Sarga 81

Verse 1

ततो नान्दीमुखीं रात्रिं भरतं सूतमागधाः।तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञास्स्तवैर्मङ्गलसंहितैः।।।।

त्यानंतर रात्रिच्या नान्दीमुखी या शुभ प्रहरात, वाणीविशेषज्ञ सूत-मागधांनी मंगलयुक्त स्तोत्रांनी भरताची स्तुती करून त्याला प्रसन्न केले।

Verse 2

सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद्यामदुन्दुभिः।दध्मुश्शङ्खांश्च शतशो नादांश्चोच्चावचस्वरान्।।।।

सुवर्णटोकदार आघातकांनी प्रहार केलेल्या प्रहर-निशा-दुंदुभीचा निनाद घुमला; आणि शेकडो शंख फुंकले गेले—उंच-नीच स्वरांचे नाद उठले.

Verse 3

स तूर्यघोष स्सुमहान्दिवमापूरयन्निव।भरतं शोकसन्तप्तं भूयश्शोकैररन्ध्रयत्।।।।

तो महान तूर्यघोष जणू आकाश भरून टाकीत होता; आणि शोकाने संतप्त भरताला तो पुन्हा अधिक शोकांनी व्यापून टाकू लागला.

Verse 4

ततः प्रबुद्धो भरतस्तं घोषं सन्निवर्त्य च।नाहं राजेति चाप्युक्त्वा शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।।।

मग भरत जागा झाला; तो घोष थांबवून, आणि “मी राजा नाही” असे म्हणत, शत्रुघ्नाला हे वचन बोलला.

Verse 5

पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत्।विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः।।।।

“पहा, शत्रुघ्न! कैकेयीने लोकांचे किती मोठे अपकार केले आहे. माझ्यावर दुःखांचा भार टाकून राजा दशरथ निघून गेले आहेत.”

Verse 6

तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः।परिभ्रमति राज्य श्रीर्नौरिवाकर्णिका जले।।।।

त्या धर्मनिष्ठ महात्मा राजाची धर्ममूळ राज्यश्री आता पाण्यात कर्णधार नसलेल्या नौकेप्रमाणे हेलकावत फिरत आहे।

Verse 7

यो हि न स्सुमहान्नाथस्सोऽपि प्रव्राजितो वनम्।अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवस्स्वयम्।।।।

जो आमचा महान् नाथ आहे, तोच राघव—माझ्या मातेनं धर्म टाकून—स्वतःच वनवासाला पाठविला आहे।

Verse 8

इत्येवं भरतं प्रेक्ष्य विलपन्तं विचेतनम्।कृपणं रुरुदुस्सर्वास्सस्वरं योषित स्तदा।। ।।

अशा रीतीने भरताला मूर्च्छितप्राय, दीन होऊन विलाप करताना पाहून त्या वेळी सर्व स्त्रिया एकत्र करुण स्वरात रडू लागल्या।

Verse 9

तथा तस्मिन्विलपति वसिष्ठो राजधर्मवित्।सभामिक्ष्वाकुनाथस्य प्रविवेश महायशाः।।।।

तो असा विलाप करीत असताना, राजधर्म जाणणारे महायशस्वी वसिष्ठ इक्ष्वाकुनाथ (दशरथ) यांच्या सभेत प्रवेशले।

Verse 10

शातकुम्भमयीं रम्यां मणिरत्नसमाकुलाम्।सुधर्मामिव धर्मात्मा सगणः प्रत्यपद्यत।।।।

धर्मात्मा वसिष्ठ आपल्या गणासह त्या रम्य सभेत प्रविष्ट झाले; ती शातकुंभ सुवर्णमयी व मणि-रत्नांनी परिपूर्ण होती—जणू इंद्राची सुधर्मा सभा।

Verse 11

स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम्।अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च।।।।

सर्ववेदज्ञ धर्मात्मा राजा सुखद आसनाने आच्छादित सुवर्णमय पीठावर विराजमान झाला आणि दूतांना यथोचित आज्ञा दिली।

Verse 12

ब्राह्मणान् क्षत्रियान्वैश्यनमात्यान्गणवल्लभान्।क्षिप्रमानयताऽव्यग्राः कृत्यमात्ययिकं हि नः।।।।

“अव्यग्र राहून त्वरित ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, अमात्य आणि गणनायकांना आणा; कारण आपल्यावर अत्यावश्यक कार्य आले आहे।”

Verse 13

सराजभृत्यं शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्।युधाजितं सुमन्त्रं च ये च तत्र हिता जनाः।।।।

“राजसेवकांसह शत्रुघ्न, यशस्वी भरत, युधाजित, सुमंत्र आणि तेथील हितचिंतक जन यांनाही आणा।”

Verse 14

ततो हलहलाशब्दस्सुमहान्समपद्यत।रथैरश्वैर्गजैश्चापि जनानामुपगच्छताम्।।।।

त्यानंतर रथांनी, घोड्यांनी व हत्तीवरून लोक येऊ लागल्याने अतिशय मोठा कोलाहल उठला।

Verse 15

ततो भरतमायान्तं शतक्रतुमिवामराः।प्रत्यनन्दन्प्रकृतयो यथा दशरथं तथा।।।।

मग भरत येताच अमात्य व प्रजाजनांनी त्याचे तसेच स्वागत केले, जसे ते दशरथाचे करीत; जणू देवगण शतक्रतु इंद्राचे अभिनंदन करीत आहेत।

Verse 16

ह्रद इव तिमिनागसंवृतः स्तिमितजलो मणिशङ्खशर्करः।दशरथसुतशोभिता सभा सदशरथेव बभौ यथा पुरा।।।।

दशरथपुत्राच्या शोभेने ती सभा पूर्वीप्रमाणेच उजळून निघाली—जणू दशरथच पुन्हा उपस्थित आहे. स्थिर जलाच्या सरोवरासारखी, ज्यात मोठे जलचर भरलेले आणि मणी, शंख व गोटे विखुरलेले असतात.