Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Adhyaya 21Kuvalayashva’s Descent to Patala and the Rescue of Madalasa

पपात सहसा गर्ते सक्रीडोऽश्वश्च मामकः ।

सोऽहमश्वं समारूढस्तमस्येकः परिभ्रमन् ॥

papāta sahasā garte sakrīḍo 'śvaśca māmakaḥ / so 'hamaśvaṃ samārūḍhastamasyekaḥ paribhraman

अचानक माझा घोडा, साजसामानासह, एका खड्ड्यात पडला. मग मी पुन्हा घोड्यावर बसून एकटाच अंधारात भटकत राहिलो.

पपातfell
पपात:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyā-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
गर्तेinto a pit
गर्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootगर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
सक्रीडःsportive/playing
सक्रीडः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + क्रीड (प्रातिपदिक)
Formसमास: स-क्रीड (अव्ययीभाव/उपपद: ‘with play/sport’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of अश्वः
अश्वःhorse
अश्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
मामकःmy/owned by me
मामकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमामक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of अश्वः (‘mine’)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अश्वम्the horse
अश्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समारूढःhaving mounted
समारूढः:
Karta (कर्ता; predicate of अहम्)
TypeVerb
Rootसम्-आ-रुह् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘having mounted’
तमसिin darkness
तमसि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
एकःalone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of अहम्
परिभ्रमन्wandering about
परिभ्रमन्:
Kriyā-visheshana (क्रियाविशेषण; attendant action)
TypeVerb
Rootपरि-भ्रम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘wandering’
Kuvalayāśva

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Uncertainty during pursuitSolitudePerseverance

FAQs

Even while acting rightly, setbacks occur; the dhārmic response is resilience—remounting and continuing rather than abandoning duty.

Ākhyāna (episode detail).

The ‘pit’ is a classic symbol of sudden downfall or distraction; remounting indicates restoring mastery over the senses/vehicle and continuing the inner quest.