Adhyaya 110

श्रीराम शंकरांना विचारतात—अग्निशिखा नावाचा ज्वलंत गण कोण आणि त्याची उत्पत्ती कशी झाली? शंभू दृष्टांतांच्या मालिकेत सांगतात—ऋण, राज्यभ्रंश आणि पुत्रमरणाच्या शोकाने खचलेला एक क्षत्रिय राजा शोक-क्रोध आवरून शाश्वत कल्याणाचा मार्ग शोधतो. तो वाराणसीत वसिष्ठांकडे जातो; वसिष्ठ त्याला विश्वेश्वर शिवलिंगाची पूजा सांगतात आणि साध्या अर्पणानेही मुक्ती मिळते हे दाखवतात. यानंतर लुब्धक (शिकारी) याची अनियमित पण अत्यंत तीव्र भक्ती व आत्मसमर्पणामुळे शिव प्रकट होतात; तो कुटुंबासह शिवलोकाला जातो. राजा मंदिरसेवेने पुन्हा राज्य मिळवतो; पण पुढे क्रोधाने देवालय जाळल्याने त्याला प्रायश्चित्त करून पुनः शिवपूजा करावी लागते—कर्माची चिकाटी आणि भक्तीची शुद्धीकरणशक्ती येथे स्पष्ट होते. वेश्या-प्रकरणातील आरोप, शिक्षा व वधाची कथा आणि त्यानंतर वीरभद्राची घोषणा यांमुळे ज्वालामुख/अग्निशिखेचा प्रादुर्भाव होतो. शेवटी क्षमाच इह-पर सुखाचा मार्ग आहे असे सांगून, नित्य श्रवण करणाऱ्यांना शिवलोकप्राप्तीचे फळ प्रतिपादिले आहे.