Shloka 86

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् ।

दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान् ॥

Transliteration

anarthaṃ cārtha-rūpeṇa mokṣaṃ cāmokṣa-rūpiṇam / durvinītā vinā śaucaṃ darśayanti pṛthaṅ-narān

Translation

त्या अपायाला लाभासारखे दाखवतात आणि अमोक्षाचा मार्ग मोक्षासारखा. अशुद्ध व असंयमी होऊन त्या प्रत्येक व्यक्तीला भ्रमित करतात.

Word by Word

• अनर्थम्: harm, misfortune
• अनर्थम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अनर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अर्थ-रूपेण: as benefit/meaning
• अर्थ-रूपेण: करण (Karaṇa/Instrument; manner)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('in the form of benefit/meaning')

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अमोक्ष-रूपिणम्: appearing as non-liberation
• अमोक्ष-रूपिणम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of मोक्षम्)
• Type: Adjective
• Root: अमोक्ष (प्रातिपदिक) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('having the form of non-liberation')

• दुर्विनीता: ill-disciplined
• दुर्विनीता: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Adjective
• Root: दुर् + विनीत (प्रातिपदिक; √नी धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (subject)

• विना: without
• विना: सम्बन्ध (Adverbial relation)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश अव्यय; वियोग/अभावार्थ (preposition/adverb: 'without')

• शौचम्: purity, cleanliness
• शौचम्: कर्म (Karma/Object; with विना)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दर्शयन्ति: they show, make (others) see
• दर्शयन्ति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) (णिच् causative: दर्शय-)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd), बहुवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• पृथक्: separately
• पृथक्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय)
• Form: प्रकार/रीति-वाचक अव्यय (adverb: separately)

• नरान्: men
• नरान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), बहुवचन

Speakers

• Not explicit in provided excerpt; didactic continuation

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Moksha discernment
• Purity (śauca)
• False paths

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

External claims of ‘benefit’ or ‘liberation’ are unreliable without discipline and purity; one must evaluate outcomes and the moral means, not just labels.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Non-pancalakṣaṇa material: normative ethics and soteriological caution.

What is the esoteric significance?

The verse warns against pseudo-renunciation and counterfeit spirituality: ‘amokṣa-rūpa mokṣa’ is liberation-talk that actually strengthens bondage through impurity and lack of training.