Sarga 107

Verse 1

पुनरेवं ब्रुवाणं तं भरतं लक्ष्मणाग्रजः।प्रत्युवाच तत श्श्रीमान् ज्ञातिमध्येऽभिसत्कृतः।।2.107.1।।

अशा रीतीने पुन्हा बोलणाऱ्या भरतास लक्ष्मणाचा अग्रज श्रीमान् राम—जो नातलगांमध्ये सन्मानित होता—त्याने प्रत्युत्तर दिले.

Verse 2

उपपन्नमिदं वाक्यं यत्त्वमेवमभाषथाः।जातः पुत्रो दशरथात्कैकेय्यां राजसत्तमात्।।2.107.2।।

तू असे बोललास ते योग्यच आहे; कारण तू कैकेयीपासून जन्मलेला, राजसत्तम दशरथाचा पुत्र आहेस.

Verse 3

पुरा भ्रातः पिता न स्स मातरं ते समुद्वहन्।मातामहे समाश्रौषीद्राज्यशुल्कमनुत्तमम्।।2.107.3।।

हे भ्राता! पूर्वी आपल्या पित्याने तुझ्या मातेशी विवाह करताना तुझ्या मातामहास अनुपम ‘राज्य-शुल्क’—राज्य देण्याचे आश्वासन—दिले होते.

Verse 4

दैवासुरे च सङ्ग्रामे जनन्यै तव पार्थिवः।सम्प्रहृष्टो ददौ राजा वरमाराधितः प्रभुः।।2.107.4।।

देव-दैत्य संग्रामात तुझ्या जननीने प्रसन्न झालेला प्रभुरूप राजा हर्षाने तिला एक वरदान देऊन गेला.

Verse 5

ततस्सा सम्प्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी।अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी।।2.107.5।।तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा।तौ च राजा तदा तस्यै नियुक्तः प्रददौ वरौ।।2.107.6।।

त्यानंतर यशस्विनी व शुभवर्णा तुझ्या मातेनं प्रथम त्या नरश्रेष्ठास पुन्हा प्रतिज्ञाबद्ध करून, दोन वर मागितले.

Verse 6

ततः सा सम्प्रतिश्राव्य तव माता यशस्विनी।अयाचत नरश्रेष्ठं द्वौ वरौ वरवर्णिनी।।2.107.5।।तव राज्यं नरव्याघ्र मम प्रव्राजनं तथा।तच्च राजा तदा तस्यै नियुक्तः प्रददौ वरौ।।2.107.6।।

हे नरव्याघ्र! तुझ्यासाठी राज्य आणि माझ्यासाठी वनवास—अशा प्रतिज्ञेने बांधला गेलेला राजा तेव्हा तिला ते दोन्ही वर प्रदान करू लागला।

Verse 7

तेन पित्राऽहमप्यत्र नियुक्तः पुरुषर्षभ।चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वरदानिकम्।।2.107.7।।

पुरुषश्रेष्ठा, म्हणून पित्याने मलाही—वरदानाच्या अटीप्रमाणे—येथे वनात चौदा वर्षे वास करण्याची आज्ञा केली आहे.

Verse 8

सोऽहं वनमिदं प्राप्तो निर्जनं लक्ष्मणान्वितः।सीतया चाप्रतिद्वन्द्व स्सत्यवादे स्थितः पितुः।।2.107.8।।

अशा रीतीने मी लक्ष्मण व सीतेसह या निर्जन वनात आलो आहे; आणि वचनपालनात अद्वितीय असलेल्या पित्याच्या सत्यनिष्ठेचे रक्षण करण्यासाठी दृढनिश्चयी आहे.

Verse 9

भवानपि तथेत्येव पितरं सत्यवादिनम्।कर्तुमर्हति राजेन्द्र क्षिप्रमेवाभिषेचनात्।।2.107.9।।

राजेंद्र, तूही लवकर अभिषेक करून आपल्या सत्यवादी पित्याची प्रतिज्ञा-सत्यता सिद्ध कर—की त्यांनी वचन पाळले आहे.

Verse 10

ऋणान्मोचय राजानं मत्कृते भरत प्रभुम्।पितरं चापि धर्मज्ञं मातरं चाभिनन्दय।।2.107.10।।

हे भरता! माझ्यासाठी समर्थ राजाला त्याच्या ऋणबंधनातून मुक्त कर; आणि धर्मज्ञ पित्याचा तसेच मातेलाही आदरपूर्वक अभिनंदन कर.

Verse 11

श्रूयते धीमता तात श्रुतिर्गीता यशस्विना।गयेन यजमानेन गयेष्वेव पितॄन् प्रति।।2.107.11।।

हे तात! असे ऐकिवात आहे की यशस्वी व धिमान गयाने, गयाक्षेत्री पितरांसाठी यज्ञ करताना, एक वैदिक श्रुतीचे गान केले होते.

Verse 12

पुन्नाम्नो नरकाद् यस्मात् पितरं त्रायते सुतः।तस्मात् पुत्र इति प्रोक्तः पितॄन् यः पाति सर्वतः।।2.107.12।।

ज्यामुळे पुत्र ‘पुत्’ नावाच्या नरकातून पित्याचे त्राण करतो, म्हणून त्याला ‘पुत्र’ असे म्हणतात—जो सर्व प्रकारे पितरांचे रक्षण करतो.

Verse 13

एष्टव्या बहवः पुत्रा गुणवन्तो बहुश्रुताः।तेषां वै समवेतानामपि कश्चिद्गयां व्रजेत्।।2.107.13।।

गुणवान व बहुश्रुत असे अनेक पुत्र इच्छावेत; सर्वजण एकत्र असले तरी त्यांपैकी किमान एक तरी गयेस जाऊन पितृकर्म करील.

Verse 14

एवं राजर्षय स्सर्वे प्रतीता राजनन्दन।तस्मात्राहि नरश्रेष्ठ पितरं नरकात्प्रभो।।2.107.14।।

हे राजनंदना! सर्व राजर्षी यास मान्य आहेत; म्हणून, हे नरश्रेष्ठ प्रभो—पित्याला नरकातून वाचव।

Verse 15

अयोध्यां गच्छ भरत प्रकृतीरनुरञ्जय।शत्रुघ्नसहितो वीर सह सर्वैर्द्विजातिभिः।।2.107.15।।

भरता! अयोध्येला जा आणि प्रजेला संतुष्ट ठेव; हे वीरा, शत्रुघ्नासह सर्व द्विजांसह जा।

Verse 16

प्रवेक्ष्ये दण्डकारण्यमहमप्यविलम्बयन्।आभ्यान्तु सहितो राजन् वैदेह्या लक्ष्मणेन च।।2.107.16।।

आणि मीही विलंब न करता दंडकारण्यात प्रवेश करीन; हे राजन्, फक्त वैदेही आणि लक्ष्मण—या दोघांसह।

Verse 17

त्वं राजा भरत भव स्वयं नराणां वन्यानामहमपि राजराण्मृगाणाम्।गच्छ त्वं पुरवरमद्य सम्प्रहृष्टस्संहृष्टस्त्वहमपि दण्डकान्प्रवेक्ष्ये।।2.107.17।।

भरता! तू स्वतः मनुष्यांचा राजा हो; आणि मी वनातील वन्य मृगांचा अधिपती होईन. आज आनंदित मनाने श्रेष्ठ नगरास जा; मीही हर्षित होऊन दंडक वनात प्रवेश करीन.

Verse 18

छायां ते दिनकरभाः प्रबाधमानां वर्षत्रं भरत करोतु मूर्ध्नि शीताम्।एतेषामहमपि काननद्रुमाणां छायां तामतिशयिनीं सुखी श्रयिष्ये।।2.107.18।।

भरता, सूर्याच्या तीव्र तापास आड करणारी छत्रछाया तुझ्या मस्तकावर शीतलता करो. आणि मी तर या वनवृक्षांच्या अधिक गहन छायेत आश्रय घेऊन सुखाने राहीन.

Verse 19

शत्रुघ्नः कुशलमतिस्तु ते सहायस्सौमित्रिर्मम विदितः प्रधानमित्रम्।चत्वारस्तनयवरा वयं नरेन्द्रं सत्यस्थं भरत चराम मा विषीद।।2.107.19।।

हे राजनंदना! सर्व राजर्षी यास मान्य आहेत; म्हणून, हे नरश्रेष्ठ प्रभो—पित्याला नरकातून वाचव।