Shloka 4

कुशिकवंश

प्रसङ्गः / Genealogy of the Kuśika Line and the Kausikī River

Devanagari script

एवमुक्त्वा कुशो राम कुशनाभं महीपतिम्।जगामाकाशमाविश्य ब्रह्मलोकं सनातनाम्।।।।

Transliteration

evam uktvā kuśo rāma kuśanābhaṃ mahīpatim |

jagāma ākāśam āviśya brahmalokaṃ sanātanam ||

Translation

असे बोलून, हे राम, कुशाने कुशनाभ महाराजांना निरोप दिला; तो आकाशात विलीन होऊन सनातन ब्रह्मलोकास गेला।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: रीति
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: पूर्वकालक्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• कुशः: Kusa
• कुशः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• राम: O Rama
• राम: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• कुशनाभम्: Kusanabha
• कुशनाभम्: कर्म (Object of speech)
• Type: Noun
• Root: कुशनाभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महीपतिम्: the king
• महीपतिम्: कर्म (Apposition)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जगाम: went
• जगाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आकाशम्: the sky
• आकाशम्: कर्म (Goal as object with motion)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आविश्य: having entered
• आविश्य: पूर्वकालक्रिया
• Type: Verb
• Root: आ + √विश् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्ययकृदन्त (gerund)

• ब्रह्मलोकम्: Brahma-world
• ब्रह्मलोकम्: कर्म (Destination)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (ब्रह्मणः लोकः)

• सनातनम्: eternal
• सनातनम्: कर्म (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ब्रह्मलोकम्)

Context

"Highly illustrious Viswamitra, you are similar to Brahma. Among the rivers, Kausiki is the best, refurbishing the image of your dynasty".

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Rāma
• Kūśa (Kusa)
• Kūśanābha
• Brahmaloka
• Brahmā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse links dharma and spiritual merit with higher destinies: righteous life and truth-aligned conduct culminate in elevated states (symbolized by Brahmaloka).

What is the narrative situation?

Viśvāmitra continues the genealogy narrative, describing Kūśa’s departure after blessing Kūśanābha.

Which character virtue is emphasized?

Spiritual accomplishment and renunciation—Kūśa’s capacity to depart to Brahmaloka implies exceptional tapas and purity.