Adhyaya 28

Verse 1

नारद उवाच । ततो गच्छेत धर्म्मज्ञ धर्म्मतीर्थं पुरातनम् । यत्र धर्मो महाभागस्तप्तवानुत्तमं तपः

नारद म्हणाले—हे धर्मज्ञ, मग प्राचीन धर्मतीर्थास जावे, जिथे महाभाग धर्माने उत्तम तप केले होते।

Verse 2

तेन तीर्थं कृतं पुण्यं स्वेन नाम्ना च चिह्नितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्धर्मशीलः समाहितः

त्यानेच ते पुण्यतीर्थ निर्माण केले व आपल्या नावाने ते चिन्हित केले। हे राजन्, तेथे स्नान केल्याने मनुष्य धर्मशील व अंतःकरणाने एकाग्र होतो।

Verse 3

आसप्तमं कुलं चैव पुनीते नात्र संशयः । ततो गच्छेत धर्मज्ञ कलाप वनमुत्तमम्

तो निःसंशय आपल्या कुलाच्या सात पिढ्यांपर्यंत पावन करतो. म्हणून, हे धर्मज्ञ, उत्तम कलाप-वनास जावे.

Verse 4

कृच्छ्रेण महता गत्वा तत्र स्नात्वा समाहितः । अग्निष्टोममवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

मोठ्या कष्टाने तेथे जाऊन, एकाग्रचित्ताने तेथे स्नान केल्यास, अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते आणि विष्णुलोकासही गमन होते.

Verse 5

सौगंधिकं वनं राजंस्ततो गच्छेत मानवः । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः

हे राजन्, तेथून मनुष्याने सौगंधिक वनाकडे जावे, जिथे ब्रह्मा आदि देव आणि तपोधन ऋषी निवास करतात.

Verse 6

सिद्धचारणगंधर्वाः किन्नराः स महोरगाः । तद्वनं प्रविशन्नेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

तेथे सिद्ध, चारण, गंधर्व, किन्नर आणि महोरग (महान नाग) आहेत. त्या वनात केवळ प्रवेश केल्यानेच सर्व पापांतून मुक्ती मिळते.

Verse 7

ततो हि सा सरिच्छ्रेष्ठा नदीनामुत्तमा नदी । प्लक्षादेवी स्मृता राजन्महा पुण्या सरस्वती

म्हणून, हे राजन्, ती नद्यांमध्ये श्रेष्ठ—सरितांमध्ये उत्तम नदी आहे. ती प्लक्षादेवी म्हणून स्मरणात आहे—महापुण्यवती सरस्वती.

Verse 8

तत्राभिषेकं कुर्वीत वल्मीकान्निःसृते जले । अर्चयित्वा पितॄन्देवानश्वमेधफलं लभेत्

तेथे वल्मीकातून निघालेल्या जलाने अभिषेक करावा। पितर व देव यांची अर्चना केल्यास अश्वमेधयज्ञासमान फळ मिळते.

Verse 9

ईशानाध्युषितं नाम तत्र तीर्थं सुदुर्लभम् । षड्गुणं यन्निपातेषु वल्मीकादिति निश्चयः

तेथे ‘ईशानाध्युषित’ नावाचे अत्यंत दुर्मिळ तीर्थ आहे. स्नान-निपातकाळी ते षड्गुण फल देते—म्हणूनच त्यास ‘वल्मीक’ असे निश्चित नाव आहे.

Verse 10

कपिलानां सहस्रं च वाजिमेधं च विंदति । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र दृष्टमेतत्पुरातनैः

हे नरव्याघ्र! तेथे स्नान केल्यास हजार कपिला गायी दान केल्याचे व अश्वमेधयज्ञाचेही फळ मिळते—हे प्राचीनांनी अनुभवलं आहे.

Verse 11

सुगंधां शतकुंभां च पंचयज्ञं च भारत । अभिगम्य नरश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते

हे भारत! जो नरश्रेष्ठ सुगंधा, शतकुंभा आणि पंचयज्ञ या तीर्थांना भेट देतो, तो स्वर्गलोकी सन्मानित व महिमावान होतो.

Verse 12

त्रिशूलपात्रं तत्रैव तीर्थमासाद्य दुर्लभम् । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः

तेथेच ‘त्रिशूलपात्र’ नावाचे दुर्मिळ तीर्थ प्राप्त करून, जो पितर व देव यांच्या अर्चनेत रत आहे त्याने त्याच ठिकाणी अभिषेक करावा.

Verse 13

गाणपत्यं च लभते देहं त्यक्त्वा न संशयः । ततो राजगृहं गच्छेद्देव्याः स्थानं सुदुर्लभम्

देहाचा त्याग केल्यावर तो निःसंशय गणपतीच्या गणांमध्ये गाणपत्य पद प्राप्त करतो. त्यानंतर तो राजगृहास जातो—देवीचे अत्यंत दुर्लभ धाम।

Verse 14

शाकंभरीति विख्याता त्रिषुलोकेषु विश्रुता । दिव्यं वर्षसहस्रं च शाकेन किल भारत

ती ‘शाकंभरी’ या नावाने प्रसिद्ध असून त्रिलोकीत विख्यात आहे. हे भारत, असे म्हणतात की तिने हजार दिव्य वर्षे शाक-भाजीने (जीवांचे) पालन केले।

Verse 15

आहारं सा कृतवती मासिमासि नराधिप । ऋषयोऽभ्यागतास्तत्र देव्या भक्तास्तपोधनाः

हे नराधिप, ती महिनोन्महिना आहार देत असे. तेथे देवीचे भक्त, तपोधन ऋषी येऊन पोहोचले.

Verse 16

आतिथ्यं च कृतं तेषां शाकेन किल भारत । ततः शाकंभरीत्येवं नाम तस्याः प्रतिष्ठितम्

हे भारत, असे म्हणतात की तिने शाकानेच त्यांचे आतिथ्य केले. म्हणूनच तिचे ‘शाकंभरी’ हे नाव प्रस्थापित झाले.

Verse 17

शाकंभरीं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः । त्रिरात्रमुषितः शाकं भक्षयेन्नियतः शुचिः

शाकंभरीकडे जाऊन ब्रह्मचारी एकाग्र व संयमी राहावा. तीन रात्रि तेथे निवास करून, नंतर नियमपालन करणारा व शुद्ध होऊन शाक भक्षण करावे.

Verse 18

शाकाहारस्य यत्सम्यग्वर्षैर्द्वादशभिः फलम् । तत्फलं तस्य भवति देव्याश्छंदेन भारत

हे भारत, जो देवीच्या इच्छेनुसार आचरण करतो, त्याला बारा वर्षांच्या शाकाहाराने जे सम्यक् पुण्यफळ मिळते, तेच फळ प्राप्त होते।

Verse 19

ततो गच्छेत्सुवर्णाख्यं त्रिषुलोकेषु विश्रुतम् । यत्र कृष्णः प्रसादार्थं रुद्रमाराधयत्पुरा

त्यानंतर त्रिलोकीत विख्यात ‘सुवर्ण’ नावाच्या तीर्थास जावे; जिथे पूर्वी श्रीकृष्णांनी प्रसादप्राप्तीसाठी रुद्राची आराधना केली होती।

Verse 20

वरांश्च सुबहूंल्लेभे देवैरपि स दुर्ल्लभान् । उक्तश्च त्रिपुरघ्नेन परितुष्टेन भारत

त्याने अनेक वर प्राप्त केले—जे देवांनाही दुर्लभ आहेत. आणि हे भारत, प्रसन्न त्रिपुरघ्न (शिव) त्याला संबोधून बोलला।

Verse 21

अपि चात्माप्रियतरो लोके कृष्ण भविष्यसि । त्वन्मुखं च जगत्कृत्स्नं भविष्यति न संशयः

आणि हे कृष्णा, तू लोकात सर्व प्राण्यांना अत्यंत प्रिय होशील; तसेच तुझे मुखच समस्त जगत् होईल—यात संशय नाही।

Verse 22

तत्राभिगम्य राजेंद्र पूजयित्वा वृषध्वजम् । अश्वमेधमवाप्नोति गाणपत्यं च विंदति

हे राजेंद्र, तेथे जाऊन वृषध्वज (शिव) यांची पूजा केल्यास अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते आणि गणपतीच्या गणांमध्ये स्थानही प्राप्त होते।

Verse 23

धूमावतीं ततो गच्छेत्त्रिरात्रमुषितो नरः । मनसा प्रार्थितान्कामांल्लभते नात्र संशयः

मग मनुष्याने धूमावती देवीकडे जावे; तेथे तीन रात्रि निवास केल्यास मनात प्रार्थिलेल्या इच्छा प्राप्त होतात—यात संशय नाही.

Verse 24

देव्यास्तु दक्षिणार्धे नरथावर्त्तो नराधिप । तत्रागत्य तु धर्मज्ञ श्रद्दधानो जितेंद्रियः

हे नराधिप! देवीच्या दक्षिण भागी नरथावर्त आहे. तेथे येऊन धर्मज्ञ, श्रद्धावान व जितेंद्रिय पुरुषाने (विधिपूर्वक आचरण करावे).

Verse 25

महादेवप्रसादेन गच्छेत परमां गतिम् । प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ

महादेवाच्या प्रसादाने परम गती प्राप्त होते. प्रदक्षिणा करून मग परत वळून, हे भरतश्रेष्ठा, पुढे जावे.