Sarga 30

Verse 1

अथ तौ देशकालज्ञौ राजापुत्रावरिन्दमौ।देशे काले च वाक्यज्ञावब्रूतां कौशिकं वच:।।।।

मग देश-काल जाणणारे, वाणीमध्ये निपुण आणि शत्रूंचा दमन करणारे ते दोन्ही राजपुत्र कौशिक (विश्वामित्र) यांना यथोचित वचन बोलले।

Verse 2

भगवन् श्रोतुमिच्छावो यस्मिन् काले निशाचरौ।संरक्षणीयौ तौ ब्रह्मन्नातिवर्तेत तत्क्षणम्।।।।

भगवन्, आम्हांस ऐकावयास इच्छा आहे की ते दोन्ही निशाचर कोणत्या वेळी येतील, जेणेकरून त्यांच्याविरुद्ध संरक्षण करता येईल; हे ब्रह्मन्, तो क्षण आमच्यापासून निसटू नये।

Verse 3

एवं ब्रुवाणौ काकुत्स्थौ त्वरमाणौ युयुत्सया।सर्वे ते मुनय: प्रीता: प्रशशंसुर्नृपात्मजौ।।।।

अशा रीतीने बोलत, युद्धेच्छेने त्वरित होत असलेल्या त्या दोन्ही काकुत्स्थांना पाहून सर्व मुनी प्रसन्न झाले आणि त्या दोन्ही राजपुत्रांची प्रशंसा करू लागले।

Verse 4

अद्यप्रभृति षड्रात्रं रक्षतं राघवौ युवाम्।दीक्षां गतो ह्येष मुनिर्मौनित्वं च गमिष्यति।।।।

आजपासून तुम्ही दोघे राघव सहा रात्री यज्ञरक्षा करा। हा मुनि दीक्षेत प्रविष्ट झाला असून मौनव्रतही धारण करील॥

Verse 5

तौ तु तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रौ यशस्विनौ।अनिद्रौ षडहोरात्रं तपोवनमरक्षताम्।।।।

ते वचन ऐकून ते यशस्वी राजपुत्र सहा दिवस-रात्र जागते राहून तपोवनाची रक्षा करू लागले॥

Verse 6

उपासाञ्चक्रतुर्वीरौ यत्तौ परमधन्विनौ।ररक्षतुर्मुनिवरं विश्वामित्रमरिन्दमौ।।।।

ते दोघे वीर, श्रेष्ठ धनुर्धर, यज्ञोपासनेत तत्पर राहिले; आणि शत्रुदमन करणाऱ्या त्या दोघांनी मुनिवर विश्वामित्रांची रक्षा केली॥

Verse 7

अथ काले गते तस्मिन् षष्ठेऽहनि समागते।सौमित्रिमब्रवीद्रामो यत्तो भव समाहित:।।।।

मग तो काळ सरून सहावा दिवस आला तेव्हा रामाने सौमित्रिला म्हटले—“सावध रहा, एकाग्र व सजग रहा.”॥

Verse 8

रामस्यैवं ब्रुवाणस्य त्वरितस्य युयुत्सया।प्रजज्वाल ततो वेदिस्सोपाध्यायपुरोहिता।।।।

राम असे बोलताच—युद्धासाठी त्वरित सिद्ध होत—वेदपाठी उपाध्याय व पुरोहितांसह यज्ञवेदी सहसा प्रज्वलित झाली॥

Verse 9

सदर्भचमसस्रुक्का ससमित्कुसुमोच्चया।विश्वामित्रेण सहिता वेदिर्जज्वाल सर्त्विजा।।।।

दर्भ, चमस व स्रुवा, समिधांचे गठ्ठे आणि पुष्पराशी यांनी सुशोभित अशी ती वेदी, ऋत्विजांसह विश्वामित्रांच्या सान्निध्यात, तेजस्वी होऊन प्रज्वलित झाली।

Verse 10

मन्त्रवच्च यथान्यायं यज्ञोऽसौ सम्प्रवर्तते।आकाशे च महान् शब्द: प्रादुरासीद्भयानक:।।।।

मंत्रानुसार विधिपूर्वक तो यज्ञ चालू असतानाच, आकाशात अचानक एक महान् व भयावह शब्द प्रकट झाला।

Verse 11

आवार्य गगनं मेघो यथा प्रावृषि निर्गत:।तथामायां विकुर्वाणौ राक्षसावभ्यधावताम्।।।।

जसे पावसाळ्यात मेघ आकाश झाकून पसरतात, तसेच माया रचत ते दोन्ही राक्षस वेगाने यज्ञाकडे धावून आले।

Verse 12

मारीचश्च सुबाहुश्च तयोरनुचराश्च ये।आगम्य भीमसङ्काशा रुधिरौघमवासृजन्।।।।

मारीच व सुबाहु आणि त्यांचे अनुचर—भयानक रूपाचे—तेथे येऊन यज्ञावर रक्ताचे प्रवाह ओतू लागले।

Verse 13

सा तेन रुधिरौघेण वेदिर्जज्वाल मण्डिता।सहसाऽभिद्रुतो रामस्तानपश्य त्ततो दिवि।।।।

त्या रक्तप्रवाहाने शोभित झालेली वेदी ज्वलंत झाली. तेव्हा सहसा धावून गेलेल्या रामांनी त्यांना आकाशात पाहिले॥

Verse 14

तावापतन्तौ सहसा दृष्ट्वा राजीवलोचन:।लक्ष्मणं त्वभिसम्प्रेक्ष्य रामो वचनमब्रवीत्।।।।

ते दोघे सहसा झेपावत येताना पाहून, कमलनयन रामांनी लक्ष्मणाकडे पाहून हे वचन उच्चारले॥

Verse 15

पश्य लक्ष्मण दुर्वृत्तान् राक्षसान् पिशिताशनान्।मानवास्त्रसमाधूताननिलेन यथा घनान्।।।।

पहा लक्ष्मण! हे दुर्वृत्त राक्षस, मांसभक्षक आहेत. मी मानवास्त्राने यांना असे उडवून लावीन, जसे वारा ढगांना पांगवितो॥

Verse 16

मानवं परमोदारमस्त्रं परमभास्वरम्।चिक्षेप परमक्रुद्धो मारीचोरसि राघव:।।।।

अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या राघवांनी परम उदार, परम तेजस्वी मानवास्त्र मारीचाच्या उरावर फेकले॥

Verse 17

स तेन परमास्त्रेण मानवेन समाहित:।संपूर्णं योजनशतं क्षिप्तस्सागरसम्प्लवे।।।।

त्या परम मानवास्त्राने आहत होऊन तो पूर्ण शंभर योजन दूर, समुद्राच्या उफाळत्या लाटांत फेकला गेला॥

Verse 18

विचेतनं विघूर्णन्तं शीतेषु बलताडितम्।निरस्तं दृश्य मारीचं रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।

शीतास्त्राच्या बलाने ताडित, विवेकशून्य व घिरट्या घालत दूर फेकला गेलेला मारीच पाहून श्रीराम लक्ष्मणास म्हणाला।

Verse 19

पश्य लक्ष्मण शीतेषुं मानवं धर्मसंहितम्।मोहयित्वा नयत्येनं न च प्राणैर्व्ययुज्यत।।।।

पाह लक्ष्मणा—हे धर्मसंयुक्त मानवी शीतास्त्र आहे; हे याला मोहात पाडून दूर नेते, पण प्राणांपासून वेगळे करत नाही।

Verse 20

इमानपि वधिष्यामि निर्घृणान् दुष्टचारिण:।राक्षसान् पापकर्मस्थान् यज्ञघ्नान् रुधिराशनान्।।।।

या राक्षसांनाही मी वध करीन—निर्दयी, दुष्ट आचरण करणारे, पापकर्मात रत; यज्ञघातक, रक्तभक्षक।

Verse 21

सङ्गृह्यास्त्रं ततो रामो दिव्यमाग्नेयमद्भुतम्।सुबाहूरसि चिक्षेप सविद्ध: प्रापतद्भुवि।।।।

मग रामाने अद्भुत असे दिव्य आग्नेय अस्त्र उचलून सुबाहूच्या उरात फेकले; विद्ध होऊन सुबाहू भूमीवर कोसळला।

Verse 22

शेषान् वायव्यमादाय निजघान महायशा:।राघव: परमोदारो मुनीनां मुदमावहन्।।।।

तेव्हा महायशस्वी, परम उदार राघवाने वायव्य अस्त्र उचलून उरलेल्या राक्षसांचा संहार केला आणि मुनींना आनंद दिला।

Verse 23

स हत्वा राक्षसान् सर्वान् यज्ञघ्नान् रघुनन्दन:।ऋषिभि: पूजितस्तत्र यथेन्द्रो विजये पुरा।।।।

यज्ञाचा विध्वंस करणाऱ्या सर्व राक्षसांचा वध करून रघुनंदन तेथे ऋषींनी तसाच पूजिला, जसा पूर्वी विजय मिळाल्यावर इंद्र पूजिला जाई।

Verse 24

अथ यज्ञे समाप्ते तु विश्वामित्रो महामुनि:।निरीतिका दिशो दृष्टवा काकुत्स्थमिदमब्रवीत्।।।।

मग यज्ञ समाप्त झाल्यावर महामुनी विश्वामित्रांनी दिशांना निरुपद्रव पाहून काकुत्स्थ (राम) यास हे वचन सांगितले।

Verse 25

कृतार्थोऽस्मि महाबाहो कृतं गुरुवचस्त्वया।सिद्धाश्रममिदं सत्यं कृतं राम महायश:।।।।

हे महाबाहो! मी कृतार्थ झालो; तू गुरुवचन पूर्ण केलेस। हे महायशस्वी राम! खरेच हे ‘सिद्धाश्रम’ आज सिद्ध झाले आहे।