Shloka 136
Jatāyu’s Resistance, Sītā’s Traces, Kabandha’s Release, and the Path to Sugrīva (Āraṇyaka-parva 263)
पूर्ववत् कारयित्वान्न न भुड्क्ते गर्हयन् सम सः । फिर कहींसे अकस्मात् आकर कहते--'हमलोगोंको जल्दी भोजन कराओ।” कभी आधी रातमें उठकर उसे नीचा दीखानेके लिये उद्यत हो पूर्ववत् भोजन बनवाकर उस भोजनकी निन्दा करते हुए भोजन करनेसे इनकार कर देते थे
pūrvavat kārayitvānna na bhuṅkte garhayan sama saḥ |
वैशंपायन म्हणाले—पूर्वीप्रमाणे अन्न बनवूनही तो त्याची निंदा करीत आणि खात नसे; निर्विकार राहात असे. कधी कुठूनतरी अचानक येऊन म्हणे—“आम्हाला लवकर जेवू घाला.” तर कधी अर्धरात्री उठून यजमानाला अपमानित करण्याच्या हेतूने पुन्हा पूर्वीप्रमाणे अन्न शिजवून, त्याच अन्नाची निंदा करीत जेवण्यास नकार देई.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage critiques unethical conduct that weaponizes hospitality: demanding service, forcing others to labor, then insulting the offering and refusing it. Such behavior violates dharma by inflicting needless hardship and humiliation, showing how power and entitlement can become cruelty when unrestrained by gratitude and respect.
A man repeatedly compels food to be prepared—sometimes suddenly, sometimes in the middle of the night—then disparages the meal and refuses to eat. The pattern is deliberate: he uses unreasonable demands and contempt to demean the host and display dominance.