Mahabharata 3.201.124 — Vana Parva, Adhyaya 201, Shloka 124
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
विप्लवे विप्रदत्तानि दधिमस्त्वक्षयाणि च । पूर्वकी ओर बहनेवाली नदीका प्रवाह जहाँ पश्चिमकी ओर मुड़ गया हो
viplave vipradattāni dadhimastv akṣayāṇi ca |
मार्कण्डेय म्हणाले— उथळपुथळीच्या काळातही ब्राह्मणांना दिलेले दही, ताक इत्यादी दान अक्षय पुण्य देणारे सांगितले आहे. जिथे पूर्वेकडे वाहणारा नदीप्रवाह पश्चिमेकडे वळतो, ते ‘प्रतिस्रोत’ तीर्थ मानले जाते; तेथे उत्तम अश्वांचे दान अक्षय पुण्य देते. अन्नासाठी भटकणाऱ्या अतिथिरूपी इंद्राला भोजनाने तृप्त केल्यास तेही अक्षय पुण्याचे कारण ठरते. नद्यांच्या महान प्रवाहात ग्रहणकाळी ब्राह्मणांना दिलेले दधिमंड व पूर्वोक्त दान अक्षय पुण्य देतात; आणि तेथे स्नान करणारा पुरुष महापापांपासून मुक्त होतो. पर्वकाळी दिलेले दान द्विगुण, ऋतु-आरंभी दिलेले दान दशगुण पुण्यदायक; उत्तरायण-दक्षिणायन आरंभ, विषुवयोग, मिथुन-कन्या-धनु-मीन संक्रांती आणि चंद्र-सूर्यग्रहणाच्या वेळी दिलेले दान अक्षय मानले आहे॥
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
That charity (especially to Brahmins) performed at potent sacred times—festivals, seasonal junctions, solstitial/equinoctial days, and eclipses—produces ‘akṣaya’ (inexhaustible) merit; even simple gifts like curds and whey become spiritually enduring when given in a dharmic manner.
Mārkaṇḍeya is instructing his listeners on the religious efficacy of dāna (giving), highlighting specific times when gifts are believed to multiply in merit and become imperishable, thereby guiding ethical and ritual conduct within the broader Vana Parva discourse.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.