Adhyaya 54

Verse 1

विष्णुरुवाच । एवमुक्ता गता दूती तया सुकलया तदा । समासेन सुसंप्रोक्तमवधार्य पुरंदरः

विष्णु म्हणाले—असे सांगितल्यावर ती दूती त्या वेळी सुकलेसह निघून गेली. संक्षेपाने स्पष्ट सांगितलेले वचन नीट अवगत करून पुरंदर (इंद्र) मनात धरून राहिला.

Verse 2

तदर्थं भाषितं तस्याः सत्यधर्मसमन्वितम् । आलोच्य साहसं धैर्यं ज्ञानमेव पुरंदरः

तिचे त्या हेतूसाठी बोललेले, सत्य-धर्माने युक्त वचन विचारात घेऊन पुरंदर (इंद्र)ने तिच्यातील साहस, धैर्य आणि ज्ञान यांनाच ओळखले.

Verse 3

ईदृशं हि वदेत्का हि नारी भूत्वा महीतले । योगरूपं सुसंशिष्टं न्यायोदैः क्षालितं वचः

महीतलावर नारी होऊन कोण असे वचन बोलेल? ते वचन योगरूपाने घडलेले, सुशिक्षित आणि न्याय-तर्करूपी जलाने धुतलेले आहे.

Verse 4

पवित्रेयं महाभागा सत्यरूपा न संशयः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य धुरं धर्तुं भवेत्क्षमा

हे महाभागे! ही निःसंशय पवित्र करणारी व सत्यस्वरूप आहे. ती समस्त त्रैलोक्याचा संपूर्ण भार धारण करण्यास समर्थ आहे.

Verse 5

एतदर्थं विचार्यैव जिष्णुः कंदर्पमब्रवीत् । त्वया सह गमिष्यामि द्रष्टुं तां कृकलप्रियाम्

हा हेतू विचारून जिष्णु कंदर्पाला म्हणाला—“मी तुझ्यासह जाईन, त्या कृकलप्रिय स्त्रीला पाहण्यासाठी.”

Verse 6

प्रत्युवाच सहस्राक्षं मन्मथो बलदर्पितः । गम्यतां तत्र देवेश यत्रास्ते सा पतिव्रता

आपल्या बळाचा गर्व असलेल्या कामदेवाने इंद्राला उत्तर दिले, 'हे देवेश! जिथे ती पतिव्रता राहते, तिथे आपण जाऊया.'

Verse 7

मानं वीर्यं बलं धैर्यं तस्याः सत्यं पतिव्रतम् । गत्वाहं नाशयिष्यामि कियन्मात्रा सुरेश्वर

'हे सुरेश्वरा! मी जाऊन तिचा मान, वीर्य, बळ, धैर्य, सत्य आणि पातिव्रत्य नष्ट करीन. ती केवळ एक स्त्री काय करू शकेल?'

Verse 8

समाकर्ण्य सहस्राक्षो वचनं मन्मथस्य च । भो भोनंग शृणुष्व त्वमधिकं भाषितं मुधा

मन्मथाचे बोलणे ऐकून इंद्र म्हणाला, 'हे अनंगा! ऐक, तू व्यर्थच खूप जास्त बोलला आहेस.'

Verse 9

सुदृढा सत्यवीर्येण सुस्थिरा धर्मकर्मभिः । सुकलेयमजेया वै तत्र ते पौरुषं नहि

'सत्याच्या बळावर ती सुदृढ आहे आणि धर्मकार्यामुळे स्थिर आहे. ती कुलीन आणि अजेय आहे, तिथे तुझा पुरुषार्थ चालणार नाही.'

Verse 10

इत्याकर्ण्य ततः क्रुद्धो मन्मथस्त्विन्द्रमब्रवीत् । ऋषीणां देवतानां च बलं मया प्रणाशितम्

हे ऐकून संतापलेल्या कामदेवाने इंद्राला सांगितले, 'मी ऋषींचे आणि देवांचे बळ सुद्धा नष्ट केले आहे.'

Verse 11

अस्या बलं कियन्मात्रं भवता मम कथ्यते । पश्यतस्तव देवेश नाशयिष्यामि तां स्त्रियम्

तुझ्या मते तिचे बळ किती आहे ते मला सांग. हे देवेश! तुझ्या पाहता-पाहता मी त्या स्त्रीचा नाश करीन.

Verse 12

नवनीतं यथा चाग्नेस्तेजो दृष्ट्वा द्रवं व्रजेत् । तथेमां द्रावयिष्यामि स्वेन रूपेण तेजसा

जसे ताजे लोणी अग्नीचे तेज पाहून वितळून द्रवरूप होते, तसेच मी माझ्या स्व-रूपाच्या तेजाने तिला वितळवीन.

Verse 13

गच्छ तत्र महत्कार्यमुपस्थं सांप्रतं ध्रुवम् । कस्मात्कुत्ससि मे तेजस्त्रैलोक्यस्य विनाशनम्

तेथे जा—एक महान कार्य निश्चयाने आत्ताच समोर आहे. त्रैलोक्याचा नाश करू शकणाऱ्या माझ्या तेजाचा तू अपमान का करतोस?

Verse 14

विष्णुरुवाच । आकर्ण्य वाक्यं तु मनोभवस्य एतामसाध्यां तव कामजाने । धैर्यं समुद्यम्य च पुण्यदेहां पुण्येन पुण्यां बहुपुण्यचाराम्

विष्णू म्हणाले—हे कामजाने! मनोभव (काम) याचे वचन ऐकून आणि हे कार्य तुझ्यासाठी असाध्य आहे असे जाणून, ती पुण्यदेहा धैर्य एकवटून उभी राहिली; पुण्यामुळे ती अधिक पुण्यमयी झाली, अनेक पुण्यकर्मांनी युक्त।

Verse 15

पश्यामि ते पौरुषमुग्रवीर्यमितो हि गत्वा तु धनुष्मता वै । तेनापि सार्धं प्रजगाम भूयो रत्या च दूत्या च पतिव्रतां ताम्

मी तुझे पौरुष—तुझे उग्र वीर्य—पाहतो आहे. येथून त्या धनुर्धरासह जाऊन, ती पुन्हा त्याच्यासोबत रती व दूतिका यांसह त्या पतिव्रतेकडे गेली.

Verse 16

एकां सुपुण्यां स्वगृहस्थितां तां ध्यानेन पत्युश्चरणे नियुक्ताम् । यथा सुयोगी प्रविधाय चित्तं विकल्पहीनं न च कल्पयेत

ती एक परमपुण्यवती, स्वतःच्या घरात राहूनही ध्यानाने पतीच्या चरणी मन एकाग्र करून बसली होती. जसा खरा योगी चित्त स्थिर करून विकल्परहित होतो आणि कोणतीही कल्पना करत नाही.

Verse 17

अत्यद्भुतं रूपमनंततेजोयुतं चकाराथ सतीप्रमोहम् । नीलांचितं भोगयुतं महात्मा झषध्वजश्चैव पुरंदरश्च

मग त्या महात्म्याने अनंत तेजाने युक्त असे अत्यंत अद्भुत रूप निर्माण केले, ज्यामुळे सतीही विस्मयचकित झाली. ते गडद निळ्या छटांनी अंकित व आभूषणांनी सजलेले होते; आणि तेथे झषध्वज व पुरंदर (इंद्र)ही होते.

Verse 18

दृष्ट्वा सुलीलं पुरुषं महांतं चरंतमेवं परिकामभावम् । जाया हि वैश्यस्य महात्मनस्तु मेने न सा रूपयुतं गुणज्ञम्

तो महान, सुलील पुरुष कामभावाने वावरताना पाहून, त्या महात्मा वैश्याची पत्नी त्याला ना रूपवान मानू लागली, ना गुणांचा जाणकार.

Verse 19

अंभो यथा पद्मदले गतं वै प्रयाति मुक्ताफलकस्य कीर्तिम् । तद्वत्स्वभावः परिसत्ययुक्तो जज्ञे च तस्यास्तु पतिव्रतायाः

जसे कमळाच्या पाकळीवर थांबलेले पाणी मोत्यासारखी कीर्ती व चमक प्राप्त करते, तसेच त्या पतिव्रतेमध्ये परिपूर्ण सत्याने युक्त असा स्वभाव प्रकट झाला.

Verse 20

अनेन दूती परिप्रेषिता पुरा यामां युवत्या ह गुणज्ञमेनम् । लीलास्वरूपं बहुधात्मभावं ममैष सर्वं परिदर्शयेच्च

याच्याद्वारे पूर्वी माझ्याकडे एक दूती पाठवली होती—त्या युवतीने या गुणज्ञ पुरुषाकडे (पाठवून) सांगितले होते की, ‘माझे सर्व काही त्याला दाखव; जो लीलास्वरूप आहे आणि अनेक भाव धारण करतो.’

Verse 21

ममैव कालं प्रबलं विचिंत्यागतो हि मे कांतगुणैश्च सत्खलः । रत्यासमेतस्तु कथं च जीवेत्सत्याश्मभारेण प्रमर्दितश्च

माझाच काळ (दैव) प्रबळ आहे असे विचारून तो कपटी पुरुष माझ्या कांतिगुणांनी मोहून माझ्याकडे आला. पण जो रतीत आसक्त झाला आणि सत्याच्या दगडासारख्या जड भाराने चिरडला गेला, तो कसा जिवंत राहील?

Verse 22

ममापि भावं परिगृह्य कांतो जीवेत्कियान्वापि सुबुद्धियुक्तः । शून्यो हि कायो मम चास्ति सद्यश्चेष्टाविहीनो मृतकल्प एव

माझा प्रिय माझाच भाव स्वीकारून, सुबुद्धीने युक्त होऊन कितीही काळ जगला तरी—माझे शरीर आत्ताच पोकळसारखे, चेष्टाविहीन, जणू मृतासमान आहे.

Verse 23

कायस्य ग्रामस्य प्रजाः प्रनष्टाः सुविक्रियाख्यं परिगृह्य कर्म । ममाधिकेनापि समं सुकांतं स ऊर्द्ध्वशोभामनयच्च कामः

कायाच्या गावातील प्रजा नष्ट झाल्यावर त्याने ‘सुविक्रिया’ नावाचे कर्म स्वीकारले. आणि कामानेही—जो माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ—सुंदर सुकांताला उन्नत शोभेपर्यंत नेले.

Verse 24

यदामृतो बलवान्हर्षयुक्तः स्वयंदृशा वै परिनृत्यमानः । तथा अनेनापि प्रभाषयेद्भुतं यो मां हि वाञ्छत्यपि भोक्तुकामः

जेव्हा अमृत बलवान होऊन हर्षयुक्त, जणू डोळ्यांसमोर नाचत असल्याप्रमाणे भासते—तेव्हा याच प्रकारे या उपायानेही अद्भुत वचन उच्चारावे; कारण जो मला भोगण्याच्या इच्छेने इच्छितो, तो फल प्राप्त करतो.

Verse 25

एवं विचार्यैव तदा महासती सत्याख्यरज्ज्वा दृढबद्धचेतना । गृहं स्वकीयं प्रविवेश सा तदा तत्तस्यभावं नियमेन वेत्तुम्

असे विचार करून, सत्य नावाच्या रज्जूने ज्याचे चित्त दृढ बांधले होते ती महासती तेव्हा आपल्या घरात प्रवेशली—त्याचा खरा भाव नियमाने जाणून घेण्याच्या निश्चयाने.

Verse 54

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेचतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात वेनोपाख्यानांतर्गत सुकला-चरित्र नावाचा चौपन्नावा अध्याय समाप्त झाला।