावणाच्या आज्ञेने वारंवार कठोर वचनांनी तुला धमकावत होत्या.

Verse 33

विकृताविकृताकाराःक्रूराःक्रूरकचेक्षणाः ।।6.116.33।।इच्छामिविविधैराघतैर्हन्तुमेतास्सुदारुणाः ।राक्षस्योदारुणकथावरमेतत्प्रयच्छमे ।।6.116.34।।

त्या विकृत व विकराळ आकाराच्या, अत्यंत क्रूर, भयंकर केशांच्या आणि उग्र दृष्टीच्या होत्या.

Verse 34

विकृताविकृताकाराःक्रूराःक्रूरकचेक्षणाः ।।6.116.33।।इच्छामिविविधैराघतैर्हन्तुमेतास्सुदारुणाः ।राक्षस्योदारुणकथावरमेतत्प्रयच्छमे ।।6.116.34।।

मी या अत्यंत दारुण राक्षसींना नानाविध प्रहारांनी ठार करावयास इच्छितो; त्यांची क्रूरता वर्णनातीत आहे. मला हा वर दे—यास अनुमती दे.

Verse 35

मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानांचैवपीडनैः ।।6.116.35।।भक्षणैःकर्णनासानांकेशानांलुञ्चनैस्तथा ।भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ।।6.116.36।।विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ।।6.116.37।।

मुष्ट्यांनी, पर्ष्णीघातांनी, विशाल बाहूंच्या प्रहारांनी, जांघा व गुडघ्यांच्या आघातांनी, आणि दातांनी चिरडून—

Verse 36

मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानांचैवपीडनैः ।।6.116.35।।भक्षणैःकर्णनासानांकेशानांलुञ्चनैस्तथा ।भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ।।6.116.36।।विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ।।6.116.37।।

कान व नाक तोडून, केस उपटून, तसेच अत्यंत कडक शब्दांनी त्यांची तोंडे कोरडी पाडून, त्यांना फाडून व मारहाण करून मी त्यांना मारू इच्छितो.

Verse 37

मुष्टिभिःपर्षिणघातैश्चविशालैश्चैवबाहुभिः ।जङ्घाजानुप्रहारैश्चदन्तानांचैवपीडनैः ।।6.116.35।।भक्षणैःकर्णनासानांकेशानांलुञ्चनैस्तथा ।भृशंशुष्कमुखैश्चैवदारणैर्लङ्घनैर्हतैः ।।6.116.36।।विभिन्नशङ्कुग्रीवांशपार्श्वकैश्चकलेवरैः ।निपात्यहन्तुमिच्छामितवविप्रियकारिणीः ।।6.116.37।।

ज्यांची हाडे, मान, खांदे आणि बरगड्या मोडल्या आहेत, अशा शरीरांच्या, तुझे अप्रिय करणाऱ्या त्या राक्षसिणींना खाली पाडून मी ठार मारू इच्छितो.

Verse 38

एवंप्रहारैर्बहुभिःसंप्प्रहार्ययशस्विनि ।घातयेतीव्ररूपाभिर्याभिस्त्वंतर्जितापुरा ।।6.116.38।।

हे यशस्विनी, ज्या उग्र रूप असलेल्यांनी तुला पूर्वी धमकावले होते, त्यांना अशा अनेक प्रहारांनी मारून मी ठार करीन.

Verse 39

इत्युक्तासाहनुमताकृपणादीनवत्सला ।हनूमन्तमुवाचेदंचिन्तयित्वाविमृश्य च ।।6.116.39।।

हनुमानाने असे म्हटले असता, दीनांवर प्रेम करणाऱ्या त्या सीतेने विचार करून आणि विमर्श करून हनुमानाला हे वचन म्हटले.

Verse 40

राजसंश्रयवश्यानांकुर्वतीनांपराज्ञया ।विधेयानां च दासीनांकःकुप्यद्वानरोत्तम ।।6.116.40।।

हे वानरोत्तमा! ज्या दासी राजाच्या आश्रयात राहून त्याच्या अधीन आहेत व परकीय आज्ञेनेच वागतात, आज्ञापालनास बाध्य अशा दासींवर कोण रागावेल?

Verse 41

भाग्यवैषम्यदोषेणपुरस्ताद्धुष्कृतेन च ।मयैतत्प्राप्यसर्वंस्वकृतंह्युपभुज्यते ।।6.116.41।।

भाग्याच्या विषमतेच्या दोषाने आणि पूर्वी केलेल्या माझ्या दुष्कृत्यामुळे हे सर्व माझ्यावर आले आहे. मनुष्य आपल्या कर्मांचे फळ निश्चितच भोगतो.

Verse 42

मैवंवदमहाबाहो दैवेह्येषापरागतिः ।प्राप्तव्यंतुदशायोगान्मयैतदितिनिश्चितम् ।।6.116.42।।दासीनांरावणस्याहंमर्षयामीहदुर्बला ।

असे बोलू नकोस, हे महाबाहो! ही तर दैवी विधीने ठरलेली परम गती आहे. परिस्थितीच्या योगाने मला हे भोगणेच होते—असा माझा निश्चय आहे. येथे दुर्बल होऊन मी रावणाच्या दासींना क्षमा करते.

Verse 43

आज्ञप्ताराक्षसेनेहराक्षस्यस्तर्जयन्तिमाम् ।।6.116.43।।हतेतस्मिन्नकुर्वन्तितर्जनंमारुतात्मज ।

येथे राक्षसाधिपतीच्या आज्ञेने राक्षसी मला धमकावत असत. तो मारला गेल्यावर, हे मारुतात्मजा, त्या मला पुन्हा धमकावणार नाहीत.

Verse 44

अयंव्याघ्रसमीपेतुपुराणोधर्मसंहितः ।।6.116.44।।ऋक्षेणगीतःश्लोकोऽस्तितंनिबोधप्लवङ्गम ।

हे प्लवंगमा! व्याघ्राच्या सान्निध्यात एका ऋक्षाने गायलेला, धर्मास अनुरूप असा एक प्राचीन श्लोक आहे—तो ऐक.

Verse 45

न पर: पापमादत्तेपरेषांपापकर्मणाम् ।।6.116.45।।समयोरक्षितव्यस्तुसप्तश्चारित्रभूषणाः ।

सज्जन पुरुष इतरांच्या पापकर्मांमुळे स्वतः पाप स्वीकारत नाही। योग्य वेळी सदाचार व सत्पथ यांचे रक्षण करावे; उत्तम शीलच खरे भूषण आहे।

Verse 46

पापानांवाशुभानांवावधार्हाणांप्लवङ्गम ।।6.116.46।।कार्यंकरुण्यमार्येण न कश्चिन्नापराध्यति ।

हे प्लवंगमा! ते पापी असोत वा पुण्यवान, वधास पात्र असले तरी—आर्य पुरुषाने करुणेनेच वागावे; कोणावरही अपराध करू नये।

Verse 47

लोकहिंसाविहाराणांरक्षसांकामरूपिणाम् ।।6.116.47।।कुर्वतामपिपापानिनैवकार्यमशोभनम् ।

लोकहिंसेत रमणारे व इच्छेनुसार रूप धारण करणारे राक्षस पाप करीत असले तरी, प्रत्युत्तर म्हणूनही अशोभनीय कर्म कधीच करू नये।

Verse 48

एवमुक्तस्तुहनुमान् सीतयावाक्यकोविदः ।।6.116.48।।प्रत्युवाचततस्सीतांरामपत्नीयशश्विनीम् ।

सीतेने असे सांगितल्यावर वाक्यकुशल हनुमानाने मग यशस्विनी रामपत्नी सीतेला प्रत्युत्तर दिले।

Verse 49

युक्तारामस्यभवतीधर्मपत्नीयशश्विनी ।।6.116.49।।प्रतिसन्दिशमांदेवि गमिष्येयत्रराघवः ।

देवी! आपण रामांची योग्य, यशस्विनी धर्मपत्नी आहात। मला संदेश देऊन पाठवा; मी जाईन तेथे जिथे राघव आहेत।

Verse 50

एवमुक्ताहनुमतावैदेहिजनकात्मजा ।।6.116.50।।साब्रवीद्ध्रष्टुमिच्छामिभर्तारंवानरोत्तम ।

हनुमानाने असे सांगितल्यावर वैदेही जनकनंदिनी म्हणाली—“हे वानरोत्तम, मला माझ्या पतीचे दर्शन घ्यायचे आहे।”

Verse 51

तस्यास्तद्वचनंश्रुत्वाहनुमान्पवनात्मजः ।।6.116.51।।हर्षयन्मैथिलींवाक्यमुवाचेदंमहामतिः ।

तिचे वचन ऐकून पवनपुत्र हनुमान, महामती, मैथिलीला आनंदित करण्यासाठी पुन्हा हे वचन बोलला।

Verse 52

पूर्णचन्द्राननंरामंद्रक्ष्यस्यार्येसलक्ष्मणम् ।।6.116.52।।स्थिरमित्रंहतामित्रंशचीवत्रिदशेश्वरम् ।

हे आर्ये, आता तू पूर्णचंद्रासारख्या मुखाचा श्रीराम लक्ष्मणासह पाहशील—मित्रांशी अढळ, शत्रूंना परास्त केलेला; जशी शची देवांचा अधिपती इंद्राला पाहते।

Verse 53

तामेवमुक्त्वाराजन्तींसीतांसाक्षादिवश्रियम् ।।6.116.53।।आजगाममहावेगोहनूमान्यत्रराघवः ।

असे बोलून, साक्षात् श्रीलक्ष्मीसारखी तेजस्वी व राजस शोभेने नटलेली सीता यांना सांगून महावेगवान हनुमान जिथे राघव होते तिथे धावून गेला।

Verse 54

तेव्हा वानरश्रेष्ठ हनुमानाने तत्क्षणी इंद्रसमान तेजस्वी राघवाला सीतेचे उत्तर त्याच क्रमाने, त्याच शब्दांनी जसेच्या तसे निवेदन केले।