Adhyaya 60: Descriptions of Kimpurusha-varsha, Hari-varsha, Ilavrita (Meru-varsha), Ramyaka, and Hiranyamaya

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽथोत्तरकुरुकथनं नामैकोनषष्टितमोऽध्यायः । षष्टितमोऽध्यायः— मार्कण्डेय उवाच । यत्तु किम्पुरुषं वर्षं तत् प्रवक्ष्याम्यहं द्विज । यत्रायुर् दशसाहस्रं पुरुषाणां वपुष्मताम् ॥

अशा प्रकारे श्री मार्कंडेयपुराणातील ‘उत्तर-कुरूवृत्तांत’ नावाचा एकोणसाठावा अध्याय समाप्त झाला. आता साठावा अध्याय. मार्कंडेय म्हणाले—हे द्विज, आता मी किंपुरुष नावाच्या प्रदेशाचे वर्णन करीन, जिथे देहधारी मनुष्यांचे आयुष्य दहा हजार वर्षे असते।

Verse 2

अनामया ह्यशोकाश्च नरा यत्र तथा स्त्रियः । प्लक्षः षण्डश्च तत्रोक्तः सुमहान्नन्दनोपमः ॥

तेथे स्त्री-पुरुष खरोखरच रोगरहित आणि शोकविरहित असतात. तेथे एक महान् प्लक्षवृक्ष आणि एक उपवन सांगितले जाते—अतिविशाल, नंदनवनासारखे।

Verse 3

तस्य ते वै फलरसं पिबन्तः पुरुषाः सदा । स्थिरयौवननिष्पन्नाः स्त्रियश्चोत्पलगन्धिकाः ॥

त्याच्या फळरसाचे निरंतर पान केल्याने पुरुष स्थिर यौवनाने युक्त राहतात; आणि स्त्रिया कमळासारख्या सुगंधित होतात।

Verse 4

अतः परं किंपुरुषाद्धरिवर्षं प्रचक्ष्यते । महारजतसङ्काशा जायन्ते तत्र मानवाः ॥

किम्पुरुषाच्या पलीकडे हरिवर्षाचे वर्णन केले आहे. तेथे मनुष्य महान रौप्यप्रभेसारख्या तेजाने जन्म घेतात।

Verse 5

देवलोकच्युताः सर्वे देवरूपाश्च सर्वशः । हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुभम् ॥

ते सर्व देवलोकातून अवतीर्ण झालेले असून सर्वथा देवतुल्य रूपाचे आहेत. हरिवर्षात सर्व लोक इक्षु (ऊस) याचा शुभ रस पितात।

Verse 6

न जरा बाधते तत्र न जीर्यन्ते च कर्हिचित् । तावन्तमेव ते कालं जीवन्त्यथ निरामयाः ॥

तेथे त्यांना जरा बाधत नाही, आणि ते कधीही क्षीण होत नाहीत. ते ठराविक काळपर्यंत जगतात, आणि मग रोगरहित होऊन प्रस्थान करतात।

Verse 7

मेरुवर्षं मया प्रोक्तं मध्यमं यदिलावृतम् । न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः ॥

मी मेरुप्रदेशातील इळावृत नावाच्या मध्यदेशाचे वर्णन केले आहे. तेथे सूर्य दाह करत नाही, आणि तेथील मनुष्य वृद्ध होत नाहीत।

Verse 8

लभन्ते नात्मलाभञ्च रश्मयश्चन्द्रसूर्ययोः । नक्षत्राणां ग्रहाणाञ्च मेरॊस्तत्र परा द्युतिः ॥

तेथे चंद्र-सूर्यांचे किरण पूर्ण प्रभाव दाखवू शकत नाहीत, तसेच नक्षत्र-ग्रहांचेही नाहीत; कारण तेथे मेरूचे तेज परम श्रेष्ठ आहे।

Verse 9

पद्मप्रभाः पद्मगन्धा जम्बूफलरसाशिनः । पद्मपत्रायताक्षास्तु जायन्ते तत्र मानवाः ॥

तेथे मनुष्य कमळासारख्या तेजाने व कमळासारख्या सुगंधाने जन्मतात; ते जंबूफळाच्या रसावर उपजीविका करतात, आणि त्यांचे डोळे कमळदलांसारखे लांब असतात।

Verse 10

वर्षाणान्तु सहस्राणि तत्राप्यायुः त्रयोदश । सरावाकारसंस्तारो मेरुमध्ये इलावृते ॥

तेथे आयुष्यही तेरा हजार वर्षांचे असते. मेरूच्या मध्यभागी असलेल्या इलावृतात भूमी कटोऱ्यासारख्या (कुंडासारख्या) आकाराने पसरलेली आहे।

Verse 11

मेरुस्तत्र महाशैलस्तदाख्यातमिलावृतम् । रम्यकं वर्षमस्माच्च कथयिष्ये निबोध तत् ॥

तेथे मेरू हा महान पर्वतराज आहे आणि तो प्रदेश ‘इलावृत’ म्हणून ओळखला जातो. आता यानंतर ‘रम्यक’ नावाच्या वर्षाचे वर्णन करीन—समजून घ्या।

Verse 12

वृक्षस्तत्रापि चोत्तुङ्गो न्यग्रोधो हरितच्छदः । तस्यापि ते फलरसं पिबन्तो वर्तयन्ति वै ॥

तेथे हिरव्या पानांनी युक्त असा उंच वृक्षही आहे—न्यग्रोध (वट). त्याच्या फळाचा रस पिऊन ते खरोखरच जीवन धारण करतात।

Verse 13

वर्षायुतायुषस्तत्र नरास्तत्फलभोगिनः । रतिप्रधानविमला जरादौर्गन्ध्यवर्जिताः ॥

तेथे लोक दहा हजार वर्षे राहतात व त्या भूमीची फळे उपभोगतात। ते शुद्ध, स्वभावतः सुखप्रिय असून जरा व दुर्गंध यांपासून मुक्त असतात।

Verse 14

तस्मादथोत्तरं वर्षं नाम्ना ख्यातं हिरण्मयम् । हिरण्वती नदी यत्र प्रभूतकमलोज्ज्वला ॥

त्याच्या उत्तरेस ‘हिरण्मय’ नावाने प्रसिद्ध असा दुसरा प्रदेश आहे। तेथे ‘हिरण्वती’ नदी विपुल कमळांनी समृद्ध होऊन तेजस्वीपणे शोभते।

Verse 15

महाबलाः सतेजस्का जायन्ते तत्र मानवाः । महाकाया महासत्त्वा धनिनः प्रियदर्शनाः ॥

तेथे महाबल व तेज असलेले मनुष्य जन्मतात—महाकाय, महाप्राण, धनवान आणि रूपाने रमणीय।