Sarga 76

Verse 1

श्रुत्वा तज्जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा।गौरवाद्यंन्त्रितकथ: पितू राममथाब्रवीत्।।।।

जामदग्न्याचे वचन ऐकून, दाशरथी रामाने पित्याप्रती आदर ठेवून पुढील बोलणे आवरले आणि मग परशुरामांना म्हणाला॥

Verse 2

श्रुतवानस्मि यत्कर्म कृतवानसि भार्गव।अनुरुंध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितम्।।।।

हे भार्गवा! तू केलेल्या कर्मांचे मी श्रवण केले आहे. हे ब्राह्मणा! पितृऋणातून उऋण होण्याचे जे कर्तव्य तू स्वीकारले आहेस, आम्ही त्याचे अनुमोदन करतो.

Verse 3

वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव।अवजानासि मे तेज: पश्य मेऽद्य पराक्रमम्।।।।

हे भार्गवा! क्षत्रधर्मात जणू मी वीर्यहीन व अशक्त आहे असे समजून तू माझ्या तेजाचा अवमान करतोस. आज माझा पराक्रम पाहा.

Verse 4

इत्युक्त्वा राघव: क्रुद्धो भार्गवस्य शरासनम्।शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रम:।।।।

असे बोलून राघव क्रुद्ध झाला; लघुपराक्रमी श्रीरामाने भार्गवाच्या हातातून धनुष्य व बाण दोन्हीही हस्तगत केले।

Verse 5

आरोप्य स धनू राम श्शरं सज्यं चकार ह।जामदग्न्यं ततो रामं राम: क्रुद्धोऽब्रवीद्वच:।।।।

मग श्रीरामाने धनुष्यावर बाण चढवून प्रत्यंचा ताणून ते सज्ज केले; आणि क्रोधाने राम जामदग्न्य (परशुराम) यांस असे बोलला।

Verse 6

ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च।तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम्।।।।

‘तू ब्राह्मण आहेस आणि विश्वामित्राशी तुझा संबंधही आहे; म्हणून तू माझ्यासाठी पूज्य आहेस. म्हणून हे राम (परशुराम), तुझ्यावर प्राणहर बाण सोडणे मला शक्य नाही.’

Verse 7

इमां पादगतिं राम तपोबलसमार्जिताम्।लोकानप्रतिमान्वा ते हनिष्यामि यदिच्छसि ।।।।

‘पण ही वैष्णवी शक्ती मी व्यर्थ जाऊ देणार नाही. हे राम, तपोबलाने मिळविलेली तुझी पादगती (पुढे जाण्याची क्षमता) किंवा तुझे अप्रतिम लोक—यांपैकी जे हवे ते मी नष्ट करीन; सांग, तुझी इच्छा कोणती?’

Verse 8

न ह्ययं वैष्णवो दिव्य श्शर: परपुरञ्जय:।मोघ: पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः।।।।

हा दिव्य वैष्णव बाण—शत्रुपुरांचा जय करणारा—आपल्या पराक्रमाने बल व दर्पाचा नाश करणारा आहे; तो कधीही व्यर्थ पडत नाही।

Verse 9

वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणा स्सुरा:।पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सङ्घश:।।।।गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नरा:।यक्षराक्षसनागाश्च तद्द्रष्टुं महदद्भुतम्।।।।

ते श्रेष्ठ आयुध धारण करणाऱ्या रामाला पाहण्यासाठी देवता ऋषिगणांसह, पितामह ब्रह्मदेवांना अग्रस्थानी ठेवून, तेथे समूहागणिक एकत्र आले। गंधर्व-अप्सरा, सिद्ध, चारण, किन्नर, यक्ष, राक्षस आणि नागही ते महान अद्भुत दृश्य पाहावयास आले।

Verse 10

वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणा स्सुरा:।पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सङ्घश:।।1.76.9।।गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नरा:।यक्षराक्षसनागाश्च तद्द्रष्टुं महदद्भुतम्।।1.76.10।।

ते महान अद्भुत पाहण्यासाठी गंधर्व-अप्सरा, सिद्ध-चारण-किन्नर तसेच यक्ष-राक्षस आणि नागही तेथे आले॥

Verse 11

जडीकृते तदाऽलोके रामे वरधनुर्धरे।निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रामो राममुदैक्षत।।।।।

रामाने ते श्रेष्ठ धनुष्य धारण केले तेव्हा जग स्तब्ध झाले. पराक्रम क्षीण झालेला जामदग्न्य (परशुराम) रामाकडे पाहू लागला.

Verse 12

तेजोभिहतवीर्यत्वाज्जामदग्न्यो जडीकृत:।रामं कमलपत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह।।।।

रामाच्या तेजाने ज्याचे पराक्रम दडपले गेले, तो जामदग्न्य जडवत् झाला. कमलपर्णनेत्र रामाशी तो मंद मंद, पुन्हा पुन्हा मृदु वचने बोलला.

Verse 13

काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुन्धरा।विषये मे न वस्तव्यमिति मां काश्यपोऽब्रवीत्।।।।

पूर्वी जेव्हा मी वसुंधरा कश्यपांना दान दिली, तेव्हा कश्यपांनी मला सांगितले—‘माझ्या विषयात तुला निवास करू नये.’

Verse 14

सोऽहं गुरुवच: कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम्।कृता प्रतिज्ञा काकुत्स्थ कृता भू: काश्यपस्य हि।।।।

अशा रीतीने गुरुवचन पाळून, हे काकुत्स्था, मी रात्री पृथ्वीवर वास करत नाही. प्रतिज्ञा केली आहे; कारण ही भूमी कश्यपाचीच ठरली आहे.

Verse 15

तदिमां त्वं गतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव।मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।

म्हणून, हे वीर राघवा, माझी ही गती-शक्ती नष्ट करणे तुला योग्य नाही. मी मनोवेगाने पर्वतश्रेष्ठ महेंद्र पर्वताकडे जाईन.

Verse 16

लोकास्त्वप्रतिमा राम निर्जितास्तपसा मया ।जहि तान् शरमुख्येन मा भूत्कालस्य पर्यय:।।।।

हे अनुपम रामा! तपस्येने मी जे लोक जिंकले आहेत—त्या सर्वांना या श्रेष्ठ बाणाने संहार कर; काळाचा विलंब होऊ नये।

Verse 17

अक्षय्यं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरेश्वरम्।धनुषोऽस्य परामर्शात् स्वस्ति तेऽस्तु परंतप।।।।

या धनुष्याचा परामर्श केल्याने मी तुला अक्षय मधुहंता—देवेश्वर विष्णू—असे जाणतो. हे परंतपा, तुझे कल्याण असो.

Verse 18

एते सुरगणास्सर्वे निरीक्षन्ते समागता:।त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे।।।।

येथे जमलेले हे सर्व देवगण तुलाच पाहत आहेत—ज्याची कर्मे अनुपम आहेत आणि जो रणांगणी अद्वितीय आहे.

Verse 19

न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुमर्हति।त्वया त्रैलोक्यनाथेन यदहं विमुखीकृत:।।।।

हे काकुत्स्थ! यामुळे मला लज्जा वाटणे योग्य नाही; कारण त्रैलोक्यनाथ तूच मला विमुख करून निवृत्त केले आहेस।

Verse 20

शरमप्रतिमं राम मोक्तुमर्हसि सुव्रत।शरमोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।

हे सुव्रत राम! हा बाण अनुपम आहे; तो सोडणे तुला योग्य आहे. बाणमोक्ष झाल्यावर मी पर्वतोत्तम महेंद्र पर्वताकडे जाईन।

Verse 21

तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्नये प्रतापवान्।रामो दाशरथि श्श्रीमान् चिक्षेप शरमुत्तमम्।।।।

जामदग्न्य असे बोलताच, प्रतापवान व श्रीमान दाशरथि रामाने तो उत्तम बाण सोडला।

Verse 22

स हतान् दृश्य रामेण स्वांल्लोकांस्तपसार्जितान्।जामदग्न्यो जगामाशु महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।

रामाने तपोबलाने मिळविलेले आपले लोक नष्ट झालेले पाहून जामदग्न्य (परशुराम) शीघ्रच पर्वतोत्तम महेंद्र पर्वताकडे गेला।

Verse 23

ततो वितिमिरास्सर्वा दिशश्चोपदिशस्तथा।सुरा स्सर्षिगणा रामं प्रशशंसुरुदायुधम्।।।।

त्यानंतर सर्व दिशा व उपदिशा निर्मळ, तमरहित झाल्या; देव आणि ऋषिगणांनी महाशस्त्रधारी रामाची स्तुती केली।

Verse 24

रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्य: प्रशस्य च।तत: प्रदक्षिणी कृत्य जगामात्मगतिं प्रभु:।।।।

मग समर्थ जामदग्न्याने दाशरथी रामाची प्रशंसा केली; भक्तिभावाने प्रदक्षिणा घालून तो आपल्या नियत धामास निघून गेला।