Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 83The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः ।

ऋषिरुवाच— निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः ।

सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥

iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsurasainyavadho nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ | ṛṣiruvāca nihanyamānaṃ tatsainyamavalākya mahāsuraḥ / senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām

अशा प्रकारे श्रीमार्कण्डेय महापुराणातील सावर्णि मन्वंतरातील देवीमाहात्म्यात ‘महिषासुरसेनावध’ नावाचा बयाऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला. ऋषी म्हणाले—आपली सेना मारली जात आहे असे पाहून महान असुर सेनापती चिक्षुर क्रोधाने अंबिकेशी युद्ध करण्यास निघाला.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
श्रीमार्कण्डेयमहापुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Mahāpurāṇa
श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री-मर्कण्डेय-महा-पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष-समास (title)
सावर्णिकेin the Sāvarṇika (Manvantara)
सावर्णिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसावर्णिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘मन्वन्तरे’ इत्यस्य विशेषण
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
देवीमाहात्म्येin the Devī Māhātmya
देवीमाहात्म्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेवी-माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘देव्याः माहात्म्यम्’)
महिषासुरसैन्यवधःthe slaying of the army of Mahiṣāsura
महिषासुरसैन्यवधः:
Sambandha (सम्बन्ध/heading)
TypeNoun
Rootमहिषासुर-सैन्य-वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (सम्ज्ञा/heading), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘महिषासुरस्य सैन्यस्य वधः’)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसम्ज्ञावाचक-अव्यय (particle: ‘named/called’)
द्व्यशीतितमःeighty-second
द्व्यशीतितमः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootद्वि-अशीतितम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) ‘अध्यायः’ इत्यस्य विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/विषय), एकवचन
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
निहन्यमानम्being slain
निहन्यमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनि-हन् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (present passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषण
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषण
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अवलोक्यhaving seen
अवलोक्य:
Hetu (हेतु/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootअव-लोक् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund, absolutive)
महासुरःthe great Asura
महासुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा-असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (‘महान् असुरः’)
सेनानीःthe commander
सेनानीः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसेनानी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
चिक्षुरःCikṣura
चिक्षुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचिक्षुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; नाम (proper name)
कोपात्from anger
कोपात्:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/Ablative), एकवचन; कारणार्थे (from/through anger)
ययौwent
ययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/आरम्भवाचक-अव्यय (then/now)
अम्बिकाम्Ambikā (the Goddess)
अम्बिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्बिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
Ṛṣi (narrator) speaking to the listener within the Devī Māhātmyam frame
Devī (Ambikā/Caṇḍikā)
Ambikā (battle-form)
Narrative colophonEscalation of conflictAsura leadership (senānī) confronts Devī

FAQs

When collective wrongdoing collapses, its leadership often responds with anger rather than reflection; the verse sets up the moral pattern of adharma doubling down and meeting decisive defeat.

Manvantara (explicitly named) with Anucarita (episode narrative). The colophon anchors the story within purāṇic time-structuring.

The ‘general’ represents the organizing intellect of ego (ahaṃkāra’s strategy); once the mass of tendencies is cut down, the controlling node confronts Śakti directly—and is undone.