Shloka 11

Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Sanskrit

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तः स तु सम्भारानशेषानवनिपतिः । आनिनाय चकारेष्टिं स च तां द्विजसत्तमः ॥

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca ity uktaḥ sa tu sambhārān aśeṣān avanipatiḥ / ānināya cakāreṣṭiṃ sa ca tāṃ dvijasattamaḥ

Translation

मार्कण्डेय म्हणाला—असे संबोधिल्यावर राजाने सर्व आवश्यक सामग्री आणली. मग त्या द्विजश्रेष्ठाने ती इष्टि (यज्ञविधी) संपन्न केली।

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्तः: having been told/addressed
• उक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्त, क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भावः (one who has been told)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तु: but/then
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (contrastive particle)

• सम्भारान्: materials/requirements
• सम्भारान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सम्भार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• अशेषान्: all, without remainder
• अशेषान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अवनिपतिः: the king
• अवनिपतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवनि (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'अवनेः पतिः'

• आनिनाय: brought
• आनिनाय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग 'आ'

• चकार: performed/did
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• इष्टिम्: the sacrifice/rite
• इष्टिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: इष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• ताम्: that (rite)
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• द्विज-सत्तमः: the best of Brahmins
• द्विज-सत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'द्विजानां सत्तमः'

Speakers

• Mārkaṇḍeya as narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Ritual procedure
• Kingly duty (supporting dharma through yajña)
• Narrative progression

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Dharma is collaborative: the ruler supplies resources and protection; the brāhmaṇa supplies ritual knowledge—each fulfilling svadharma.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary narrative (upākhyāna) illustrating dharma and the yajña-economy; not a core pancalakṣaṇa segment.

What is the esoteric significance?

Gathering ‘all requisites’ implies completeness of intention and means—ritual success mirrors inner wholeness and disciplined preparation.