Adhyaya 6

Verse 1

सूत उवाच । कश्यपस्य च भार्यान्या दनुर्नाम तपस्विनी । पुत्रशोकेन संतप्ता संप्राप्ता दितिमंदिरम्

सूत म्हणाले—कश्यपाची तपस्विनी पत्नी दनु, पुत्रशोकाने संतप्त होऊन, दितीच्या निवासस्थानी आली।

Verse 2

रोदमाना प्रणम्यैव पादपद्मयुगं तदा । दुःखेन महता प्राप्ता दितिस्तां प्रत्यबोधयत्

तेव्हा ती रडत रडत त्या युगल पद्मचरणांना प्रणाम करून, महान दुःखाने आली; दितीने तिला धीर दिला।

Verse 3

दितिरुवाच । तवैव हि महाभागे किमिदं रोदकारणम् । पुत्रिण्यश्चैकपुत्रेण लोके नार्यो भवंति वै

दिती म्हणाली—हे महाभागे, तुझ्या या रडण्याचे कारण काय? लोकांत स्त्रिया पुत्रवती असतील—एकच पुत्र असला तरी—धन्य मानल्या जातात।

Verse 4

भवती शतपुत्राणां गुणिनामपि भामिनि । माता त्वमसि कल्याणि शुंभादीनां महात्मनाम्

हे भामिनी, तू गुणवान शंभर पुत्रांची माता आहेस; हे कल्याणी, तू शुंभ आदी महात्म्यांची जननी आहेस।

Verse 5

कस्माद्दुःखं त्वया प्राप्तमेतन्मे कारणं वद । हिरण्यकशिपू राजा हिरण्याक्षो महाबलः

तुला हे दुःख कोणत्या कारणाने प्राप्त झाले? त्याचे कारण मला सांग. (तू) राजा हिरण्यकशिपू आणि महाबली हिरण्याक्ष यांचा उल्लेख करीत आहेस.

Verse 6

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे दितिविलापोनाम षष्ठोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्री पद्मपुराणातील भूमिखंडातील देवासुर-प्रकरणात ‘दितिविलाप’ नावाचा सहावा अध्याय समाप्त झाला.

Verse 7

आख्याहि कारणं सर्वं यस्माद्रोदिषि सांप्रतम् । एवमाभाष्य तां देवीं विरराम मनस्विनी

तू आत्ता कोणत्या कारणाने रडतेस—ते सर्व कारण सांग. असे म्हणून त्या देवीशी बोलून ती दृढमनाची स्त्री मौन झाली.

Verse 8

दनुरुवाच । पश्य पश्य महाभागे सपत्न्याश्च मनोरथम् । परिपूर्णं कृतं तेन देवदेवेन चक्रिणा

दनु म्हणाली—हे महाभागे, पाहा पाहा! तुझ्या सपत्नीकडे असलेला मनोरथ त्या देवदेव चक्रधारी प्रभूंनी पूर्ण केला आहे.

Verse 9

यथापूर्वं वरो दत्तो ह्यदित्यै देवि विष्णुना । तथेदानीं च पुत्राय तस्या दत्तो वरो महान्

हे देवी, जसा पूर्वी विष्णूंनी अदितीला वर दिला होता, तसाच आता तिच्या पुत्रालाही महान् वर प्रदान झाला आहे.

Verse 10

कश्यपाद्विश्रुतो जातस्त्रैलोक्यपालकः सुतः । इंद्रत्वं तस्य वै दत्तं तव पुत्राद्विहृत्य च

कश्यपापासून एक विख्यात पुत्र जन्मला, जो त्रैलोक्याचा पालक होता. त्यालाच इंद्रपद देण्यात आले, आणि ते पद तुझ्या पुत्राकडूनही काढून घेतले गेले.

Verse 11

मनोरथैस्तु संपूर्णा अदितिः सुखवर्द्धिनी । कनीयान्वसुदत्तश्च तस्याः पुत्रश्च संप्रति

सुख वाढविणारी अदिती आपल्या मनोरथांनी पूर्ण झाली. आणि सध्या तिचा कनिष्ठ पुत्र वसुदत्त आहे.

Verse 12

ऐंद्रं पदं सुदुष्प्राप्यं देवैः सार्द्धं भुनक्ति च । दितिरुवाच । कस्मात्पदात्परिभ्रष्टो मम पुत्रो महामतिः

इंद्राचे अत्यंत दुर्मिळ पद प्राप्त करून तो देवांसह त्याचा उपभोग करीत आहे. दिती म्हणाली—‘माझा महामती पुत्र कोणत्या पदावरून भ्रष्ट झाला?’

Verse 13

अन्ये च दानवा दैत्यास्तेजोभ्रष्टाः कथं सखे । तस्य त्वं कारणं ब्रूहि विस्तरेण यशस्विनि

आणि हे सखे, इतर दानव-दैत्य तेजहीन कसे झाले? हे यशस्विनी, त्याचे कारण मला विस्ताराने सांग.

Verse 14

तामाभाष्य दितिर्वाक्यं विरराम सुदुःखिता । दनुरुवाच । देवाश्च दानवाः सर्वे सक्रोधाः संगरं गताः

तिला असे बोलून दिती अत्यंत दुःखी होऊन मौन झाली. दनु म्हणाली—‘सर्व देव आणि सर्व दानव क्रोधाने पेटून रणांगणात गेले आहेत.’

Verse 15

तत्र युद्धं महज्जातं दैत्यसंक्षयकारकम् । देवैश्च विष्णुना युद्धे मम पुत्रा निपातिताः

तेथे एक महान् युद्ध झाले, जे दैत्यसंहारास कारणीभूत ठरले; त्या संग्रामात देवांनी आणि विष्णूंनी माझे पुत्र पाडले।

Verse 16

तथैव तव पुत्रास्ते देवदेवेन चक्रिणा । वने गतान्यथा सिंहो द्रावयेत्स्वेन तेजसा

तसेच देवदेव चक्रधारी वनात प्रवेश करताच तुझे पुत्रही स्वतःच्या तेजाने सिंहासारखे पळविले गेले.

Verse 17

तथा ते मामकाः पुत्रा निहताः शङ्खपाणिना । कालनेमिमुखं सैन्यं दुर्जयं ससुरासुरैः

तसेच शंखधारी प्रभूंनी माझे पुत्र मारले; आणि कालनेमीच्या नेतृत्वाखालील, देव-असुरांनाही दुर्जय अशी ती सेना नष्ट झाली.

Verse 18

नाशितं मर्दितं सर्वं द्रावितं विकलीकृतम् । स्वैरर्चिभिर्यथा वह्निस्तृणानि ज्वालयेद्वने

सर्व काही नाश पावले, चिरडले गेले, विखुरले व निष्प्रभ झाले—जसे वनातील अग्नी आपल्या ज्वाळांनी कोरडे गवत जाळून टाकतो.

Verse 19

तथा दैत्यगणान्सर्वान्निर्दहत्येव केशवः । मम पुत्रा मृता देवि बहुशस्तव नंदनाः

त्याच प्रकारे केशव सर्व दैत्यगणांना जाळून भस्म करतात. हे देवी, तुझ्या पुत्रामुळे माझे पुत्र वारंवार मृत्युमुखी पडले आहेत.

Verse 20

वह्निं प्राप्य यथा सर्वे शलभा यांति संक्षयम् । तथा ते दानवाः सर्वे हरिं प्राप्य क्षयं गताः

जसे अग्नीला प्राप्त होताच सर्व पतंग नष्ट होतात, तसेच हरिला भेटताच ते सर्व दानव क्षयास गेले।

Verse 21

एवमेतं हि वृत्तांतं दितिः शुश्राव दारुणम् । दितिरुवाच । वज्रपातोपमं भद्रे वदस्येवं कथं मम

असा दारुण वृत्तांत ऐकून दिती म्हणाली—हे भद्रे! तुझे शब्द वज्रपातासारखे मला घायाळ करतात; तू मला असे कसे बोलतेस?

Verse 22

एवमाभाष्य तां देवी मूर्च्छिता निपपात ह । हा हा कष्टमिदं जातं बहुदुःखं प्रतापकम्

असे बोलून ती देवी मूर्च्छित होऊन कोसळली। ‘हाय हाय! हे किती कष्टदायक घडले—अतिशय दुःख देणारी आपत्ती!’

Verse 23

रुरोद करुणं साथ पुत्रशोकसुपीडिता । तां दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठ उवाच वचनं शुभम्

पुत्रशोकाने अतिशय पीडित होऊन ती करुण रडू लागली। तिला पाहून तो मुनिश्रेष्ठ मंगल व सांत्वनपर वचन बोलला।

Verse 24

मा रोदिषि च भद्रं ते नैवं शोचंति त्वद्विधाः । सत्ववंतो महाभागे लोभमोहेन वर्जिताः

रडू नकोस, तुझे कल्याण होवो. हे महाभागे! तुझ्यासारख्या स्त्रिया असे शोक करत नाहीत; सत्त्ववान जन लोभ-मोहापासून दूर असतात।

Verse 25

कस्य पुत्रा हि संसारे कस्य देवी सुबांधवाः । नास्तिकस्येह केनापि तत्सर्वं श्रूयतां प्रिये

या संसारात कोणाचे पुत्र आणि कोणाची सुबंधु-युक्त पत्नी? येथे नास्तिकाला यांपैकी काहीही खरेच आपले नसते—प्रिये, हे सर्व ऐक।

Verse 26

दक्षस्यापि सुता यूयं सुन्दर्यश्चैव मामकाः । भवतीनामहं भर्ता कामनापूरकः शुभे

तुम्ही सर्व दक्षाच्या कन्या आहात आणि सुंदरही—माझ्याच आहात। हे शुभे, मी तुमचा पती, तुमच्या कामना पूर्ण करणारा आहे।

Verse 27

योजकः पालकश्चैव रक्षकोस्मि वरानने । कस्माद्वैरं कृतं क्रूरैरसुरैरजितात्मभिः

हे वरानने, मीच योजक, पालक आणि रक्षक आहे. मग क्रूर, अजितात्मा असुरांनी वैर का केले?

Verse 28

तव पुत्रा महाभागे सत्यधर्मविवर्जिताः । तेन दोषेण ते सर्वे तव दोषेण वै शुभे

हे महाभागे, तुझे पुत्र सत्य-धर्मरहित आहेत. त्या दोषामुळे ते सर्व दोषी आहेत—खरेच, हे शुभे, हा तुझ्याच दोषाने आहे।

Verse 29

निहता वासुदेवेन दैवतैस्तु निपातिताः । तस्माच्छोको न कर्तव्यः सत्यमोक्षविनाशनः

ते वासुदेवाने मारले गेले आणि देवांनी पाडले. म्हणून शोक करू नकोस; शोक खरोखर मोक्षाचा नाश करणारा आहे।

Verse 30

शोको हि नाशयेत्पुण्यं क्षयात्पुण्यस्य नश्यति । तस्माच्छोकं परित्यज विघ्नरूपं वरानने

शोक खरोखर पुण्याचा नाश करतो; पुण्य क्षीण झाले की ते नष्ट होते. म्हणून, हे वरानने, विघ्नरूप शोक सोडून दे.

Verse 31

आत्मदोषप्रभावेण दानवा मरणं गताः । देवा निमित्तभूताश्च नाशिताः स्वेन कर्मणा

स्वतःच्या दोषांच्या प्रभावाने दानव मृत्युमुखी पडले; आणि देव तर केवळ निमित्त होते, तेही आपल्या कर्मानेच नष्ट झाले.

Verse 32

एवं ज्ञात्वा महाभागे समागच्छ सुखं प्रति । एवमुक्त्वा महायोगी तां प्रियां दुःखभागिनीम्

हे महाभागे, असे जाणून सुखाकडे ये. असे बोलून महायोगीने दुःखाची सहभागी असलेल्या आपल्या प्रियेला संबोधिले.

Verse 33

विषादाच्च निवृत्तोसौ विरराम महामतिः

आणि विषादातून परत फिरून तो महामती विरत झाला व शांत झाला.