Sarga 59

Verse 1

उक्तवाक्यं तु राजानं कृपया कुशिकात्मज:।अब्रवीन्मधुरं वाक्यं साक्षाच्चण्डालरूपिणम्।।1.59.1।।

तेव्हा कुशिकपुत्र (विश्वामित्र) करुणेने प्रेरित होऊन राजास मधुर वचन बोलला—जो त्या क्षणी प्रत्यक्ष चांडाळरूपाने दिसत होता।

Verse 2

ऐक्ष्वाक स्वागतं वत्स जानामि त्वां सुधार्मिकम् ।शरणं ते भविष्यामि मा भैषीर्नृपपुङ्गव।।1.59.2।।

हे ऐक्ष्वाक! स्वागत आहे, वत्सा; तू खरा धर्मात्मा आहेस, हे मला ठाऊक आहे। हे नृपश्रेष्ठा! भय करू नकोस—मी तुझा आश्रय होईन।

Verse 3

अहमामन्त्रये सर्वान्महर्षीन्पुण्यकर्मण:।यज्ञसाह्यकरान् राजन् ततो यक्ष्यसि निर्वृत:।।1.59.3।।

हे राजन्, यज्ञास सहाय्य करणाऱ्या पुण्यकर्मा सर्व महर्षींना मी आमंत्रित करीन; मग तू निश्चिंत होऊन यज्ञ करशील.

Verse 4

गुरुशापकृतं रूपं यदिदं त्वयि वर्तते ।अनेन सह रूपेण सशरीरो गमिष्यसि।।1.59.4।।

गुरुशापाने घडलेले जे हे रूप तुझ्यात वर्तते, त्या रूपासह तू देहासहित स्वर्गास जाशील।

Verse 5

हस्तप्राप्तमहं मन्ये स्वर्गं तव नराधिप।यस्त्वं कौशिकमागम्य शरण्यं शरणागत:।।1.59.5।।

हे नराधिप! स्वर्ग तुझ्या हातात आला असे मी मानतो; कारण तू कौशिक—शरणागतांचा शरण—यांच्याकडे शरण घेऊन आला आहेस।

Verse 6

एवमुक्त्वा महातेजा: पुत्रान् परमधार्मिकान्।व्यादिदेश महाप्राज्ञान् यज्ञसम्भारकारणात्।।1.59.6।।

असे बोलून महातेजस्वी विश्वामित्रांनी आपल्या परमधार्मिक, महाप्राज्ञ पुत्रांना यज्ञसामग्रीची तयारी करण्यास आज्ञा दिली।

Verse 7

सर्वान् शिष्यान् समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह।सर्वानृषिगणान्वत्सा आनयध्वं ममाज्ञया।सशिष्यसुहृदश्चैव सर्त्विज स्सबहुश्रुतान्।।1.59.7।।

सर्व शिष्यांना बोलावून ते म्हणाले— “वत्सांनो, माझ्या आज्ञेने सर्व ऋषिगणांना येथे आणा; त्यांच्या शिष्य व सुहृदांसह, तसेच ऋत्विज आणि बहुश्रुत वेदविदांनाही घेऊन या।”

Verse 8

यदन्यो वचनं ब्रूयान्मद्वाक्यबलचोदित:।तत्सर्वमखिलेनोक्तं ममाख्येयमनादृतम्।।1.59.8।।

माझ्या वचनाच्या बळाने प्रेरित होऊन जर कोणी अनुचित किंवा अनादरयुक्त शब्द बोलेल, तर जे घडले ते सर्व यथातथ्य मला पूर्णपणे कळवा; माझ्याकडे सांगणे दुर्लक्षित राहू नये।

Verse 9

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दिशो जग्मुस्तदाज्ञया।आजग्मुरथ देशेभ्य स्सर्वेभ्यो ब्रह्मवादिन:।।1.59.9।।

त्यांचे वचन ऐकून ते त्यांच्या आज्ञेने सर्व दिशांना गेले; आणि मग सर्व प्रदेशांतून वेदाचे प्रवक्ता ब्रह्मवादी तेथे येऊ लागले।

Verse 10

ते च शिष्या: समागम्य मुनिं ज्वलिततेजसम्।ऊचुश्चवचनं सर्वे सर्वेषां ब्रह्मवादिनाम्।।1.59.10।।

ते शिष्य एकत्र येऊन ज्वलंत तेज असलेल्या मुनीकडे गेले आणि सर्व ब्रह्मवादि ब्राह्मणांचा संदेश त्यांना सांगितला।

Verse 11

श्रुत्वा ते वचनं सर्वे समायान्ति द्विजातय:।सर्वदेशेषु चागच्छन् वर्जयित्वा महोदयम्।।1.59.11।।

तुमचे वचन ऐकून सर्व द्विज येत आहेत; सर्व देशांतून ते आले आहेत—फक्त महोदय वगळून।

Verse 12

वासिष्ठं तच्छतं सर्वं क्रोधपर्याकुलाक्षरम्।यदाह वचनं सर्वं शृणु त्वं मुनिपुङ्गव।।1.59.12।।

हे मुनिपुंगवा! वसिष्ठांच्या त्या शंभर पुत्रांनी क्रोधाने व्याकुळ होऊन जे जे वचन उच्चारले, ते सर्व तुम्ही ऐका।

Verse 13

क्षत्रियो याजको यस्य चण्डालस्य विशेषत:।कथं सदसि भोक्तारो हविस्तस्य सुरर्षय:।।1.59.13।।

जर एखादा क्षत्रिय—विशेषतः चांडाळाचा—याजक झाला, तर यज्ञसभेत त्या हविर्भागाचे देव व सुरर्षी कसे भक्षण करतील?

Verse 14

ब्राह्मणा वा महात्मानो भुक्त्वा चण्डालभोजनम्।कथं स्वर्गं गमिष्यन्ति विश्वामित्रेण पालिता:।।1.59.14।।

किंवा ते महात्मे ब्राह्मण असले तरी, चांडाळाचे भोजन करून—विश्वामित्राच्या आश्रयाने पालित—ते स्वर्गाला कसे जातील?

Verse 15

एतद्वचननैष्ठुर्यमूचु स्संरक्तलोचना:।वासिष्ठा मुनिशार्दूल सर्वे ते समहोदया:।।1.59.15।।

हे मुनिशार्दूल! क्रोधाने रक्त झालेल्या नेत्रांचे वसिष्ठांचे ते सर्व पुत्र—महादयासह—अशी कठोर वाणी बोलले.

Verse 16

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सर्वेषां मुनिपुङ्गव:।क्रोधसंरक्तनयन स्सरोषमिदमब्रवीत्।।1.59.16।।

त्या सर्वांचे ते वचन ऐकून मुनिपुंगव—क्रोधाने रक्त झालेल्या नेत्रांचा—रोषाने हे वचन बोलला.

Verse 17

ये दूषयन्त्यदुष्टं मां तप उग्रं समास्थितम्।भस्मीभूता दुरात्मानो भविष्यन्ति न संशय:।।1.59.17।।

मी निर्दोष असून उग्र तपात स्थित आहे; जे दुरात्मे मला दूषित करतात, ते भस्म होऊन जातील—यात संशय नाही.

Verse 18

अद्य ते कालपाशेन नीता वैवस्वतक्षयम्।सप्तजातिशतान्येव मृतपस्सन्तु सर्वश:।।1.59.18।।

आज तुम्ही काळाच्या पाशाने बद्ध होऊन वैवस्वत (यम) यांच्या धामास नेले जाल. आणि सातशे जन्मांपर्यंत सर्व प्रकारे मृतभोजी व्हा.

Verse 19

श्वमांसनियताहारा मुष्टिका नाम निर्घृणा:।विकृताश्च विरूपाश्च लोकाननुचरन्त्विमान्।।1.59.19।।

ते श्वमांस-नियत आहार करणारे, ‘मुष्टिक’ नावाचे निर्दय ठरोत; विकृत व विरूप होऊन या लोकांत भटकत राहोत.

Verse 20

महोदयस्तु दुर्बुद्धिर्मामदूष्यं ह्यदूषयत्।दूषित स्सर्वलोकेषु निषादत्वं गमिष्यति।।1.59.20।।

परंतु दुर्बुद्धी महोदयाने मला—जो निर्दोष होतो—दोषी ठरविले; म्हणून तो सर्व लोकांत दूषित होऊन निषादत्वास जाईल.

Verse 21

प्राणातिपातनिरतो निरनुक्रोशतां गत:।दीर्घकालं मम क्रोधाद्दुर्गतिं वर्तयिष्यति।।1.59.21।।

प्राणघातात आसक्त व दयाशून्य झालेला तो, माझ्या क्रोधाच्या प्रभावाने, दीर्घकाळ दुर्गती भोगील।

Verse 22

एतावदुक्त्वा वचनं विश्वामित्रो महातपा:।विरराम महातेजा ऋषिमध्ये महामुनि:।।1.59.22।।

एवढेच वचन बोलून महातपस्वी, महातेजस्वी महामुनि विश्वामित्र ऋषिमध्ये मौन झाले।