Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

जटायुस्संवादः — Encounter with Jaṭāyu and the Genealogy of Beings

Aranyakanda 14

अपत्यं तु मृगास्सर्वे मृग्या नरवरोत्तम।ऋक्षाश्च मृगमन्दायास्सृमराश्चमरा स्तथा।।3.14.23।।

apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama |

ṛkṣāś ca mṛgamandāyāḥ sṛmarāś camarās tathā ||3.14.23||

हे नरश्रेष्ठ, मृगीपासून सर्व प्रकारचे मृग व वन्य प्राणी उत्पन्न झाले. आणि मृगमंदेपासून ऋक्ष (अस्वल), सृमर व चमर मृगही जन्मले॥

तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), स्त्रीलिङ्ग (Feminine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेषार्थक (indeed)
ऐरावतःAirāvata
ऐरावतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऐरावत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
पुत्रःson
पुत्रः:
Sambandha (सम्बन्ध/Apposition)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
लोकनाथःlord of the world
लोकनाथः:
Sambandha (सम्बन्ध/Apposition)
TypeNoun
Rootलोक + नाथ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha; लोकस्य नाथः), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), ऐरावतः इति समानाधिकरण (apposition)
महागजःa great elephant
महागजः:
Sambandha (सम्बन्ध/Apposition)
TypeNoun
Rootमहा + गज (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (Karmadharaya; महान् गजः), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), ऐरावतः इति समानाधिकरण (apposition)
मातङ्ग्याःof Mātaṅgī
मातङ्ग्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमातङ्गी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेषार्थक (indeed)
अथthen/and
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Sequencer)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (sequencing particle: then/and)
मातङ्गाःelephants
मातङ्गाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमातङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
अपत्यम्offspring
अपत्यम्:
Karta (कर्ता/Predicate noun)
TypeNoun
Rootअपत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
मनुजर्षभO bull among men
मनुजर्षभ:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootमनुज + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha; मनुजानां ऋषभः), पुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

O best of men, all kinds of animals were born of Mrugi.To Mrugamanda were born bears and chamara (a different kind of deer).

M
Mṛgamandā
ṛkṣa (bear)
C
camara (deer type)
R
Rāma

FAQs

Dharma as harmony with nature: recognizing the ordered diversity of living beings supports a respectful, non-chaotic view of the world.

The speaker explains what kinds of creatures descend from Mṛgī and Mṛgamandā.

Attentive listening and learning (for Rāma as recipient): genealogical teaching presumes disciplined reception of knowledge.