Sarga 44

Verse 1

सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।।।

राक्षसराजाच्या आज्ञेने प्रहस्ताचा बलवान पुत्र जंबुमाली—महादंष्ट्र, धनुर्धर—बाहेर आला. तो रक्तमाळा व रक्तवस्त्रे धारण करणारा, स्रग्वी, रुचिर कुंडलांनी विभूषित, विशालदेही, गोल नेत्रांचा, उग्र आणि रणात दुर्जय होता. इंद्रधनुष्याप्रमाणे धनुष्य त्याने वेगाने टणकारले; त्याचा नाद वज्र व विजेसारखा घनघोर झाला, आणि त्याचे बाण महान व तेजस्वी होते।

Verse 2

सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।5.44.1।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।5.44.2।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।5.44.3।।

राक्षसेन्द्राच्या आज्ञेने प्रहस्ताचा बलवान पुत्र, महादंष्ट्रधारी धनुर्धर जम्बुमाली बाहेर आला। रक्तवर्ण माळा व वस्त्रे धारण केलेला, स्रग्वी व तेजस्वी कुंडलांनी विभूषित, मोठ्या फिरत्या नेत्रांचा, भयंकर आणि रणात दुर्जेय असा तो पुढे सरकला। इंद्रधनुष्याप्रमाणे भासणारे त्याचे विशाल धनुष्य तो वेगाने टणकारू लागला; त्याचा नाद वज्रगर्जनेसमान होता आणि त्याचे मोठे बाण तेजाने झळकत होते।

Verse 3

सन्दिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली।जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः।।5.44.1।।रक्तमाल्याम्बरधरस्स्रग्वी रुचिरकुण्डलः।महान्विवृत्तनयनश्चण्डस्समरदुर्जयः।।5.44.2।।धनुश्शक्रधनुः प्रख्यं महद्रुचिरसायकम्।विष्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम्।।5.44.3।।

राक्षसेन्द्राच्या आज्ञेने प्रहस्ताचा बलवान पुत्र, महादंष्ट्रधारी धनुर्धर जम्बुमाली बाहेर आला। रक्तवर्ण माळा व वस्त्रे धारण केलेला, स्रग्वी व तेजस्वी कुंडलांनी विभूषित, मोठ्या फिरत्या नेत्रांचा, भयंकर आणि रणात दुर्जेय असा तो पुढे सरकला। इंद्रधनुष्याप्रमाणे भासणारे त्याचे विशाल धनुष्य तो वेगाने टणकारू लागला; त्याचा नाद वज्रगर्जनेसमान होता आणि त्याचे मोठे बाण तेजाने झळकत होते।

Verse 4

तस्य विष्फारघोषेण धनुषो महता दिशः।प्रदिशश्च नभश्चैव सहसा समपूर्यत।।।।

त्याच्या धनुष्याच्या महान टणकारनादाने दिशा, विदिशा आणि आकाशही क्षणात भरून गेले।

Verse 5

रथेन खरयुक्तेन तमागतमुदीक्ष्य सः।हनुमान्वेगसम्पन्नो जहर्ष च ननाद च।।।।

गाढवांनी जोडलेल्या रथातून तो येताना पाहून, वेगवान हनुमान् त्या समरभेटीने हर्षित झाला आणि मोठ्याने गर्जना करू लागला।

Verse 6

तं तोरणविटङ्कस्थं हनुमन्तं महाकपिम्।जम्बुमाली महाबाहुर्विव्याध निशितैश्शरैः।।।।

तोरणाच्या टोकावर उभ्या असलेल्या त्या महाकपी हनुमंताला महाबाहु जंबुमालीने धारदार बाणांनी भेदले।

Verse 7

अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्येकेन कर्णिना।बाह्वोर्विव्याध नाराचैर्दशभिस्तं कपीश्वरम्।।।।

त्याने कपीश्वराच्या मुखावर अर्धचंद्राकार बाण, शिरावर एक कर्णी बाण आणि दोन्ही बाहूंवर दहा नाराचांनी भेद केला।

Verse 8

तस्य तच्छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम्।शरदीवाम्बुजं फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना।।।।

त्याचे ताम्रवर्ण मुख शराने आहत होऊनही अत्यंत शोभून दिसत होते—जणू शरदृतूतील उमललेले कमळ भास्करकिरणांनी विद्ध झालेले।

Verse 9

तत्तस्य रक्तं रक्तेन रञ्जितं शुशुभे मुखम्।यथाकाशे महापद्मं सिक्तं चन्दनबिन्दुभिः।।।।

त्याचे मुख लाल होते आणि रक्ताने अधिकच रंजित होऊन उजळून निघाले—जणू आकाशातील महापद्मावर रक्तचंदनाचे थेंब शिंपडलेले।

Verse 10

चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः।ततः पार्श्वेऽतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम्।।।।

राक्षसाच्या बाणांनी जखमी झालेला महाकपी क्रोधाने पेटला. तेव्हा त्याने बाजूलाच अतिविशाल अशी मोठी शिळा पाहिली.

Verse 11

तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद्भली।तां शरैर्दशभिः क्रुद्धस्ताडयामास राक्षसः।।।।

बलवानाने वेगाने ती शिळा उपटून फेकली. पण क्रुद्ध राक्षसाने दहा बाणांनी तिला मारून ती चुरडून टाकली.

Verse 12

विपन्नं कर्म तद्दृष्ट्वा हनुमांश्चण्डविक्रमः।सालं विपुलमुत्पाट्य भ्रामयामास वीर्यवान्।।।।

आपला प्रयत्न निष्फळ झाला असे पाहून चंडविक्रम हनुमानाने एक विशाल शालवृक्ष उपटून काढला आणि वीर्यबळाने तो फिरवू लागला।

Verse 13

भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम्।चिक्षेप सुबहून्बाणान्जम्बुमाली महाबलः।।।।

शालवृक्ष फिरवीत असलेल्या त्या महाबलवान कपिला पाहून महाबल जंबुमालीने त्याच्यावर असंख्य बाण सोडले।

Verse 14

सालं चतुर्भिश्चिच्छेद वानरं पञ्चभिर्भुजे।उरस्येकेन बाणेन दशभिस्तु स्तनान्तरे।।।।

त्याने चार बाणांनी शालवृक्ष छेदला; पाच बाणांनी वानराची भुजा भेदली; एका बाणाने उरःस्थळ आणि दहा बाणांनी स्तनांमधील भाग जखमी केला।

Verse 15

स शरैः पूरिततनु: क्रोधेन महता वृतः।तमेव परिघं गृह्य भ्रामयामास वेगितः।।।।

शरीर बाणांनी भरलेला आणि प्रचंड क्रोधाने व्यापलेला तो, तोच परिघ (लोखंडी दंड) हातात घेऊन वेगाने फिरवू लागला।

Verse 16

अतिवेगोऽतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः।परिघं पातयामास जम्बुमालेर्महोरसि।।।।

अतिवेगाने फिरवून, अप्रतिहत बलवान कपिने तो परिघ जंबुमालीच्या विशाल उरावर आदळला।

Verse 17

तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी।न धनुर्न रथो नाश्वास्तत्रादृश्यन्त नेषवः।।।।

तेथे त्याचे न मस्तक दिसले, न बाहू, न गुडघे। न धनुष्य, न रथ, न घोडे; आणि बाणही कुठेच दिसले नाहीत।

Verse 18

स हतस्सहसा तेन जम्बुमाली महाबलः।पपात निहतो भूमौ चूर्णिताङ्गविभूषणः।।।।

त्या घावाने क्षणात हत झालेला महाबली जम्बुमाली भूमीवर कोसळला; त्याच्या अंगावरील अलंकार चुरडून चूर्ण झाले।

Verse 19

जम्बुमालिं च निहतं किङ्करांश्च महाबलान्।चुक्रोध रावणश्शुत्वा कोपसंरक्तलोचनः।।।।

जम्बुमाली मारला गेला आणि महाबली किङ्करही नष्ट झाले, हे ऐकून रावण संतापला; क्रोधाने त्याचे डोळे लाल झाले।

Verse 20

स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः प्रहस्तपुत्त्रे निहते महाबले।अमात्यपुत्त्रानतिवीर्यविक्रमान् समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः।।।।

प्रहस्ताचा महाबल पुत्र मारला गेल्याचे कळताच, क्रोधाने तांबूस-लाल नेत्र फिरवित निशाचरांचा अधिपतीने अतिवीर्य व महापराक्रमी अमात्यपुत्रांना त्वरित युद्धासाठी आज्ञा केली।