Sarga 100

Verse 1

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।।आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे ।सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

महोदर व महापार्श्व हे राक्षस मारले गेले, आणि महाबलवान वीर विरूपाक्षही निहत झाला—हे पाहून त्या घोर संग्रामात रावणाच्या अंतःकरणात महान् क्रोध संचारला। त्याने सारथ्यास चालना दिली आणि हे वचन उच्चारले।

Verse 2

महोदरमहापार्श्वौहतौदृष्टवातुराक्ष ।तस्मिंश्चनिहतेवीरेविरूपाक्षेमहाबले ।।6.100.1।।आविवेशमहान् क्रोधोरावणंतुमहामृधे ।सूतं सञ्चोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ।।6.100.2।।

महोदर व महापार्श्व हे राक्षस मारले गेले, आणि महाबलवान वीर विरूपाक्षही निहत झाला—हे पाहून त्या घोर संग्रामात रावणाच्या अंतःकरणात महान् क्रोध संचारला। त्याने सारथ्यास चालना दिली आणि हे वचन उच्चारले।

Verse 3

निहतानाममात्यानांरुद्धस्यनगरस्य च ।दुःखमेवापनेष्यामि हत्या तौ रामलक्ष्मणौ ।।6.100.3।।

‘माझ्या मारल्या गेलेल्या अमात्यांचे आणि वेढ्यात सापडलेल्या नगराचे जे दुःख आहे, ते मी राम-लक्ष्मण या दोघांना ठार मारूनच दूर करीन।’

Verse 4

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।।दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः ।हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

रणात हा ‘राम-वृक्ष’ छेदला जाईल—ज्याचे पुष्प-फल अयोध्येची सीता आहे. त्याच्या महाशाखा सुग्रीव, जाम्बवान, कुमुद, नल; तसेच द्विविद, मैन्द, अंगद, गंधमादन, हनुमान, सुषेण आणि सर्व वानर-यूथपती आहेत।

Verse 5

रामवृक्षंरणेहमनिसीतापुष्पफलप्रदम् ।प्रशाखायस्यसुग्रीवोजाम्बवान्कुमुदोनलः ।।6.100.4।।दिविदश्चैवमैन्दश्चअङ्गदोगन्दमादनः ।हनुमांश्चसुषेणव्चसर्वे च हरियूथपाः ।।6.100.5।।

रणात हा ‘राम-वृक्ष’ छेदला जाईल—ज्याचे पुष्प-फल अयोध्येची सीता आहे. त्याच्या महाशाखा सुग्रीव, जाम्बवान, कुमुद, नल; तसेच द्विविद, मैन्द, अंगद, गंधमादन, हनुमान, सुषेण आणि सर्व वानर-यूथपती आहेत।

Verse 6

स दिशोदशघोषेणरथस्यातिरथोमहान् ।नादयन् प्रययौतूर्णंराघवंचाभ्यधावत ।।6.100.6।।

तो महान अतिरथी रथाच्या प्रचंड घोषाने दहा दिशांना निनादित करीत वेगाने पुढे गेला आणि राघवावर (रामावर) सरळ धावून आला।

Verse 7

पूरितातेनशब्देनसनदीगिरिकानना ।सञ्चचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ।।6.100.7।।

त्या भयंकर शब्दाने नदी‑पर्वत‑वनांसह सारी भूमी भरून गेली व थरथर कापू लागली; सिंह, मृग व पक्षी सर्व भयाक्रांत झाले।

Verse 8

तामसंसुमहाघोरंचकारास्त्रंसुदारुणम् ।निर्ददाहकपीन् सर्वांस्तेप्रपेतुःसमन्ततः ।।6.100.8।।

त्याने अत्यंत घोर व दारुण असे तामस अस्त्र सोडले; त्याने सर्व वानर जळून गेले आणि ते सर्व बाजूंनी कोसळले।

Verse 9

उत्पपातरजोभूमौतैर्भग्नैःसम्प्रधावितैः ।न हितत्सहितुंशेकुर्भ्रह्मणानिर्मितंस्वयम् ।।6.100.9।।

भंग पावून सर्वत्र धावणाऱ्या सैन्यामुळे भूमीवर धूळ उडाली; कारण ब्रह्मदेवांनी स्वयंच निर्मिलेले ते अस्त्र ते सहन करू शकले नाहीत।

Verse 10

तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः ।दृष्टवाभग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ।।6.100.10।।

रावणाच्या श्रेष्ठ बाणांनी शेकडो वेळा भग्न झालेली अनेक सैन्यरचना पाहूनही राघव अढळ, धैर्याने आपल्या जागी स्थिर राहिला।

Verse 11

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।।पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

मग राक्षसांचा तो शार्दूल वानरवाहिनीला पळवून लावून, अपराजित रामाला पाहू लागला—भाऊ लक्ष्मणासह, जसा विष्णू वासव (इंद्र) यासह असावा. महाधनुष्य आवळून तो जणू आकाशालाच खरवडीत आहे; कमलपत्रासारखे विशाल नेत्र, दीर्घबाहू, शत्रुदमनकर्ता।

Verse 12

ततोराक्षसशार्दूलोविद्राव्यहरिवाहिनीम् ।स ददर्शततोरामंतिष्ठन्तमपराजितम् ।।6.100.11।।लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविष्णुनावासवंयथा ।अलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्यमहद्धनुः ।।6.100.12।।पद्मपत्रविशालाक्षंदीर्घबाहुमरिन्दमम् ।

मग राक्षसांचा तो शार्दूल वानरवाहिनीला पळवून लावून, अपराजित रामाला पाहू लागला—भाऊ लक्ष्मणासह, जसा विष्णू वासव (इंद्र) यासह असावा. महाधनुष्य आवळून तो जणू आकाशालाच खरवडीत आहे; कमलपत्रासारखे विशाल नेत्र, दीर्घबाहू, शत्रुदमनकर्ता।

Verse 13

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।।वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

मग महातेजस्वी बलवान राम, सौमित्री (लक्ष्मण) याच्यासह, रणात भग्न झालेले वानर आणि समोर धावून येणारा रावण पाहून, राघव उत्साहाने हर्षित झाला व मध्येच धनुष्य उचलून धरले।

Verse 14

ततोरामोमहातेजाःसौमित्रिसहितोबली ।।6.100.13।।वानरांश्चरणेभग्नानापतन्तं च रावणम् ।समीक्ष्यराघवोहृष्टोमध्येजग्राहकार्मुकम् ।।6.100.14।।

मग महातेजस्वी बलवान राम, सौमित्री (लक्ष्मण) याच्यासह, रणात भग्न झालेले वानर आणि समोर धावून येणारा रावण पाहून, राघव उत्साहाने हर्षित झाला व मध्येच धनुष्य उचलून धरले।

Verse 15

विस्फारयितुमारेभेततः स धनुरुत्तमम् ।महावेगंमहानादंनिर्भन्दन्निवमेदिनीम् ।।6.100.15।।

तेव्हा त्यांनी आपले उत्तम धनुष्य चढवून ओढण्यास आरंभ केला—अतिवेगवान, महानाद करणारे—जणू पृथ्वीच विदीर्ण करीत आहेत।

Verse 16

रावणस्य च बाणौघैरामविस्फारितेन च ।शब्देनराक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ।।6.100.16।।

तेव्हा रावणाच्या बाणांच्या वर्षावात आणि रामाने ताणलेल्या धनुष्याच्या घुमणाऱ्या टंकारात राक्षस शेकडोच्या संख्येने कोसळले।

Verse 17

तयोःशरपथंप्राप्यरावणोराजपुत्रयोः ।स बभौ च यथाराहुःसमीपशशिसूर्ययोः ।।6.100.17।।

दोन्ही राजपुत्रांच्या शरपथात येताच रावण असा भासला, जसा चंद्र-सूर्याजवळ आलेला राहू।

Verse 18

तमिच्छन् प्रधमम् योद्धुंलक्ष्मणोनिशितैःशरैः ।मुमोचधनुरायम्यशरानग्निशिखोपमान् ।।6.100.18।।

त्याच्याशी प्रथम युद्ध करावे या इच्छेने लक्ष्मणाने धनुष्य ताणून अग्निशिखेसारखे तीक्ष्ण बाण त्याच्यावर सोडले।

Verse 19

तान्मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता ।बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ।।6.100.19।।

धनुर्धर लक्ष्मणाने बाण आकाशात सोडताच, महातेजस्वी रावणाने आपल्या बाणांनी तेथेच त्यांना रोखले।

Verse 20

एकमेकेनबाणेनत्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश ।लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ।।6.100.20।।

हातातील अद्भुत चपळाई दाखवीत त्याने लक्ष्मणाचे बाण छेदून टाकले—एकाला एकाने, तिघांना तिघांनी आणि दहांना दहांनी।

Verse 21

अभ्यतिक्रम्यसौमित्रिंरावणःसमितिञ्जयः ।आससादरणेरामंस्थितंशैलमिवापरम् ।।6.100.21।।

समरविजयी रावण सौमित्रि (लक्ष्मण) याला ओलांडून रणांगणात रामाजवळ जाऊन भिडला; राम दुसऱ्या पर्वतासारखा अढळ उभा होता।

Verse 22

स राघवंसमासाद्यक्रोधसंरक्तलोचनः ।व्यसृजच्छरवर्षाणिरावणो राक्षसेश्वरः ।।6.100.22।।

राघवाजवळ येऊन, क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांचा राक्षसांचा स्वामी रावण बाणांची वर्षा करू लागला।

Verse 23

शराधारास्ततोरामोरावणस्यधनुश्च्युताः ।दृष्टवैवापतिताःशीघ्रंभल्लान् जग्राहसत्वरम् ।।6.100.23।।

तेव्हा रावणाच्या धनुषातून सुटलेल्या बाणधारा आपल्यावर कोसळताना पाहून रामाने तत्क्षणी वेगाने भल्ल-बाण उचलले।

Verse 24

तान् शरौघांस्ततोभल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेदराघवः ।दीप्यमानान् महाघोरान्क्रुद्धानाशीविषानिव ।।6.100.24।।

मग राघवाने त्या बाणांच्या लाटेला तीक्ष्ण भल्लांनी छेदून टाकले—ते बाण ज्वलंत व अतिभयंकर, जणू क्रुद्ध विषारी नागच।

Verse 25

राघवोरावणंतूर्णंरावणोराघवंतथा ।अन्योन्यंविविधैस्तीक्ष्णैःशरवर्षैर्ववर्षतुः ।।6.100.25।।

राघवाने त्वरेने रावणावर आणि रावणानेही तसाच राघवावर—दोघांनी एकमेकांवर विविध तीक्ष्ण बाणवृष्टी केली।

Verse 26

चेरतुश्चचिरंचित्रंमण्डलंसव्यदक्षिणम् ।बाणवेगात्समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ।।6.100.26।।

दीर्घकाळ ते दोघे अपराजित वीर बाणांच्या वेगाने उचलले जाऊन, डावीकडे-उजवीकडे फिरत अद्भुत मण्डलात संचार करू लागले; एकमेकांना ढकलत व परतवित राहिले।

Verse 27

तयोर्भूतानिवित्रेसुर्युगपत्सम्प्रयुध्यतोः ।रौद्रयोःसायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ।।6.100.27।।

यम व अंतकासारखे रौद्र, एकाच वेळी युद्ध करणारे ते दोघे बाणसोडणारे पाहून सर्व प्राणी भयाने थरथर कापू लागले।

Verse 28

सततंविविधैर्बाणैर्बभूवगगनंतदा ।घनैरिवातपापायेविद्युन्मालाससमाकुलैः ।।6.100.28।।

तेव्हा नानाविध बाणांनी आकाश सतत भरून गेले; मावळत्या सूर्यप्रकाशात घन मेघांसारखे, विजेच्या माळांनी व्यापलेले ते भासले।

Verse 29

गवाक्षितमिवाकाशंबभूवशरवृष्टिभिः ।महावेगैस्सुतीक्ष्णैग्रैर्गृध्रपत्रैःसुवाजितैः ।।6.100.29।।

महावेगाने धावणाऱ्या, अत्यंत तीक्ष्ण अग्रभागाच्या व गिधाडाच्या पिसांनी सजलेल्या बाणवृष्टीने आकाश जणू गवाक्षांनी जाळीदार झाल्यासारखे दिसू लागले।

Verse 30

शरान्धकारमाकाशंचक्रतुःप्रथमंतदा ।गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोथतितौ ।।6.100.30।।

तेव्हा प्रारंभीच त्यांनी बाणांनी आकाशाला बाण-अंधकाराने झाकून टाकले; सूर्य मावळला तरी जणू दोन प्रचंड वादळी मेघ उभे राहिले आहेत असे भासले।

Verse 31

तयोरभून्महद्युद्धमन्योन्यवथकाङ्क्षिणोः ।अनासाद्यमच्नित्यं च वृत्रवासवयोरिव ।।6.100.31।।

परस्पर वधाची आकांक्षा धारण करणाऱ्या त्या दोघांत महायुद्ध झाले; ते अप्राप्य व अचिंत्य, जसे वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांचे संग्राम।

Verse 32

उभौहिपरमेष्वासावुभौयुद्धविशारदौ ।उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धेविचेरतुः ।।6.100.32।।

कारण दोघेही परम धनुर्धर, दोघेही युद्धविशारद; दोघेही अस्त्रविद्येतील अग्रगण्य—आणि रणांगणात न डगमगता संचार करीत होते।

Verse 33

उभौहियेनव्रजतस्तेनतेनशरोर्मयः ।ऊर्मयोवायुनाविद्धा जग्मुः सागरयोरिव ।।6.100.33।।

ते दोघे ज्या-ज्या दिशेने पुढे सरकत, त्या-त्या दिशेला बाणांच्या उफाळत्या लाटा धावून जात; जणू वाऱ्याने चालविलेल्या दोन समुद्रांच्या तरंगा उसळाव्यात।

Verse 34

ततःसंसक्तहस्तस्तुरावणोलोकरावणः ।नराचमालांरामस्यललाटेप्रत्यमुञ्चत ।।6.100.34।।

मग युद्धात हात गुंतलेला ‘लोकरावण’ रावणाने रामाच्या ललाटावर लोखंडी बाणांची माळच झाडली।

Verse 35

रौद्रचापप्रयुक्तांतांनीलोत्पलदलप्रभाम् ।शिरसाधारयद्रामो न व्यथमभ्यपद्यत ।।6.100.35।।

रौद्र धनुषातून सुटलेले, निळ्या कमळपाकळीसारखी प्रभा असलेले ते बाण रामाने मस्तकी धारण केले; त्याला कणभरही वेदना झाली नाही.

Verse 36

अथमन्त्रानभिजपन्रौद्रमस्तमुदीरयन् ।शरान् भूयःसमादाय रामः क्रोधसमन्वितः ।।6.100.36।।मुमोच च महातेजाश्चापमायम्यवीर्यवान् ।

मग क्रोधाने भरलेला महातेजस्वी, पराक्रमी राम मंत्रोच्चार करीत रौद्र अस्त्र उद्युक्त करून, पुन्हा अनेक बाण घेऊन धनुष्य ताणून सोडू लागला.

Verse 37

तेमहामेघसङ्काशेकवचेपतिताःशराः ।।6.100.37।।अवध्येराक्षसेन्द्रस्य न व्यथांजनयंस्तदा ।

ते बाण महामेघासारख्या कवचावर पडूनही, अवध्य राक्षसराजाला तेव्हा कणभरही वेदना देऊ शकले नाहीत.

Verse 38

पुनरेवाधतंरामोरथस्थंराक्षसाधिपम् ।।6.100.38।।ललाटेपरमास्त्रणसर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ।

पुन्हा सर्वास्त्रकुशल श्रीरामांनी रथस्थ राक्षसाधिपतीला उत्तम परमास्त्राने ललाटावर घाव घालून भेदून टाकले।

Verse 39

तेभित्त्वाबाणरूपाणिपञ्चशीर्षाइवोरगाः ।।6.100.39।।श्वसन्तोविविशुर्भूमिंरावणप्रतिकूलिताः ।

ते बाण पाच शिरांच्या नागांसारखे भेदूनही रावणाने प्रतिकूलित केले; फुत्कारत ते भूमीत घुसून गेले।

Verse 40

निहत्यराघवस्यास्त्रंरावणःक्रोधमूर्छितः ।।6.100.40।।असुरंसुमहाघोरमन्यदस्त्रं चकारसः ।

राघवाचे अस्त्र निष्फळ करून रावण क्रोधाने मूर्च्छित झाला; आणि असुरी शक्तियुक्त अतिभयंकर दुसरे अस्त्र त्याने रचले।

Verse 41

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।।गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।।पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

त्याने सिंह-व्याघ्रांचे मुख, कंक-कोंबड्या/कावळ्यांचे मुख, गिधाड-श्येनांचे मुख, तसेच कोल्हा व ईहामृगाचे मुख असलेले—तोंड वासून भय उत्पन्न करणारे—तीक्ष्ण बाण सोडले; आणि पाच मुखांचे, जीभ लपलपणारे, सर्पसदृश भयानक शरही प्रक्षेपित केले।

Verse 42

सिंहव्याघ्रमुखांश्चापिकङ्ककाकमुखानपि ।।6.100.41।।गृध्रश्येनमुखांश्चापिशृगाववदनांस्तथा ।ईहामृगमुखांश्चापिव्यादितास्यान् भयावहान् ।।6.100.42।।पञ्चास्यान् लेलिहानांश्चससर्जनिशितान् शरान् ।

त्याने सिंह-व्याघ्रांचे मुख, कंक-कोंबड्या/कावळ्यांचे मुख, गिधाड-श्येनांचे मुख, तसेच कोल्हा व ईहामृगाचे मुख असलेले—तोंड वासून भय उत्पन्न करणारे—तीक्ष्ण बाण सोडले; आणि पाच मुखांचे, जीभ लपलपणारे, सर्पसदृश भयानक शरही प्रक्षेपित केले।

Verse 43

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।।श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।।रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

तो महातेजस्वी मायावी, क्रोधाने सर्पासारखा फुत्कारत, रामाकडे पुन्हा तीक्ष्ण बाण सोडू लागला—काही गाढवमुखी, काही वराहमुखी, काही श्वान व कुक्कुटमुखी, तर काही मकर व विषधर सर्पासारख्या मुखांचे; आणि इतरही अनेक।

Verse 44

शरान् खरमुखांश्चान्यान्वराहमुखसंश्रितान् ।।6.100.43।।श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्चमकराशीविषाननान् ।एतांश्चान्यांश्चमायावीससर्जनिशितान् शरान् ।।6.100.44।।रामंप्रतिमहातेजाःक्रुद्धस्सर्पइवश्वसन् ।

तो महातेजस्वी मायावी, क्रोधाने सर्पासारखा फुत्कारत, रामाकडे पुन्हा तीक्ष्ण बाण सोडू लागला—काही गाढवमुखी, काही वराहमुखी, काही श्वान व कुक्कुटमुखी, तर काही मकर व विषधर सर्पासारख्या मुखांचे; आणि इतरही अनेक।

Verse 45

असुरेणसमाविष्टंसोऽस्त्रणरघुपुङ्गवः ।।6.100.45।।ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकः पावकोपमः ।

असुरी शक्तीने आविष्ट झालेले ते अस्त्र जेव्हा त्याच्यावर धावून आले, तेव्हा रघुकुलश्रेष्ठ, महोत्साही, अग्निसमान तेजस्वी रामाने प्रत्युत्तरार्थ पावकास्त्र सोडले।

Verse 46

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।।चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।।विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

मग त्याने विविध प्रकारचे बाण सोडले—काही अग्निदीप्त मुखांचे, काही सूर्यमुखासारखे, काही पूर्णचंद्र व अर्धचंद्रासारखे वक्र, काही धूमकेतुमुखी, काही ग्रह‑नक्षत्रांच्या वर्णाने झळकणारे, काही महान् उल्काज्वालेने युक्त, आणि काही विजेच्या जिभेसारखे।

Verse 47

अग्निदीप्तमुखान्बाणांस्तत्रसूर्यमुखानपि ।।6.100.46।।चन्द्रार्धचन्द्रवक्रांश्चधूमकेतुमुखानपि ।ग्रहनक्षत्रवर्णांश्चमहोल्कामुखसंस्थितान् ।।6.100.47।।विद्युजजिह्वोपमांश्चापिससर्ज विविधान् शरान् ।

मग त्याने विविध प्रकारचे बाण सोडले—काही अग्निदीप्त मुखांचे, काही सूर्यमुखासारखे, काही पूर्णचंद्र व अर्धचंद्रासारखे वक्र, काही धूमकेतुमुखी, काही ग्रह‑नक्षत्रांच्या वर्णाने झळकणारे, काही महान् उल्काज्वालेने युक्त, आणि काही विजेच्या जिभेसारखे।

Verse 48

तेरावणशराघोराराघवास्त्रसमाहताः ।।6.100.48।।विलयं जग्मुराकाशे जग्मुश्चैव सहस्रशः ।

राघवाच्या अस्त्रांनी आघात झाल्यावर रावणाचे ते भयंकर बाण आकाशातच विलीन झाले आणि सहस्रों तुकड्यांत फुटून विखुरले।

Verse 49

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।।हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

अक्लिष्टकर्मा रामाने ते अस्त्र निष्फळ केलेले पाहून, कामरूपधारी सर्व वानर आनंदाने गर्जले; सुग्रीवप्रमुख वीरांनी राघवाला वेढून उभे राहिले।

Verse 50

तदस्त्रंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।6.100.49।।हृष्टानेदुस्ततःसर्वेकपयःकामरूपिणः ।सुग्रीवप्रमुखावीराःसम्परिक्षिप्यराघवम् ।।6.100.50।।

तो महान अतिरथी रथाच्या प्रचंड घोषाने दहा दिशांना निनादित करीत वेगाने पुढे गेला आणि राघवावर (रामावर) सरळ धावून आला।

Verse 51

मग राघवाने रावणाच्या भुजांतून सुटलेल्या शरास्त्रांचा प्रतिकार केला; महात्मा दाशरथी आनंदाने परिपूर्ण होऊन विजयी ठरला, आणि प्रसन्न वानरराजांनी उच्च स्वरात जयघोष केला।