Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 22, Shloka 9

अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः

Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana

Devanagari script

सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः।परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम।।।।

Transliteration

satyaḥ satyābhisandhaś ca nityaṃ satya-parākramaḥ | para-loka-bhayād bhīto nirbhayo ’stu pitā mama ||

Translation

माझे पिता सत्यवचनी, सत्यसंकल्पी, सदैव सत्यपराक्रमी आहेत; परलोकभयाने जे भयभीत आहेत, ते आता निर्भय होवोत।

Word by Word

• सत्यः: truthful
• सत्यः: कर्तृ (subject)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• सत्याभिसन्धः: one whose resolve is for truth
• सत्याभिसन्धः: कर्तृ (subject)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + अभिसन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (Masculine, Nominative, Singular; genitive tatpurusha: ‘one whose resolve is for truth’)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (adverbial accusative; Neuter, Accusative, Singular)

• सत्यपराक्रमः: truly valiant
• सत्यपराक्रमः: कर्तृ (subject)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; कर्मधारयः (Masculine, Nominative, Singular; ‘truly-valiant’)

• परलोकभयात्: from fear of the other world
• परलोकभयात्: अपादान (cause/source; ‘from/through fear’)
• Type: Noun
• Root: परलोक (प्रातिपदिक; पर + लोक) + भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (Neuter, Ablative, Singular; ‘fear of the other world’)

• भीतः: frightened
• भीतः: कर्तृ-विशेषण (predicate/subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भी (धातु) → भीत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भावे (Masculine, Nominative, Singular; past participle ‘frightened’)

• निर्भयः: fearless
• निर्भयः: कर्तृ-विशेषण (predicate/subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्भय (प्रातिपदिक; निर्-उपसर्ग + भय)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• अस्तु: let (him) be
• अस्तु: क्रिया (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम् (Imperative/benedictive sense, 3rd person, Singular)

• पिता: father
• पिता: कर्तृ (subject)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (genitive relation/possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive, Singular; pronoun)

Context

Act in such a way that our mother (Kaikeyi), whose heart ached due to my consecration should not entertain any doubt.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is Satya: moral life is anchored in truth, and fear of moral consequence (paraloka) restrains wrongdoing.

What is the narrative situation?

Rāma expresses concern for Daśaratha’s conscience and anxiety about righteousness, wishing him peace amid the crisis.

Which character virtue is emphasized?

Satya-niṣṭhā (commitment to truth) as a royal virtue—Daśaratha is praised as one whose courage aligns with truth.