Shloka 4
मारीचवधः — The Slaying of Maricha
Golden Deer Deception
तं स्म पश्यति रूपेण द्योतमानमिवाग्रतः।।।।अवेक्ष्यावेक्ष्य धावन्तं धनुष्पाणिर्महावने।अतिवृत्तमिषोः पाताल्लोभयानं कदाचन।।।।शङ्कितन्तु समुद्भ्रान्तमुत्पतन्तमिवाम्बरे।दृश्यमानमदृश्यं च वनोद्देशेषु केषुचित्।।।।छिन्नाभ्रैरिव संवीतं शारदं चन्द्रमण्डलम्।
taṃ sma paśyati rūpeṇa dyotamānam ivāgrataḥ |
avekṣyāvekṣya dhāvantaṃ dhanuṣpāṇir mahāvane |
ativṛttam iṣoḥ pātāl lobhayānaṃ kadācana ||
śaṅkitaṃ tu samudbhrāntam utpatantam ivāmbare |
dṛśyamānam adṛśyaṃ ca vanoddeśeṣu keṣucit ||
chinnābhrair iva saṃvītaṃ śāradaṃ candramaṇḍalam ||
धनुष्य हातात घेऊन राम त्या महावनात पुढे तेजस्वी रूपाने चमकणाऱ्या त्या प्राण्याला पाहत राहिला. पुन्हा पुन्हा पाहत तो त्याच्या मागे धावत असे; कधी तो बाणाच्या आवाक्याबाहेर निसटून जाई, कधी लोभ लावून पुढे ओढी. कधी तो शंकित व गोंधळलेला होऊन जणू आकाशात उडी मारी; वनाच्या काही भागांत दिसे आणि पुन्हा अदृश्य होई. तो जणू शरद्कालीन चंद्रमंडळ—तुटक ढगांनी कधी झाकलेले, कधी उघडे॥
After killing the demon in the figure of a deer and hearing his voice, Rama was overtaken by intense fear born of despair.
FAQs
The imagery teaches discernment (viveka): what dazzles the senses can be unstable and misleading. Dharma requires steady judgment, not being pulled by mere appearances.
Rāma continues the chase; the deer repeatedly appears and disappears, deliberately keeping him at a distance.
Rāma’s perseverance, alongside the cautionary theme that even perseverance must be guided by discrimination.