Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 7›Shloka 15
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 15

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

Devanagari script

इतीव तद्गृहमभिगम्य शोभनम्सविस्मयो नगमिव चारुशोभनम्।पुनश्च तत्परमसुगन्धि सुन्दरम्हिमात्यये नगमिव चारुकन्दरम्।।5.7.15।।

Transliteration

itīva tad-gṛham abhigamya śobhanaṃ sa-vismayo nagam iva cāru-śobhanam | punaś ca tat paramasugandhi sundaraṃ himātyaye nagam iva cāru-kandaram ||

Translation

अशा रीतीने त्या शोभन गृहाजवळ—सुंदर शोभेच्या पर्वतासारख्या—पोहोचून तो विस्मयचकित झाला। पुन्हा त्याने ते पाहिले—अत्यंत सुगंधी व मनोहर, जणू हिवाळा सरता रम्य गुहांनी युक्त पर्वत।

Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (then/from there)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
ताम्that (city)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
कपिःthe monkey (Hanuman)
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अभिपत्यhaving reached
अभिपत्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअभि + √पत् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having reached/approached swiftly’
पूजिताम्honoured
पूजिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√पूज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
चरन्moving about
चरन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√चर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकर्तरि कृदन्त (present active participle): ‘moving about’
पुरीम्city
पुरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
दशमुख-बाहु-पालिताम्ruled by the arms of the ten-faced one
दशमुख-बाहु-पालिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक) + √पाल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण ‘पालित’ = ruled/protected; समासः तत्पुरुषः (दशमुखस्य बाहुभिः पालिता)
अदृश्यnot finding
अदृश्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअ + √दृश् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त; नञ्-पूर्वक: ‘not finding/without seeing’
ताम्her (Sita)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जनक-सुताम्Janaka's daughter
जनक-सुताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजनक (प्रातिपदिक) + सुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (जनकस्य सुता)
सुपूजिताम्highly revered
सुपूजिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + √पूज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
सुदुःखितःdeeply sorrowful
सुदुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + दुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (for सः/कपिः)
पति-गुण-वेग-वर्जिताम्deprived of her husband's virtuous support
पति-गुण-वेग-वर्जिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपति (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण ‘वर्जित’ = deprived of; समासः तत्पुरुषः (पतेः गुणवेगेन वर्जिता/वियुक्ता)
Context

Thus he reached the auspicious palace appearing like a beautiful mountain and stood wonder-struck. Once again he looked at that beautiful palace which appeared like a mountain with lovely caverns in spring time filled with wonderful fragrance

Characters & Entities
H
Hanumān
P
Palace (gṛha)
M
Mountain (naga) (simile)

FAQs

Dharma supports disciplined attention: wonder is natural, but one must not become lost in it; the righteous agent observes and proceeds.

Hanumān reaches a particularly splendid palace and pauses in amazement, then examines it again carefully.

Mindful awareness—balancing awe with purposeful action.

←Previous Verse
Next Verse→