HomeRamayanaBala KandaSarga 61Shloka 16

Shloka 16

ऋचीकस्य वचश्श्रुत्वा तेषां माता महात्मनाम्।।।।उवाच नरशार्दूलमम्बरीषं तपस्विनी।

ṛcīkasya vacaḥ śrutvā teṣāṃ mātā mahātmanām | uvāca naraśārdūlam ambarīṣaṃ tapasvinī ||

ऋचीकाचे वचन ऐकून त्या महात्मा पुत्रांची तपस्विनी माता नरशार्दूल अंबरीषाला म्हणाली॥

अविक्रेयम्not saleable
अविक्रेयम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + विक्रेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; predicate adjective of sutam (‘not to be sold’)
सुतम्son
सुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ज्येष्ठम्eldest
ज्येष्ठम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective of sutam
भगवान्the venerable one
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; subject
आहsaid
आह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘said’
भार्गवःBhārgava (descendant of Bhṛgu)
भार्गवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to bhagavān
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
अपिalso
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारार्थक निपात (also)
दयितम्beloved
दयितम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootदयित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; predicate adjective of (kaniṣṭham śunakam) understood
विद्धिknow
विद्धि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘know/understand’
कनिष्ठम्youngest
कनिष्ठम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective of śunakam
शुनकम्Śunaka
शुनकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशुनक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; proper name of the younger son
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formहेतौ/अपादाने अव्ययप्रयोग (therefore/from that reason)
कनीयसम्younger
कनीयसम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकनीयस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; comparative ‘younger’ qualifying putram
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object of dāsye
not
:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
दास्येI will give
दास्ये:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘I will give’
तवto you
तव:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; ‘to you/your’ (genitive used for recipient)
पार्थिवO king
पार्थिव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Having heard Richika, the miserable mother of great sons, addressed Ambarisha, the foremost of men, saying:

Ṛcīka
A
Ambarīṣa

FAQs

Dharma is also voiced through compassionate counsel: the mother enters the discussion, indicating that moral decisions affecting family and life require conscientious deliberation.

After Ṛcīka’s refusal, the mother of the sons addresses King Ambarīṣa, preparing to respond to the king’s request.

Moral courage and concern—she speaks up in a difficult situation where family welfare and ritual demand collide.