Sarga 10

Verse 1

ततःप्रत्युषसिप्राप्तेप्राप्तधर्मार्थनिश्चयः ।राक्षसाधिपतेर्वेश्मभीमकर्माविभीषणः ।।।।

मग पहाट होताच, धर्म व अर्थनीतीबाबत निश्चय पक्का केलेला, भीषण पराक्रमाचा विभीषण राक्षसाधिपतीच्या भवनाकडे गेला।

Verse 2

शैलाग्रचयसङ्काशंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।सुविभक्तमहाकक्षंमहाजनपरिग्रहम् ।।।।

रावणाचा प्रासाद पर्वतशिखरांच्या समूहासारखा, पर्वतशृंगाप्रमाणे उंच उभारलेला होता। त्यातील विशाल कक्ष सुबक रीतीने विभागलेले होते आणि तो महाजनसमुदायाने परिपूर्ण होता।

Verse 3

मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम् ।राक्षसैराप्तपर्याप्तैस्सर्वतःपरिरक्षितम् ।।।।

ते बुद्धिमान व निष्ठावान महामंत्र्यांच्या अधिपत्याखाली होते; आणि सर्व बाजूंनी समर्थ व विश्वासू राक्षसांनी ते दृढपणे रक्षित केले होते।

Verse 4

मत्तमातङ्गनिश्श्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम् ।शङ्खघोषमहाघोषंतूर्यनादानुनादितम् ।।।।

मत्त हत्तींच्या उष्ण श्वासांसारख्या झोतांनी वारा व्याकुळ झाला; शंखांच्या महाघोषाने तो प्रदेश दुमदुमला आणि तूर्यनादांनी प्रतिध्वनित झाला।

Verse 5

प्रमदाजनसम्बाधंप्रजल्पितमहापथम् ।तप्तकाञ्चननिर्यूहंभूषणोत्तमभूषितम् ।।।।

तो महापथ स्त्रियांच्या गर्दीने भरलेला होता आणि गप्पांच्या कल्लोळाने गजबजलेला; त्याचे प्रांगण तप्त सुवर्णासारखे झळकत होते आणि उत्तम भूषणांनी अलंकृत होते।

Verse 6

गन्धर्वाणामिवाऽवासमालयंमरुतामिव ।रत्नसञ्चयसम्बाधंभवनंभोगिनामिव ।।।।

ते गंधर्वांच्या निवासासारखे, मरुतांच्या आलयासारखे भासत होते; रत्नसंचयांनीぎच्च भरलेले, ते भोगी नागांच्या भवनासमान होते।

Verse 7

तंमहाभ्रमिवाऽदित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिमान् ।अग्रजस्यालयंवीरःप्रविवेशमहाद्युतिः ।।।।

तेव्हा विस्तीर्ण किरणांनी युक्त सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असा महाद्युतिमान वीर विभीषण आपल्या अग्रजाच्या निवासस्थानी प्रविष्ट झाला।

Verse 8

पुण्यान्पुण्याहघोषांश्चवेदविद्भिरुदाहृतान् ।शुश्रावसुमहातेजाभ्रातुर्विजयसंश्रितान् ।।।।

त्या सुमहातेजस्वीने वेदविद्वानांनी उच्चारलेले पवित्र ‘पुण्याह’ घोष ऐकले, जे भ्रात्याच्या विजयासाठी केले जात होते।

Verse 9

पूजितान् दधिपात्रैश्चसर्पिर्भिस्सुमनोक्षतैः ।मन्त्रवेदविदोविप्रान्ददर्शसमहाबलः ।।।।

त्या महाबलवानाने मंत्र-वेदविद्येत निपुण विप्रांना पाहिले; दहीच्या पात्रांनी, तुपाने, फुलांनी व अक्षतांनी त्यांचा सत्कार होत होता।

Verse 10

सपूज्यमानोरक्षोभिद्दीप्यमानस्स्वतेजसा ।आसनस्थंमहाबाहुर्ववन्देधनदानुजम् ।।।।

राक्षसांनी पूजित आणि स्वतःच्या तेजाने दीप्त असा महाबाहु विभीषण सिंहासनावर विराजमान धनदाच्या अनुज रावणास प्रणाम करू लागला।

Verse 11

सराजदृष्टिसम्पन्नमासनंहेमभूषितम् ।जगामसमुदाचारंप्रयुज्याचारकोविदः ।।।।

आचारात निपुण असा विभीषण राजदृष्टीने अनुगृहीत, सुवर्णभूषित आसनाजवळ योग्य मर्यादा पाळीत पुढे गेला।

Verse 12

सरावणंमहात्मानंविजनेमन्त्रिसन्निधौ ।उवाचहितमत्यर्थंवचनंहेतुनिश्चितम् ।।।।

इतर सर्व दूर झाल्यावर, केवळ मंत्र्यांच्या उपस्थितीत विभीषणाने महात्मा रावणास त्याच्या हितासाठी कारणनिश्चित, अत्यंत कल्याणकारी वचन सांगितले।

Verse 13

प्रसाद्यभ्रातरंजेष्ठंसान्त्वेनोपस्थितक्रमः ।देशकालार्थसंवादिदृष्टलोकपरावरः ।।।।

ज्येष्ठ भावाला प्रथम सान्त्वनाने प्रसन्न करून, योग्य दरबारी क्रम पाळीत, देश-काल-प्रयोजनानुसार बोलणारा व लोकातील शुभ-अशुभ जाणणारा विभीषण उपदेश करू लागला।

Verse 14

यदाप्रभृतिवैदेहीसम्प्रास्तेमांपुरींतव ।तदाप्रभृतिदृश्यन्तेनिमित्तान्यशुभानिनः ।।।।

वैदेही ज्या वेळेपासून तुझ्या या पुरीत आली, त्या वेळेपासून आम्हाला सतत अशुभ निमित्ते दिसत आहेत।

Verse 15

सस्फुलिङ्गस्सधूमार्चिस्सधूमकलुषोदयः ।मन्त्रसङ्घहुतोऽप्यग्निर्नसम्यगभिवर्थते ।।।।

मंत्रसमूहांसह विधिपूर्वक आहुती दिली तरीही यज्ञाग्नी स्फुलिंग व धूर उडवीत आहे; धुराने कलुषित ज्वाला उठते, पण तो सम्यक् रीतीने प्रज्वलित होत नाही।

Verse 16

अग्निष्ठेष्वग्निशलासुतथाब्रह्मस्थालीषुच ।सरीसृपाणिदृश्यन्तेहन्येषुचपिपीलिकाः ।।।।

घरातील अग्निकुंडांत, यज्ञशाळांत तसेच ब्रह्मस्थली—पवित्र आहुतीस्थानीही—सरीसृप दिसतात; आणि हविर्द्रव्यांत मुंग्या रांगताना आढळतात।

Verse 17

गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः ।।।।

गायींचे दूध आटले आहे; वीर युद्धहत्ती मदहीन झाले आहेत; घोडे दीन होऊन हिणहिणतात आणि चाऱ्यातही आता आनंद मानत नाहीत।

Verse 18

खरोष्ट्राश्वतराराजभनभिन्नरोमास्स्रवन्तिच ।नस्वभावेऽवतिष्ठन्तिविधानैरपिचिन्तिताः ।।।।

हे राजन्, गाढवे, उंट आणि खेचरे केस गाळत आहेत, अंगातून स्राव होत आहे व ते करुण रडत आहेत; अनेक उपाय केले तरी ते स्वाभाविक स्थितीत स्थिर होत नाहीत।

Verse 19

वायसाःसङ्घशःक्रूराव्याहरन्तिसमन्ततः ।समवेताश्चदृश्यन्तेविमानाग्रेषुसङ्घशः ।।।।

क्रूर कावळे थव्याथव्याने सर्वत्र कर्कश आवाजात ओरडत आहेत; आणि ते समूहाने जमून विमान-प्रासादांच्या शिखरांवरही थव्याने बसलेले दिसतात।

Verse 20

गृध्राश्चपरिलीयन्तेपुरीमुपरिपिण्डिताः ।उपपन्नाश्चस्नध्येद्वेव्याहऱ्नत्यशिवंशिवाः ।।।।

गिधाडेही झुंडीने पुरीच्या वर वारंवार येऊन बसतात; आणि दोन्ही संध्याकाळी एकत्र झालेले कोल्हे अशुभ हाक देतात।

Verse 21

क्रव्यादानांमृगाणांचपुरीद्वारेषुसङ्घशः ।श्रूयन्तेविपुलाघोषास्सविस्फूर्जितनिस्स्वनाः ।।।।

पुरीच्या द्वारांवर मांसाहारी पशू झुंडीने जमले होते; त्यांचे प्रचंड गर्जन ऐकू येत होते—गडगडाट व कडकडाटासह जणू वज्रनादच।

Verse 22

तदेवंप्रस्तुतेकार्येप्रायश्चित्तमिदंक्षमम् ।रोचतेयदिवैदेहीराघवायप्रदीयताम् ।।।।

आता कार्य अशी स्थितीला आले असता हे प्रायश्चित्त योग्य वाटते; जर मान्य असेल तर वैदेहीला राघवाकडे परत द्यावे।

Verse 23

इदंचयदिवामोहाल्लोभाद्वाव्याहृतंमया ।तत्रापिचमहाराज नदोषंकर्तुमर्हसि ।।।।

माझे हे शब्द जर मोहामुळे किंवा लोभामुळे उच्चारले गेले असतील, तरीही, हे महाराज, माझ्यावर दोष ठेवणे आपणास योग्य नाही।

Verse 24

अयंहिदोषस्सर्वस्यजनस्यास्योपलक्ष्यते ।रक्षसांराक्षसीनांचपुरस्यान्तःपुरस्यच ।।।।

हा अपराध येथे सर्वांनाच ज्ञात आहे—राक्षसांना, राक्षसी स्त्रियांना, संपूर्ण नगराला आणि अंतःपुरातील जनांनाही।

Verse 25

श्रावणेचास्यमन्त्रस्यनिवृत्तास्सर्वमन्त्रिणः ।अवश्यंचमयावाच्यंयद्दृष्टमपिवाश्रुतम् ।।।।सम्विधाययथान्यायंतद्भवान् कर्तुमर्हति ।

हा सल्ला आपल्याला सांगण्यापासून सर्व मंत्री मागे हटले आहेत। पण जे पाहिले किंवा ऐकले आहे ते मला नक्कीच सांगितले पाहिजे। न्यायाप्रमाणे विचार करून आपण तसेच करावे।

Verse 26

इतिस्ममन्त्रिणांमध्येभ्राताभ्रातरमूचिवान् ।रावणंराक्षसांश्रेष्ठंपथ्यमेतद्विभीषणः ।।।।

अशा रीतीने मंत्र्यांच्या मध्ये विभीषणाने राक्षसश्रेष्ठ आपल्या भाऊ रावणाला हे हितकारक वचन सांगितले।

Verse 26

इतिस्ममन्त्रिणांमध्येभ्राताभ्रातरमूचिवान् ।रावणंराक्षसांश्रेष्ठंपथ्यमेतद्विभीषणः ।।।।

अशा रीतीने मंत्र्यांच्या मध्ये विभीषणाने राक्षसश्रेष्ठ आपल्या भाऊ रावणाला हे हितकारक वचन सांगितले।

Verse 27

हितंमहार्थंमृदुहेतुसंहितंव्यतीतकालायतिसम्प्रतिक्षमम् ।निशम्यतद्वाक्यमुपस्थितज्वरःप्रसङ्गवानुत्तरमेतदब्रवीत् ।।।।

हितकारक, महान अर्थयुक्त, मृदू व कारणयुक्त—भूत, वर्तमान आणि भविष्याला योग्य—असे ते वचन ऐकून, क्रोधज्वराने ग्रस्त रावणाने वैरभावाने हे उत्तर दिले।

Verse 28

भयंनपश्यामिकुतश्चिदप्यहंनराघवःप्राप्स्यतिजातुमैथिलीम् ।सुरैस्सहेन्द्रैरपिसङ्गरेकथंममाग्रतस्स्थास्यतिलक्ष्मणाग्रजः ।।।।

मला कुणाकडूनही कसलाही भय दिसत नाही. राघव कधीही मैथिलीला प्राप्त करणार नाही. आणि इंद्रासह देव आले तरी रणांगणात लक्ष्मणाचा अग्रज माझ्यासमोर कसा उभा राहील?

Verse 29

इत्येवमुक्त्वासुरसैन्यनाशनोमहाबलस्संयतिचण्डविक्रमः ।दशाननोभ्रातरमाप्तवादिनंविसर्जयामासतदाविभीषणम् ।।।।

असे बोलून, देवसेनांचा संहार करणारा, महाबली व रणात प्रचंड पराक्रमी दशानन रावणाने, सत्य हित वचन सांगणाऱ्या आपल्या भाऊ विभीषणाला तेव्हा निरोप दिला।