Shloka 18

Exposition of the Duties of Ascetics

Saṃnyāsa-Dharma

Devanagari script

न तस्य निष्कृतिः काचिद्धर्मशास्त्रेषु दृश्यते । रागद्वेषवियुक्तात्मा समलोष्टाश्मकांचनः

Transliteration

na tasya niṣkṛtiḥ kāciddharmaśāstreṣu dṛśyate | rāgadveṣaviyuktātmā samaloṣṭāśmakāṃcanaḥ

Translation

त्याच्यासाठी धर्मशास्त्रांत कोणतेही प्रायश्चित्त दिसत नाही. ज्याचे अंतःकरण राग-द्वेषरहित आहे, त्याला मातीचा ढेला, दगड आणि सोने—सर्व समान वाटते.

Word by Word

• न: not
• न: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive): “of him/for him”

• निष्कृतिः: expiation
• निष्कृतिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: निष्कृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; “expiation/atonement”

• काचित्: any
• काचित्: कर्तृ-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चित-विशेषण (indefinite): “any” (qualifying निष्कृतिः)

• धर्म-शास्त्रेषु: in the dharma-śāstras
• धर्म-शास्त्रेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): धर्मस्य शास्त्रम् → धर्मशास्त्रम्; locative plural: “in dharma-texts”

• दृश्यते: is seen/found
• दृश्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): “is seen/is found”

• राग-द्वेष-वियुक्त-आत्मा: whose mind/self is free from attachment and hatred
• राग-द्वेष-वियुक्त-आत्मा: कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: राग (प्रातिपदिक) + द्वेष (प्रातिपदिक) + वियुक्त (कृदन्त, वि+युज्-क्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि-समास: यस्य आत्मा रागद्वेषाभ्यां वियुक्तः सः; “one whose self is free from attachment and aversion”

• सम-लोष्ट-अश्म-काञ्चनः: to whom clod, stone, and gold are the same
• सम-लोष्ट-अश्म-काञ्चनः: कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक) + लोष्ट (प्रातिपदिक) + अश्मन् (प्रातिपदिक) + काञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि-समास: लोष्टे अश्मनि काञ्चने च समः यस्य सः; “to whom clod, stone, and gold are equal”

Speaker

Unspecified (narrative speaker not identifiable from this single verse without surrounding context)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: काचिद्धर्मशास्त्रेषु = काचित् धर्म-शास्त्रेषु; रागद्वेषवियुक्तात्मा = राग-द्वेष-वियुक्त-आत्मा (बहुव्रीहि); समलोष्टाश्मकांचनः = सम-लोष्ट-अश्म-काञ्चनः (बहुव्रीहि).

FAQs

What is meant by “no expiation is seen in the Dharmaśāstras” in this verse?

It states that for such a person, the Dharmaśāstras do not prescribe (or do not reveal) a conventional act of atonement—implying a condition that lies beyond ordinary juridical remedies, or a spiritual state not governed by routine expiatory rules.

How does the verse define spiritual maturity through “rāga” and “dveṣa”?

It describes the ideal inner state as freedom from both attachment (rāga) and aversion (dveṣa), pointing to equanimity as a mark of spiritual steadiness.

What ethical lesson is conveyed by “clod, stone, and gold are the same”?

It teaches non-attachment and impartiality toward material value—treating worthless and precious objects alike—indicating freedom from greed, fear, and preference.