Adhyaya 9

Verse 1

सूत उवाच । उत्तरेषु च भो विप्रा द्वीपेषु श्रूयते कथा । एवं तत्र महाभागा ब्रुवतस्तन्निबोधत

सूत म्हणाले—हे विप्रहो, उत्तरेकडील द्वीपांत एक कथा ऐकू येते. हे महाभागांनो, तेथे जसे सांगितले जाते तसे ऐका व समजून घ्या.

Verse 2

घृततोयः समुद्रोथ दधिमंडोदकोपरः । सुरोदसागरश्चैव तथान्यो दुग्धसागरः

मग घृतजलाचा समुद्र, दुसरा दहीच्या मांडाच्या सारजलाचा; तसेच सुरेचा सागर, आणि आणखी एक—दुधाचा सागर.

Verse 3

परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा द्विजर्षभाः । पर्वताश्च महाप्राज्ञाः समुद्रैः परिवारिताः

हे द्विजश्रेष्ठांनो! सर्व द्वीप परस्परांपेक्षा द्विगुण परिमाणाचे आहेत; आणि हे महाप्राज्ञ, पर्वतही सर्व बाजूंनी समुद्रांनी वेढलेले आहेत।

Verse 4

गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मनःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो द्विजाः

हे द्विजांनो! मध्यम द्वीपात मनःशिला नावाचा महान् गौर पर्वत आहे; आणि पश्चिमेस कृष्ण नावाचा पर्वत आहे, जो नारायणाचा सखा आहे, हे ब्राह्मणांनो।

Verse 5

तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधात्सुखम्

तेथे दिव्य रत्नांचे रक्षण स्वयं केशव करतात; आणि त्या स्थानी प्रसन्न होऊन त्यांनी प्रजांना सुख प्रदान केले।

Verse 6

शरद्वीपे कुशस्तंबो मध्ये जनपदस्य ह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके द्विजाः

हे ब्राह्मणांनो! शरद्वीपात जनपदाच्या मध्यभागी कुशस्तंभ आहे; आणि शाल्मलिकद्वीपात शाल्मली वृक्षाचीही विधिपूर्वक पूजा होते।

Verse 7

क्रौंचद्वीपे महाक्रौंचो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते भो विप्रेंद्राश्चातुर्वर्ण्येन नित्यदा

हे विप्रेंद्रांनो! क्रौंचद्वीपात महाक्रौंच नावाचा पर्वत आहे, जो रत्नसमूहांचा खजिना आहे; त्याची नित्य चारही वर्णांकडून पूजा केली जाते।

Verse 8

गोमंतः पर्वतो विप्राः सुमहान्सर्वधातुकः । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः

हे विप्रांनो! गोमंत पर्वत अत्यंत महान व सर्व धातूंनी समृद्ध आहे; तेथे श्रीमान कमललोचन प्रभू नित्य वास करतात।

Verse 9

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे नवमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपाद्म महापुराणातील स्वर्गखंडाचा नववा अध्याय समाप्त झाला।

Verse 10

सुनामा च सुदुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम विप्रेंद्रास्तृतीयः कुमुदो गिरिः

‘सुनामा’ हा पहिला आणि त्यानंतर ‘सुदुर्धर्ष’। दुसरा ‘हेमपर्वत’ म्हणून ओळखला जातो. हे विप्रेंद्रांनो! तिसरा तेजस्वी ‘द्युतिमान’ नावाचा ‘कुमुद’ गिरि आहे।

Verse 11

चतुर्थः पुष्पवान्नाम पंचमस्तु कुशेशयः । षष्टो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः

चौथा ‘पुष्पवान’ नावाचा, पाचवा ‘कुशेशय’; सहावा ‘हरिगिरी’ म्हणून प्रसिद्ध—हे सहाही पर्वतश्रेष्ठ आहेत।

Verse 12

तेषामंतरविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं रेणुमंडलम्

त्यांच्यामधील अंतरविस्तार योग्य विभागानुसार दुप्पट आहे. पहिले वर्ष ‘औद्भिद’ आणि दुसरे ‘रेणुमंडल’ असे म्हणतात।

Verse 13

तृतीयं सुरथं नाम चतुर्थं लंबनं स्मृतम् । धृतिमत्पंचमं वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्

तिसरा (प्रदेश) ‘सुरथ’ नावाने प्रसिद्ध आहे आणि चौथा ‘लंबन’ म्हणून स्मरणात आहे। पाचवा वर्ष ‘धृतिमत्’ व सहावा वर्ष ‘प्रभाकर’ असे म्हणतात।

Verse 14

सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलंबकाः । एतेषु देवगंधर्वाः प्रजाश्च मुदिता द्विजाः । विहरंति रमंते च न तेषु म्रियते जनः

सातवा प्रदेश ‘कापिल’ वर्ष म्हणून ओळखला जातो; हे सातही ‘वर्षलंबक’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत। हे द्विज, येथे देव, गंधर्व आणि प्रजा आनंदित राहतात; ते क्रीडा करतात, रमतात, आणि तेथे कोणाचाही मृत्यू होत नाही।

Verse 15

न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छजात्योऽपि वा द्विजाः । गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च सत्तमाः

तेथे दरोडेखोर नाहीत, आणि हे द्विज, म्लेच्छजातीचे ब्राह्मणही नाहीत। तेथील लोक बहुतेक गौरवर्ण, देहाने सुकुमार आणि आचरणाने उत्तम आहेत।

Verse 16

अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि द्विजपुंगवाः । यथा श्रुतं महाप्राज्ञा वर्ण्यते शृणुत द्विजाः

हे द्विजपुंगव, जे काही अवशिष्ट आहे ते सर्व मी आता सांगतो। हे महाप्राज्ञ द्विजांनो, जसे ऐकले आहे तसेच वर्णन केले जाते—ऐका।

Verse 17

क्रौंचद्वीपे महाभागाः क्रौंचो नाम महागिरिः । क्रौंचात्परो वामनको वामनादंधकारकः

हे महाभागांनो, क्रौंचद्वीपात ‘क्रौंच’ नावाचा एक महान पर्वत आहे। क्रौंचाच्या पलीकडे ‘वामनक’ आणि वामनकाच्या पलीकडे ‘अंधकारक’ (पर्वत) आहे।

Verse 18

अंधकारात्परो विप्रा मैनाकः पर्वतोत्तमः । मैनाकात्परतो विप्रा गोविंदो गिरिरुत्तमः

हे विप्रहो! अंधकार पर्वतापेक्षा श्रेष्ठ असा मैनाक पर्वतोत्तम आहे. आणि मैनाकापलीकडे, हे विप्रहो, गोविंद हा सर्वोत्कृष्ट गिरि आहे.

Verse 19

गोविंदात्परतश्चैव पुंडरीको महागिरिः । पुंडरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः

गोविंदापलीकडे पुण्डरीक नावाचा महागिरि आहे; आणि पुण्डरीकाच्या पुढे दुंदुभिस्वन (ढोलासारखा नाद करणारा) असा पर्वत सांगितला आहे.

Verse 20

पुरस्ताद्द्विगुणस्तेषां विष्कंभो मुनिपुंगवाः । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

हे मुनिपुंगवांनो! पूर्वेकडे त्यांचा विस्तार दुप्पट आहे. तेथील देश मी आता सांगतो—माझे कथन ऐका.

Verse 21

क्रौंचस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः । मनोनुगात्परो देश उष्णो नाम तपोधनाः

हे तपोधनांनो! क्रौंचाचा देश ‘कुशल’ म्हणून ओळखला जातो; वामनाचा देश ‘मनोनुग’ आहे. आणि मनोनुगापलीकडे ‘उष्ण’ नावाचा देश आहे.

Verse 22

उष्णात्परः प्रावरकः प्रावरादंधकारकः । अंधकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः

उष्णापलीकडे प्रावरक; प्रावरकापुढे अंधकारक. आणि अंधकारक देशाच्या पलीकडे ‘मुनिदेश’ आणखी पुढे असल्याचे स्मरणात आहे.

Verse 23

मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः । सिद्धचारणसंकीर्णो गौरः प्रायोजनः स्मृतः

मुनिदेशाच्या पलीकडे ‘दुंदुभिस्वन’ नावाचा प्रदेश सांगितला आहे. तो सिद्ध व चारणांनी परिपूर्ण असून ‘गौरा’ म्हणून, मुख्यतः पवित्र धार्मिक कार्यासाठी, स्मरणात आहे.

Verse 24

एते देशाः समाख्याता देवगंधर्वसेविताः । पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान्

हे सर्व देश असे वर्णिले आहेत—देव व गंधर्व ज्यांचे सेवन करतात. पुष्करात ‘पुष्कर’ नावाचा पर्वत आहे, जो मणी-रत्नांनी समृद्ध आहे.

Verse 25

तत्र नित्यं प्रसरति स्वयं देवः प्रजापतिः । पर्युपासंति तं नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः

तेथे स्वयं देव प्रजापती नित्य विचरतात व अधिष्ठान करतात. सर्व देव व महर्षी सतत श्रद्धेने त्यांची सेवा-उपासना करतात.

Verse 26

वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयंति द्विजोत्तमाः । जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च

श्रेष्ठ द्विज मनास अनुरूप अशा वचनेांनी (त्यांची) पूजा करतात. तसेच जंबूद्वीपातून विविध प्रकारची रत्नेही प्रकट होतात.

Verse 27

द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां मुनिसत्तमाः । विप्राणां ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च

हे मुनिश्रेष्ठ! त्या सर्व द्वीपांत प्रजा—विशेषतः विप्र—ब्रह्मचर्य, सत्य आणि दम (इंद्रियनिग्रह) यांमुळे समृद्ध होते.

Verse 28

आरोग्यायुष्प्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः । एते जनपदा विप्रा द्वीपेषु तेषु सत्तमाः

आरोग्य, आयुष्य आणि देहप्रमाण यांत ते क्रमाने दुप्पट व पुन्हा दुप्पट वाढतात. हे ब्राह्मणांनो, त्या द्वीपांतील हेच श्रेष्ठ जनपद आहेत.

Verse 29

उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रवर्त्तते । ईश्वरो दंडमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः

ज्या जनपदांचे वर्णन झाले, तेथे एकच धर्म प्रवर्ततो. तेथे प्रजापतीस्वरूप ईश्वर स्वतः दंड उचलून व्यवस्था टिकवितात.

Verse 30

द्वीपानेतान्मुनिवरा रक्षंस्तिष्ठति सर्वदा । स राजा स शिवो विप्राः स पिता स पितामहः

हे मुनिवर, तो सदैव या द्वीपांचे रक्षण करीत उभा असतो. हे विप्रांनो, तोच राजा, तोच शिव, तोच पिता आणि तोच पितामह आहे.

Verse 31

गोपायति द्विजश्रेष्ठाः प्रजाः स द्विजपंडिताः । भोजनं चात्र विप्रेंद्राः प्रजाः स्वयमुपस्थितम्

हे द्विजश्रेष्ठांनो, तो प्रजांचे रक्षण करतो आणि तो द्विज-पंडित आहे. आणि येथे, हे विप्रेंद्रांनो, प्रजा स्वतः उपस्थित होऊन भोजन अर्पण करतात.

Verse 32

सिद्धमेव महाभागा भुंजते तद्धि नित्यदा । ततः परं महाशैलो दृश्यते लोकसंस्थितिः

महाभाग सिद्धगण त्या अवस्थेचा नित्य उपभोग करतात. त्यापलीकडे एक महान शैल दिसतो, जो लोकांच्या संस्थितीचे चिन्ह आहे.

Verse 33

चतुरस्रो महाप्राज्ञः सर्वतः परिमंडलः । तत्र तिष्ठंति विप्रेंद्राश्चत्वारो लोकसंमताः

हे महाप्राज्ञ! ते चतुरस्र असून सर्व बाजूंनी परिमंडलाकार आहे; तेथे लोकसंमत असे चार विप्रेंद्र स्थित आहेत।

Verse 34

दिग्गजा हि मुनिश्रेष्ठा वामनैरावतां जनाः । सुप्रतीकस्तथा विप्राः प्रभिन्नकरटामुखाः

हे मुनिश्रेष्ठ! दिशांचे दिग्गज वामन व ऐरावत आहेत; तसेच हे विप्रहो! सुप्रतीकही आहे—ज्यांच्या कपोलांतून मद झरतो।

Verse 35

तस्याहं परिमाणं न संख्यातुमिहमुत्सहे । असंख्यातः सुनित्यं हि तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा

मी येथे त्याचे परिमाण मोजण्याचे धैर्य करत नाही; ते नित्यच असंख्य आहे—आडवे, वर आणि खाली, सर्वत्र समान विस्तारलेले।

Verse 36

तत्र वै वायवो वांति दिग्भ्यः सर्वाभ्य एव च । असंबंधा मुनिश्रेष्ठास्तान्निगृह्णंति ते द्विजाः

तेथे खरोखर सर्व दिशांतून वारे वाहतात; परंतु आसक्तिरहित ते मुनिश्रेष्ठ त्या (वायूंना) त्या द्विजांकडून आवरले जातात।

Verse 37

पुष्करैः पद्मसंकाशैर्विकर्षंति महाप्रभैः । शतधा पुनरेवाशु ते तान्मुंचंति नित्यशः

कमळासारख्या महाप्रभ पुष्कर-अंकुशांनी ते त्यांना ओढतात; आणि पुन्हा ते त्यांना शीघ्रच शेकडो वेळा, नित्यनेमाने सोडून देतात।

Verse 38

श्वसद्भिर्मुखनासाभ्यां दिग्गजैरिव मारुताः । आगच्छंति द्विजश्रेष्ठास्तत्र तिष्ठंति वै प्रजाः

दिग्गजांच्या मुख-नासिकेतून निघणाऱ्या वेगवान् वाऱ्यासारखे श्रेष्ठ द्विज तेथे येतात; आणि प्रजाही तेथेच एकत्र होऊन स्थिर राहते।

Verse 39

यथोद्दिष्टं मया प्रोक्तं सनिर्माणमिदं जगत् । श्रुत्वेदं पृथिवीमानं पुण्यदं च मनोनुगम्

जसा मला आदेश मिळाला, तसा मी या जगताचे निर्माणासहित वर्णन केले. हे पृथ्वीचे परिमाण—पुण्यदायक व मनोहर—ऐकून आध्यात्मिक लाभ होतो।

Verse 40

श्रीमांस्तरति विप्रेंद्राः सिद्धार्थः साधुसंमतः । आयुर्बलं च कीर्त्तिश्च तस्य तेजश्च वर्द्धते

हे विप्रेंद्र! तो श्रीमान होतो व संकटांवर तरून जातो; त्याचे हेतू सिद्ध होतात आणि साधुजन त्यास मान्यता देतात. त्याची आयु, बल, कीर्ती व तेज वाढते।

Verse 41

यः शृणोति समाख्यातुं पर्वणीदं धृतव्रतः । प्रीयंते पितरस्तस्य तथैव च पितामहाः

जो धृतव्रत राहून पर्वणी-विधीचे हे आख्यान ऐकतो, त्याचे पितर तसेच पितामहही प्रसन्न होतात।