Sarga 25

Verse 1

अथ तस्याप्रमेयस्य मुनेर्वचनमुत्तमम्।श्रुत्वा पुरुषशार्दूल: प्रत्युवाच शुभां गिरम्।।।।

तेव्हा त्या अप्रमेय मुनींचे उत्तम वचन ऐकून पुरुषशार्दूल श्रीरामांनी शुभ व मृदू वाणीने प्रत्युत्तर दिले।

Verse 2

अल्पवीर्या यदा यक्षा श्श्रूयन्ते मुनिपुङ्गव।कथन्नागसहस्रस्य धारयत्यबला बलम्।।।।

हे मुनिश्रेष्ठा, यक्ष अल्पवीर्य आहेत असे ऐकिवात असताना, अबला मानली जाणारी स्त्री हजार हत्तींचे बळ कसे धारण करील?

Verse 3

विश्वामित्रोऽब्रवीद्वाक्यं शृण येन बलोत्तरा।वरदानकृतं वीर्यं धारयत्यबला बलम्।।।।

विश्वामित्र म्हणाले—ऐक, ती कशी बलोत्तरा झाली; वरदानामुळे प्राप्त झालेल्या त्या वीर्याने अबला असूनही ती असे बळ कसे धारण करते.

Verse 4

पूर्वमासीन्महायक्षस्सुकेतुर्नाम वीर्यवान्।अनपत्यश्शुभाचारस्स च तेपे महत्तप:।।।।

पूर्वी सुकेतु नावाचा एक महाबली यक्ष होता। तो शुभाचारयुक्त होता, पण अपत्यहीन होता; म्हणून त्याने महान तप केले॥

Verse 5

पितामहस्तु सुप्रीतस्तस्य यक्षपते स्तदा।कन्यारत्नं ददौ राम ताटकां नाम नामत:।।।।

हे राम! तेव्हा पितामह ब्रह्मा अत्यंत प्रसन्न होऊन त्या यक्षपतीला कन्यारत्न दिले—तिचे नाव ताटका असे॥

Verse 6

ददौ नागसहस्रस्य बलं चास्या: पितामह:।नत्वेव पुत्रं यक्षाय ददौ ब्रह्मा महायशा:।।।।

महायशस्वी पितामह ब्रह्म्याने तिला हजार हत्तींच्या बळाइतके सामर्थ्य दिले; पण त्या यक्षाला पुत्र दिला नाही॥

Verse 7

तां तु जातां विवर्धन्तीं रूपयौवनशालिनीम्।झर्झपुत्राय सुन्दाय ददौ भार्यां यशस्विनीम्।।।।

ती जन्मून वाढत गेली व रूप-यौवनाने शोभू लागली। त्या यशस्विनीला झर्झपुत्र सुंद याला पत्नी म्हणून देण्यात आले॥

Verse 8

कस्यचित्त्वथ कालस्य यक्षी पुत्रमजायत।मारीचं नाम दुर्धर्षं यश्शापाद्राक्षसोऽभवत्।।।।

काही काळानंतर त्या यक्षीने एक पुत्रास जन्म दिला—दुर्धर्ष, मारीच नावाचा—जो शापामुळे राक्षस झाला॥

Verse 9

सुन्दे तु निहते राम सागस्त्यमृषिसत्तमम्।ताटका सह पुत्रेण प्रधर्षयितुमिच्छति।।।।

हे राम! सुंदाचा वध झाल्यावर ताटका पुत्रासह ऋषिश्रेष्ठ अगस्त्यांना धर्षण करून त्रास देण्याची इच्छा करू लागली.

Verse 10

भक्षार्थं जातसंरम्भा गर्जन्ती साभ्यधावत।0आपतन्तीं तु तां दृष्ट्वा अगस्त्यो भगवानृषि:।।।।राक्षसत्वं भजस्वेति मारीचं व्याजहार स:। 1

भक्षणाच्या लोभाने उग्र होऊन ती गर्जत धावत आली। तिला झेपावताना पाहून भगवान् ऋषी अगस्त्यांनी मारीचास म्हटले— “तू राक्षसत्व धारण कर।”

Verse 11

अगस्त्य: परमक्रुद्धस्ताटकामपि शप्तवान्।।।।पुरुषादी महायक्षी विरूपा विकृतानना।इदं रूपं विहायाथ दारुणं रूपमस्तु ते।।।।

अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या अगस्त्यांनी ताटकासही शाप दिला।

Verse 12

अगस्त्य: परमक्रुद्धस्ताटकामपि शप्तवान्।।1.25.11।।पुरुषादी महायक्षी विरूपा विकृतानना।इदं रूपं विहायाथ दारुणं रूपमस्तु ते।।1.25.12।।

“हे महायक्षी! पुरुषभक्षिणी, विरूप व विकृतमुखी! हे रूप सोडून दे; आता तुझे रूप दारुण होवो।”

Verse 13

सैषा शापकृतामर्षा ताटका क्रोधमूर्छिता।देशमुत्सादयत्येनमगस्त्यचरितं शुभम्।।।।

शापामुळे उत्पन्न झालेल्या रोषाने क्रोधोन्मत्त झालेली हीच ताटका, अगस्त्यांच्या चरणस्पर्शाने पावन झालेला हा देश उद्ध्वस्त करीत आहे।

Verse 14

एनां राघव दुर्वृत्तां यक्षीं परमदारुणाम्।गोब्राह्मणहितार्थाय जहि दुष्टपराक्रमाम्।।।।

हे राघवा! ही दुर्वृत्त, परम क्रूर यक्षी—जिचे पराक्रमही दुष्ट आहे—गाय व ब्राह्मणांच्या हितासाठी तू वध कर.

Verse 15

न ह्येनां शापसम्स्पृष्टां कश्चिदुत्सहते पुमान्।निहन्तुं त्रिषु लोकेषु त्वामृते रघुनन्दन।।।।

हे रघुनंदना! शापस्पृष्ट हिला त्रैलोक्यात कोणताही पुरुष मारण्याचे धैर्य करीत नाही; तुझ्यावाचून कोणीच नाही.

Verse 16

न हि ते स्त्रीवधकृते घृणा कार्या नरोत्तम।चातुर्वण्यहितार्थाय कर्तव्यं राजसूनुना।।।।

हे नरोत्तमा! स्त्रीवध आहे म्हणून केवळ करुणेने तू मागे हटू नकोस; चातुर्वर्ण्याच्या हितासाठी राजपुत्राने आवश्यक ते करणेच उचित आहे.

Verse 17

नृशंसमनृशंसं वा प्रजारक्षणकारणात्।पातकं वा सदोषं वा कर्तव्यं रक्षता सता।।।।

प्रजारक्षणासाठी रक्षण करणाऱ्या सत्पुरुषाने आवश्यक ते करावेच—ते कठोर भासो वा मृदु; पातकासारखे वाटो वा दोषयुक्त भासो तरीही.

Verse 18

राज्यभारनियुक्तानामेष धर्मस्सनातन:।अधर्म्यां जहि काकुत्स्थ धर्मोह्यस्या न विद्यते।।।।

राज्यभारावर नियुक्त झालेल्यांसाठी हाच सनातन धर्म आहे. हे काकुत्स्था! या अधर्मिणीचा वध कर; हिच्यात धर्म नाहीच.

Verse 19

श्रूयते हि पुरा शक्रो विरोचनसुतां नृप।पृथिवीं हन्तुमिच्छन्तीं मन्थरामभ्यसूदयत्।।।।

हे राजपुत्रा, पुरातन काळी असे ऐकिवात आहे की विरोचनाची कन्या मंथरा पृथ्वीचा नाश करावयास उद्यत झाली असता शक्र (इंद्र) यांनी तिचा वध केला।

Verse 20

विष्णुनापि पुरा राम भृगुपत्नी दृढव्रता।अनिन्द्रं लोकमिच्छन्ती काव्यमाता निषूदिता।।।।

हे राम, पूर्वी काळी विष्णूंनीसुद्धा भृगूची दृढव्रता पत्नी—काव्याची माता—हिला, इंद्ररहित लोक इच्छित असता, निषूदित केले।

Verse 21

एतैश्चान्यैश्च बहुभी राजपुत्र महात्मभि:।अधर्मसहिता नार्यो हता: पुरुषसत्तमै:।।।।

हे राजपुत्रा, या आणि इतर अनेक महात्मा पुरुषसत्तमांनी अधर्माशी संलग्न स्त्रियांनाही धर्मरक्षणार्थ वध केले।

Verse 22

विश्वामित्र म्हणाले—ऐक, ती कशी बलोत्तरा झाली; वरदानामुळे प्राप्त झालेल्या त्या वीर्याने अबला असूनही ती असे बळ कसे धारण करते.