Adhyaya 100
The Cyavana Narrative (within the Glory of Guru-tīrtha, in the Vena Episode)
नर्मदेच्या तीरावर पुत्र विज्वल आपल्या पिता कुञ्जलाजवळ येऊन ‘वासुदेवाभिधान’ स्तोत्राचे माहात्म्य सांगतो आणि त्या स्तुतीने भगवान विष्णू प्रकट होऊन वर दिला, असे निवेदन करतो. हे ऐकून कुञ्जल आनंदित होऊन पुत्राला आलिंगन देतो व वासुदेव-कीर्तनाने धर्मनिष्ठ राजाला सहाय्य करणे किती पावन आहे, याची प्रशंसा करतो। यानंतर कथनाची प्रामाणिकता अधोरेखित होते—पुलस्त्य भीष्मांना सांगतात की च्यवनाच्या सान्निध्यात या महात्म्यांचे सर्व आचरण त्यांनी सांगितले आहे। वेन-प्रसंगात उपदेश येतो: वैष्णव ज्ञान शंखात दिलेल्या अमृतासारखे आहे; ते ऐकून तृप्ती होत नाही, उलट श्रद्धा वाढते। पुढे कुञ्जलाची पुढील कृत्ये आणि ‘चौथा पुत्र’ यांचा वृत्तांत सांगावा अशी विनंती होते; भगवान कुञ्जलचरित्र सांगण्यास मान्यता देतात। शेवटी फलश्रुती—भक्तीने श्रवण केल्यास सहस्र गोदानाइतके पुण्य मिळते।
Shlokas
Verse 1
विष्णुरुवाच । नर्मदायास्तटे रम्ये वटे तिष्ठति वै पिता । विज्वलोऽपि समायातः पितरं प्रणिपत्य सः
विष्णू म्हणाले—रम्य नर्मदातटी वटवृक्षाखाली पिता वास्तव्यास होता। विज्वलही तेथे आला आणि पित्याला साष्टांग प्रणाम करून वंदन केले।
Verse 2
वासुदेवाभिधानस्य स्तोत्रस्यापि महामतिः । समाचष्टे स धर्मात्मा महिमानं पितुः पुरः
त्या धर्मात्मा महामतीने पित्याच्या समोर ‘वासुदेवाभिधान’ या स्तोत्राची महिमा सांगितली।
Verse 3
यथा विष्णुः समागत्य ददौ तस्मै वरं शुभम् । तत्सर्वं कथयामास सुप्रसन्नेन चेतसा
नंतर तो अत्यंत प्रसन्न चित्ताने सर्व सांगू लागला—विष्णू कसे तेथे आले आणि त्याला शुभ वरदान कसे दिले।
Verse 4
कुंजलोपि च वृत्तांतं समाकर्ण्य स भूपतेः । हर्षेण महताविष्टः पुत्रमालिंग्य विज्वलम्
राजाचा वृत्तांत ऐकून कुंजलही महान् हर्षाने भरून गेला। त्याने आपल्या पुत्राला आलिंगन दिले आणि आनंदाने तेजस्वी झाला।
Verse 5
आह पुण्यं कृतं वत्स त्वया राज्ञे महात्मने । उपकारं महापुण्यं वासुदेवस्य कीर्तनात्
तो म्हणाला—“वत्सा, त्या महात्मा राजासाठी तू पुण्यकर्म केलेस. वासुदेवाच्या कीर्तनातून उत्पन्न झालेला हा उपकार परम पवित्र आहे.”
Verse 6
एवमाभाष्य तं पुत्रमाशीर्भिरभिनंद्य च । पुत्रं देवसमोपेतं स्तुत्वा चैव पुनः पुनः
असे बोलून त्याने पुत्राला आशीर्वाद देऊन अभिनंदन केले. देवतुल्य गुणांनी युक्त त्या पुत्राची त्याने पुन्हा पुन्हा स्तुती केली.
Verse 7
स्थितः सरित्तटे रम्ये च्यवनस्योपपश्यतः । एतत्ते सर्वमाख्यातं तेषां वृत्तं महात्मनाम्
रम्य नदीकाठी, च्यवनांच्या साक्षीने उभा राहून, त्या महात्म्यांच्या आचरणाचा सर्व वृत्तांत मी तुला सांगितला आहे.
Verse 8
वैष्णवानां महाराज अन्यत्किं ते वदाम्यहम् । वेन उवाच । अमृतं शंखपात्रेण पानार्थं मम चार्पितम्
“महाराज, वैष्णवांविषयी मी आणखी काय सांगू?” वेन म्हणाला—“शंखपात्रात पिण्यासाठी मला अमृत अर्पिले गेले आहे.”
Verse 9
तस्मात्कस्य न च श्रद्धा पातुं मर्त्यस्य भूतले । उत्तमं वैष्णवं ज्ञानं पानानामिह सर्वदा
म्हणून या भूतलावर राहणारा कोणता मर्त्य याचे पान (ग्रहण) करण्यास श्रद्धा ठेवणार नाही? येथे सर्वदा पानयोग्यांमध्ये परम वैष्णव ज्ञानच सर्वोत्तम आहे।
Verse 10
त्वयैवं कथ्यमानस्य पाने तृप्तिर्न जायते । श्रोतुं हि देवदेवेश मम श्रद्धा विवर्द्धते
तुम्ही असे सांगत राहता, तरी पान केल्यासारखी मला तृप्ती होत नाही। हे देवदेवेश! ऐकत ऐकत माझी श्रद्धाच अधिकाधिक वाढते।
Verse 11
कथयस्व प्रसादान्मे कुंजलस्यापि चेष्टितम् । महात्मना किमुक्तं च चतुर्थं तनयं प्रति
कृपया मला कुंजलाची कृत्येही सांगा, आणि त्या महात्म्याने चौथ्या पुत्राविषयी काय म्हटले तेही कथन करा।
Verse 12
तत्त्वं सुविस्तरादेव कृपया कथयस्व मे । श्रीभगवानुवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं कुंजलस्य च
कृपया मला तत्त्व सविस्तर सांगा। श्रीभगवान म्हणाले—ऐका, आता मी कुंजलाचे चरित्रही सांगतो।
Verse 13
बहुश्रेयः समायुक्तं चरित्रं च्यवनस्य च । इदं पुण्यं नरश्रेष्ठ आख्यानं पापनाशनम्
हे नरश्रेष्ठ! अनेक कल्याणांनी युक्त असे हे च्यवनाचे चरित्र आहे। हे पुण्य आख्यान पापांचा नाश करणारे आहे।
Verse 14
यः शृणोति नरो भक्त्या गोसहस्रफलं लभेत्
जो नर भक्तिभावाने हे श्रवण करतो, तो सहस्र गोदानासमान पुण्यफल प्राप्त करतो।
Verse 100
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे शततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्मपुराणातील भूमिखंडात, वेनोपाख्यानांतर्गत गुरुतीर्थमाहात्म्यात च्यवनचरित्र नामक शततम अध्याय समाप्त झाला।