Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 72, Shloka 48

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

न ब्राह्मणधनं किञ्चिद्धृतं रामेण कस्यचित्कश्चिन्नाढ्यो दरिद्रो तेनापापो विहिंसितः।न रामः परदारांश्च चक्षुर्भ्यामपि पश्यति।।2.72.48।।

na brāhmaṇadhanaṁ kiñcid dhṛtaṁ rāmeṇa kasyacit | kaścin nāḍhyo daridro vā tenāpāpo vihiṁsitaḥ | na rāmaḥ paradārāṁś ca cakṣurbhyām api paśyati || 2.72.48 ||

रामाने कोणाच्याही ब्राह्मणधनाचा कणभरही अपहार केला नाही; त्याने श्रीमंत असो वा दरिद्री—कोणत्याही निरपराधाला कधीही पीडा दिली नाही। आणि राम परस्त्रीकडे डोळ्यांनीही पाहात नाही।

not
:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
ब्राह्मण-धनम्a brahmin's wealth
ब्राह्मण-धनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ब्राह्मणस्य धनम्
किञ्चित्anything (even a little)
किञ्चित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितपरिमाण (anything, even a little)
धृतम्seized/taken
धृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि: 'taken/seized'
रामेणby Rama
रामेण:
Kartr-karana (कर्ता/करण in passive)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
कस्यचित्of anyone
कस्यचित्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; अनिश्चित (of someone)
कश्चित्anyone
कश्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चित (anyone)
not
:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
आढ्यःrich
आढ्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआढ्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies कश्चित्)
दरिद्रःpoor
दरिद्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदरिद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
तेनby him
तेन:
Kartr-karana (कर्ता/करण in passive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम (refers to Rama)
अपापःinnocent
अपापः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअपाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (innocent/sinless)
विहिंसितःharmed
विहिंसितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + हिंस् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: 'was harmed'
not
:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पर-दारान्others' wives
पर-दारान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: परस्य दाराः (others' wives)
and
:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (and)
चक्षुर्भ्याम्with (his) two eyes
चक्षुर्भ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन (Instrumental dual)
अपिeven
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (even/also)
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

My son, I on hearing of Rama's consecration asked your father to confer the kingdom on you and banish Rama.

K
Kaikeyī
B
Bharata
R
Rāma
B
Brāhmaṇa

FAQs

Dharma is shown through restraint: non-appropriation (asteya), non-violence toward the innocent, and sexual/moral propriety regarding others’ spouses.

Kaikeyī answers Bharata’s suspicion by affirming Rāma’s spotless conduct—implying exile was not due to any moral crime.

Rāma’s self-control, harmlessness, and adherence to social-ethical boundaries (maryādā).