Adhyaya 73

Verse 1

पिप्पल उवाच । गते तस्मिन्महाभागे दूत इंद्रस्य वै पुनः । किं चकार स धर्मात्मा ययातिर्नहुषात्मजः

पिप्पल म्हणाले—तो महाभाग निघून गेल्यावर इंद्राचा दूत पुन्हा आला. मग धर्मात्मा नहुषपुत्र ययातीने काय केले?

Verse 2

सुकर्मोवाच । तस्मिन्गते देववरस्य दूते स चिंतयामास नरेंद्रसूनुः । आहूय दूतान्प्रवरान्स सत्वरं धर्मार्थयुक्तं वच आदिदेश

सुकर्म म्हणाले—देवश्रेष्ठाचा दूत निघून गेल्यावर राजपुत्र विचार करू लागला. मग त्याने त्वरेने श्रेष्ठ दूतांना बोलावून धर्मार्थयुक्त वचनांनी आदेश दिला।

Verse 3

गच्छंतु दूताः प्रवराः पुरोत्तमे देशेषु द्वीपेष्वखिलेषु लोके । कुर्वंतु वाक्यं मम धर्मयुक्तं व्रजंतु लोकाः सुपथा हरेश्च

हे पुरोत्तम नगरा! श्रेष्ठ दूत सर्व देश-द्वीपांसह अखिल जगतात जावोत. ते माझे धर्मयुक्त वचन सांगोत, ज्यायोगे लोक हरिच्या सुपथावर—कल्याणमार्गावर—चालोत.

Verse 4

भावैः सुपुण्यैरमृतोपमानैर्ध्यानैश्च ज्ञानैर्यजनैस्तपोभिः । यज्ञैश्च दानैर्मधुसूदनैकमर्चंतु लोका विषयान्विहाय

अमृतासमान अतिपुण्य भक्तिभावांनी—ध्यान व ज्ञानाने, पूजन व तपाने, यज्ञ व दानाने—विषयांचा त्याग करून लोकांनी केवळ मधुसूदनाचीच आराधना करावी.

Verse 5

सर्वत्र पश्यंत्वसुरारिमेकं शुष्केषु चार्द्रेष्वपि स्थावरेषु । अभ्रेषु भूमौ सचराचरेषु स्वीयेषु कायेष्वपि जीवरूपम्

ते सर्वत्र त्या एक असुरारि (विष्णू) चे दर्शन घडो—कोरड्यात व ओलसरात, स्थावरांतही; मेघांत व भूमीवर, चराचर सर्वांत, आणि आपल्या देहातही जीवनरूपाने.

Verse 6

देवं तमुद्दिश्य ददंतु दानमातिथ्यभावैः परिपैत्रिकैश्च । नारायणं देववरं यजध्वं दोषैर्विमुक्ता अचिराद्भविष्यथ

त्या देवाला उद्देशून दान द्या—अतिथिसत्काराच्या भावाने आणि पितरांसाठी अर्पणासह. देवश्रेष्ठ नारायणाची उपासना करा; दोषमुक्त होऊन लवकरच शुद्ध व्हाल.

Verse 7

यो मामकं वाक्यमिहैव मानवो लोभाद्विमोहादपि नैव कारयेत् । स शास्यतां यास्यति निर्घृणो ध्रुवं ममापि चौरो हि यथा निकृष्टः

जो मनुष्य लोभाने किंवा मोहाने इथेच माझा आदेश पाळत नाही, तो निर्दयी निश्चयच दंडास पात्र होईल; तो माझ्याविरुद्धही नीच चोरासारखाच आहे.

Verse 8

आकर्ण्य वाक्यं नृपतेश्च दूताःसंहृष्टभावाः सकलां च पृथ्वीम् । आचख्युरेवं नृपतेः प्रणीतमादेशभावं सकलं प्रजासु

राजाचे वचन ऐकून दूत अत्यंत हर्षित झाले. त्यांनी संपूर्ण पृथ्वीभर फिरून सर्व प्रजेत राजाज्ञेचा संपूर्ण आशय यथार्थ रीतीने जाहीर केला.

Verse 9

विप्रादिमर्त्या अमृतं सुपुण्यमानीतमेवं भुवि तेन राज्ञा । पिबंतु पुण्यं परिवैष्णवाख्यं दोषैर्विहीनं परिणाममिष्टम्

अशा रीतीने त्या राजाने भूमीवर परम पुण्यमय अमृत आणले. ब्राह्मणादी सर्व मर्त्यांनी ‘परिवैष्णव’ नावाने प्रसिद्ध, दोषरहित व इष्ट फल देणारे ते पवित्र दान पान करावे.

Verse 10

श्रीकेशवं क्लेशहरं वरेण्यमानंदरूपं परमार्थमेवम् । नामामृतं दोषहरं सुराज्ञा आनीतमस्त्येव पिबंतु लोकाः

लोकांनी श्रीकेशवाचे नामामृत पान करावे—जे क्लेशहर, परम वरेण्य, आनंदस्वरूप व परमार्थरूप आहे. हे दोषनाशक नामामृत दिव्य राजाने निश्चयच आणले आहे.

Verse 11

सखड्गपाणिं मधुसूदनाख्यं तं श्रीनिवासं सगुणं सुरेशम् । नामामृतं दोषहरं सुराज्ञा आनीतमस्त्येव पिबंतु लोकाः

लोकांनी त्या श्रीनिवास—देवेश, सगुण परमेश्वर, खड्गधारी मधुसूदन—याचे नामामृत पान करावे. हे दोषहर नामामृत देवांच्या आज्ञेने जगासाठी आणले आहे.

Verse 12

श्रीपद्मनाथं कमलेक्षणं च आधाररूपं जगतां महेशम् । नामामृतं दोषहरं सुराज्ञा आनीतमस्त्येव पिबंतु लोकाः

लोकांनी श्रीपद्मनाथ—कमलनेत्र, जगताचा आधार, महेश्वर—याचे नामामृत पान करावे. हे दोषहर नामामृत देवांच्या आज्ञेने निश्चयच आणले आहे.

Verse 13

पापापहं व्याधिविनाशरूपमानंददं दानवदैत्यनाशनम् । नामामृतं दोषहरं सुराज्ञा आनीतमस्त्येव पिबंतु लोकाः

हे नामामृत पापहर, व्याधिनाशरूप, आनंददायक व दानव‑दैत्यसंहारक आहे। देवांच्या आज्ञेने आणलेले हे दोषहर नामामृत खरोखर आले आहे—लोकांनी ते पान करावे।

Verse 14

यज्ञांगरूपं चरथांगपाणिं पुण्याकरं सौख्यमनंतरूपम् । नामामृतं दोषहरं सुराज्ञा आनीतमस्त्येव पिबंतु लोकाः

देवाज्ञेने आणलेले हे दोषहर नामामृत यज्ञांगासारखे पवित्र, चक्रपाणि, पुण्यप्रद, सुखदायक व अनंतरूप आहे—लोकांनी निश्चयाने ते पान करावे।

Verse 15

विश्वाधिवासं विमलं विरामं रामाभिधानं रमणं मुरारिम् । नामामृतं दोषहरं सुराज्ञा आनीतमस्त्येव पिबंतु लोकाः

देवराज्ञेने आणलेले हे दोषहर नामामृत—जो विश्वाचा निर्मळ आश्रय, परम विराम, ‘राम’ या नामाने प्रसिद्ध, रमणीय प्रभु मुरारि आहे—लोकांनी ते पान करावे।

Verse 16

आदित्यरूपं तमसां विनाशं बंधस्यनाशं मतिपंकजानाम् । नामामृतं दोषहरं सुराज्ञा आनीतमस्त्येव पिबंतु लोकाः

हे आदित्यरूप, तमाचा नाश करणारे; बंधन छेदणारे व बुद्धिरूपी कमळ फुलविणारे आहे। देवाधिराज्ञेने आणलेले हे दोषहर नामामृत आले आहे—लोकांनी ते पान करावे।

Verse 17

नामामृतं सत्यमिदं सुपुण्यमधीत्य यो मानव विष्णुभक्तः । प्रभातकाले नियतो महात्मा स याति मुक्तिं न हि कारणं च

हे नामामृत सत्य व अत्यंत पुण्यदायक आहे। जो मनुष्य विष्णुभक्त होऊन प्रभातकाळी नियमाने व संयमाने याचे अध्ययन करतो, तो महात्मा मुक्तीला प्राप्त होतो—यात संशय नाही।

Verse 73

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृतीर्थवर्णने ययाति । चरिते त्रिसप्ततितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यानातील पितृतिर्थ-वर्णन व ययाति-चरित्राच्या प्रसंगात त्र्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला।