Previous Verse
Next Verse

Shloka 106

Brahmā’s Puṣkara Sacrifice: Kokāmukha Tīrtha, Varāha’s Aid, and the Arrival of Gāyatrī

भक्ष्यप्रकारान्विविधिन्वैश्यास्तत्र प्रचक्रिरे । रसबाहुल्ययुक्तं च भक्ष्यं भोज्यं कृतं ततः

bhakṣyaprakārānvividhinvaiśyāstatra pracakrire | rasabāhulyayuktaṃ ca bhakṣyaṃ bhojyaṃ kṛtaṃ tataḥ

तेथे वैश्यांनी विविध प्रकारचे भक्ष्य पदार्थ तयार केले; नंतर रसबहुल व समृद्ध असे भक्ष्य-भोज्य व्यंजन बनविले गेले।

bhakṣya-prakārānvarieties of foods (eatables)
bhakṣya-prakārān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhakṣya (प्रातिपदिक) + prakāra (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound (षष्ठी-तत्पुरुष: 'types of eatables'); Masculine, Accusative (2nd), Plural
vividhīnvarious
vividhīn:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvividha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Plural; qualifying 'bhakṣya-prakārān'
vaiśyāḥVaishyas
vaiśyāḥ:
Kartr̥ (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaiśya (प्रातिपदik)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAdverb of place (देशवाचक अव्यय)
pracakrirethey made/they prepared
pracakrire:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√kṛ (कृ)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
rasa-bāhulya-yuktamendowed with abundant flavor
rasa-bāhulya-yuktam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrasa (प्रातिपदिक) + bāhulya (प्रातिपदिक) + yukta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
FormTatpuruṣa chain compound (rasa-bāhulya = 'abundance of taste/juice'; with yukta = 'endowed with'); Neuter, Nominative (1st), Singular; qualifying 'bhakṣyam/bhojyam'
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
bhakṣyameatable food
bhakṣyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhakṣya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st), Singular
bhojyamfood fit to be eaten/served
bhojyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhojya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st), Singular
kṛtamwas made/prepared
kṛtam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त/कर्मणि), Neuter, Nominative, Singular
tataḥthereafter/then
tataḥ:
Kāla/Hetu (काल/हेतु)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण), ablatival sense 'from then/thereafter'

Narratorial voice (contextual narrator; specific dialogue pair not explicit in this single verse)

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: bhakṣyaprakārānvividhīn = bhakṣya-prakārān + vividhīn; vaiśyāstatra = vaiśyāḥ + tatra; rasabāhulyayuktaṃ = rasa-bāhulya-yuktam.

FAQs

Bhakṣya refers broadly to eatable items (often snacks/solids), while bhojya points to meal-food meant to be served and enjoyed as dining.

It indicates abundance of rasa—richness in taste, savor, and well-prepared, satisfying dishes rather than plain or sparse fare.

The verse highlights dharmic hospitality and conscientious provision—preparing plentiful, enjoyable food as part of social duty and communal care.