Adhyaya 75

Verse 1

सुकर्मोवाच । विष्णुं कृष्णं हरिं रामं मुकुंदं मधुसूदनम् । नारायणं विष्णुरूपं नारसिंहं तमच्युतम्

सुकर्म म्हणाला—मी विष्णु, कृष्ण, हरि, राम; मुकुंद, मधुसूदन; नारायण—जो विष्णुरूप आहे—आणि नरसिंह, त्या अच्युताचे स्मरण करतो।

Verse 2

केशवं पद्मनाभं च वासुदेवं च वामनम् । वाराहं कमठं मत्स्यं हृषीकेशं सुराधिपम्

केशव, पद्मनाभ, वासुदेव व वामन; वराह, कूर्म, मत्स्य; तसेच हृषीकेश—देवांचा अधिपती—या नामांचे स्मरण करावे।

Verse 3

विश्वेशं विश्वरूपं च अनंतमनघं शुचिम् । पुरुषं पुष्कराक्षं च श्रीधरं श्रीपतिं हरिम्

मी हरिला वंदन करतो—जो विश्वेश्वर, विश्वरूप; अनंत, निष्पाप व पवित्र; परम पुरुष, कमळनेत्र; श्रीधर व श्रीपती आहे।

Verse 4

श्रीनिवासं पीतवासं माधवं मोक्षदं प्रभुम् । इत्येवं हि समुच्चारं नामभिर्मानवाः सदा

‘श्रीनिवास, पीतवास, माधव, मोक्ष देणारा प्रभू’—अशा रीतीने नामांचा समुच्चय करून मानवांनी सदैव उच्चार करावा।

Verse 5

प्रकुर्वंति नराः सर्वे बालवृद्धाः कुमारिकाः । स्त्रियो हरिं सुगायंति गृहकर्मरताः सदा

सर्व लोक सहभागी होतात—बालक, वृद्ध व कुमारिका; आणि गृहकर्मात सदैव रत स्त्रियाही हरिचे मधुर कीर्तन गातात।

Verse 6

आसने शयने याने ध्याने वचसि माधवम् । क्रीडमानास्तथा बाला गोविंदं प्रणमंति ते

बसताना, निजताना, प्रवासात, ध्यानात वा वाणीमध्ये—ते माधवाचे स्मरण करतात; खेळत असतानाही ते गोविंदाला नमस्कार करतात।

Verse 7

दिवारात्रौ सुमधुरं ब्रुवंति हरिनाम च । विष्णूच्चारो हि सर्वत्र श्रूयते द्विजसत्तम

दिवसरात्र ते मधुरपणे हरिनाम उच्चारतात; हे द्विजश्रेष्ठ, सर्वत्र विष्णुनामाचा जपच ऐकू येतो।

Verse 8

वैष्णवेन प्रभावेण मर्त्या वर्तंति भूतले । प्रासादकलशाग्रेषु देवतायतनेषु च

वैष्णव प्रभावामुळे मर्त्यजन भूतलावर वावरतात—मंदिरप्रासादांच्या कलश-शिखरांवरही आणि देवालयांतही।

Verse 9

यथा सूर्यस्य बिंबानि तथा चक्राणि भांति च । वैकुंठे दृश्यते भावस्तद्भावं जगतीतले

जसे सूर्याची प्रतिबिंब-चक्रे तेजस्वी दिसतात, तसेच दिव्य मंडल चमकतात; वैकुंठात जो भाव दिसतो, तोच भाव जगतीतलावरही आढळतो।

Verse 10

तेन राज्ञा कृतं विप्र पुण्यं चापि महात्मना । विष्णुलोकस्य समतां तथानीतं महीतलम्

हे विप्र! त्या महात्मा राजाने महान् पुण्यसंचय केला; आणि त्याच प्रकारे पृथ्वीला विष्णुलोकासमान स्थितीला नेले।

Verse 11

नहुषस्यापि पुत्रेण वैष्णवेन ययातिना । उभयोर्लोकयोर्भावमेकीभूतं महीतलम्

नहुषाचा पुत्र, वैष्णव ययाती यानेही दोन्ही लोकांची अवस्था एकत्र करून पृथ्वीवर एकरूप केली।

Verse 12

भूतलस्यापि विष्णोश्च अंतरं नैव दृश्यते । विष्णूच्चारं तु वैकुंठे यथा कुर्वंति वैष्णवाः

भूतल आणि विष्णु यांत काहीही अंतर दिसत नाही; आणि वैकुंठात जसे वैष्णव विष्णुनामोच्चार करतात, तसेच येथेही होते।

Verse 13

भूतले तादृशोच्चारं प्रकुर्वंति च मानवाः । उभयोर्लोकयोर्विप्र एकभावः प्रदृश्यते

भूतलावरही मानव तसाच उच्चार करतात; आणि हे विप्र! दोन्ही लोकांत एकच भाव प्रकट झालेला दिसतो।

Verse 14

जरारोगभयं नास्ति मृत्युहीना नरा बभुः । दानभोगप्रभावश्च अधिको दृश्यते भुवि

जरा व रोग यांचे भय उरले नाही; मनुष्य मृत्युरहित झाले. आणि पृथ्वीवर दान व धर्म्य भोग यांचा प्रभाव विशेष अधिक दिसून आला।

Verse 15

पुत्राणां तु सुखं पुण्यमधिकं पौत्रजं नराः । प्रभुंजंति सुखेनापि मानवा भुवि सत्तम

पुत्रांपासून मिळणारे सुख पुण्यकारक असते; परंतु पौत्रांपासून उत्पन्न होणारा आनंद त्याहूनही अधिक पुण्यदायक मानला जातो. हे नरश्रेष्ठा, पृथ्वीवरील मनुष्य तो सुख सहजपणे उपभोगतात।

Verse 16

विष्णोः प्रसाददानेन उपदेशेन तस्य च । सर्वव्याधिविनिर्मुक्ता मानवा वैष्णवाः सदा

विष्णूची कृपा प्राप्त होऊन आणि त्यांचा उपदेश पाळल्याने वैष्णव जन सदैव सर्व रोगांपासून मुक्त राहतात।

Verse 17

स्वर्गलोकप्रभावो हि कृतो राज्ञा महीतले । पंचविंशप्रमाणेन वर्षाणि नृपसत्तम

हे नृपश्रेष्ठा, राजाने पृथ्वीवर स्वर्गलोकासारखा वैभव निर्माण केले आणि ते पूर्ण पंचवीस वर्षे टिकवून ठेवले।

Verse 18

गदैर्हीना नराः सर्वे ज्ञानध्यानपरायणाः । यज्ञदानपराः सर्वे दयाभावाश्च मानवाः

सर्व मनुष्य रोगरहित आहेत; सर्वजण ज्ञान व ध्यानात परायण आहेत। सर्वजण यज्ञ व दानात तत्पर आहेत, आणि सर्वांच्या अंतःकरणात दयाभाव आहे।

Verse 19

उपकाररताः पुण्या धन्यास्ते कीर्तिभाजनाः । सर्वे धर्मपरा विप्र विष्णुध्यानपरायणाः

जे परोपकारात रत असतात ते पुण्यवान, धन्य आणि कीर्तीचे पात्र ठरतात। हे विप्रा, ते सर्व धर्मपरायण असून विष्णुध्यानात पूर्णतः तल्लीन असतात।

Verse 20

राज्ञा तेनोपदिष्टास्ते संजाता वैष्णवा भुवि । विष्णुरुवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल चरित्रं तस्य भूपतेः

त्या राजाच्या उपदेशाने ते पृथ्वीवर वैष्णव झाले. विष्णू म्हणाले—हे नृपशार्दूल, त्या भूपतीचे चरित्र ऐक.

Verse 21

सर्वधर्मपरो नित्यं विष्णुभक्तश्च नाहुषिः । अब्दानां तत्र लक्षं हि तस्याप्येवं गतं भुवि

नहुषाच्या वंशजाचा स्वभाव नित्य सर्वधर्मपर आणि तो विष्णुभक्त होता. तेथे पृथ्वीवर तसाच राहता राहता त्याचे लक्ष वर्षे व्यतीत झाली.

Verse 22

नूतनो दृश्यते कायः पंचविंशाब्दिको यथा । पंचविंशाब्दिको भाति रूपेण वयसा तदा

देह नवा दिसतो, जणू पंचवीस वर्षांचा; तेव्हा रूपाने आणि वयानेही तो पंचवीस वर्षांसारखा तेजस्वी भासतो.

Verse 23

प्रबलः प्रौढिसंपन्नः प्रसादात्तस्य चक्रिणः । मानुषा भुवमास्थाय यमं नैव प्रयांति ते

त्या चक्रधारी हरिच्या कृपेने ते प्रबळ व प्रौढशक्तिसंपन्न होतात; मनुष्यलोकात राहून ते यमाकडे जात नाहीत.

Verse 24

रागद्वेषविनिर्मुक्ताः क्लेशपाशविवर्जिताः । सुखिनो दानपुण्यैश्च सर्वधर्मपरायणाः

ते राग-द्वेषरहित, क्लेशरूपी पाशांपासून मुक्त असतात; दानपुण्याने सुखी होऊन सर्वधर्मपरायण राहतात.

Verse 25

विस्तारं तेजनाः सर्वे संतत्यापि गता नृप । यथा दूर्वावटाश्चैव विस्तारं यांति भूतले

हे नृपा! ते सर्व तेजस्वी जन आपल्या संततीसह सर्वत्र विस्तारले; जसे भूमीवर दूर्वा गवत व वटवृक्ष दूरवर पसरतात।

Verse 26

यथा ते मानवाः सर्वे पुत्रपौत्रैः प्रविस्तृताः । मृत्युदोषविहीनास्ते चिरं जीवंति वै जनाः

अशा रीतीने ते सर्व मानव पुत्र-पौत्रांनी विस्तारले व फुलले; मृत्युदोषरहित होऊन ते लोक निश्चयच दीर्घकाळ जगतात।

Verse 27

स्थिरकायाश्च सुखिनो जरारोगविवर्जिताः । पंचविंशाब्दिकाः सर्वे नरा दृश्यंति भूतले

भूमीवर सर्व नर स्थिर देहाचे, सुखी, जरा व रोगरहित, आणि प्रत्येक पंचवीस वर्षांचा दिसतो।

Verse 28

सत्याचारपराः सर्वे विष्णुध्यानपरायणाः । एवं सर्वे च मर्त्यास्ते प्रसादात्तस्य चक्रिणः

ते सर्व सत्याचारात तत्पर व विष्णुध्यानात परायण होते; त्या चक्रधारी प्रभूच्या कृपेनेच ते सर्व मर्त्य असे झाले।

Verse 29

संजाता मानवाः सर्वे दानभोगपरायणाः । मृतो न श्रूयते लोके मर्त्यः कोपि नरोत्तम

सर्व मानव दान व धर्म्य भोग यांत परायण झाले; हे नरोत्तमा, जगात कोणत्याही मर्त्याच्या मृत्यूची वार्ताही ऐकू येत नाही।

Verse 30

शोकं नैव प्रपश्यंति दोषं नैव प्रयांति ते । यद्रूपं स्वर्गलोकस्य तद्रूपं भूतलस्य च

ते शोक पाहात नाहीत, दोषातही पडत नाहीत; कारण स्वर्गलोकाचे जे स्वरूप आहे, तेच स्वरूप भूतलावरही आहे।

Verse 31

संजातं मानवश्रेष्ठ प्रसादात्तस्य चक्रिणः । विभ्रष्टा यमदूतास्ते विष्णुदूतैश्च ताडिताः

हे मानवश्रेष्ठ! चक्रधारी प्रभूच्या कृपेने असे घडले; यमदूत परत हाकलले गेले आणि विष्णुदूतांनी त्यांना ताडिले।

Verse 32

रुदमाना गताः सर्वे धर्मराजं परस्परम् । तत्सर्वं कथितं दूतैश्चेष्टितं भूपतेस्तु तैः

रडत रडत ते सर्वजण एकत्र धर्मराजाकडे गेले. दूतांनी त्या राजाचे सर्व आचरण व कृत्य सविस्तर सांगितले।

Verse 33

अमृत्युभूतलं जातं दानभोगेन भास्करे । नहुषस्यात्मजेनापि कृतं देवययातिना

हे भास्करा! दान व दानभोगाच्या प्रभावाने पृथ्वी अमृत्युभूत झाली; नहुषपुत्र देवययातीनेही हेच साध्य केले।

Verse 34

विष्णुभक्तेन पुण्येन स्वर्गरूपं प्रदर्शितम् । एवमाकर्णितं सर्वं धर्मराजेन वै तदा

विष्णुभक्ताच्या पुण्यामुळे स्वर्गाचे स्वरूप प्रकट झाले. अशा रीतीने त्या वेळी धर्मराजांनी सर्व काही ऐकले।

Verse 35

धर्मराजस्तदा तत्र दूतेभ्यः श्रुतविस्तरः । चिंतयामास सर्वार्थं श्रुत्वैवंनृपचेष्टितम्

तेव्हा धर्मराजांनी तेथे आपल्या दूतांकडून सविस्तर वृत्तांत ऐकून, राजाचे असे आचरण समजल्यावर, सर्व विषयांचा विचार केला।

Verse 75

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययाति । चरित्रे पंचसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यानांतर्गत मातापितृतीर्थवर्णन व ययातिचरित्रासंबंधी पंच्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला।