Shloka 26
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
Devanagari script
निर्वर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृप: । लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा,जब वर्षासे खेती अच्छी तरह लहलहा उठी तब राजा लोमपादने अपनी पुत्री शान्ता ऋष्यशृंगको ब्याह दी; ठीक उसी तरह, जैसे सूर्यदेवने अपनी बेटी सावित्रीका ब्रह्माजीके साथ ब्याह किया था
Translation
जेव्हा धान्य-शस्याची उत्पत्ती नीट झाली, तेव्हा राजा लोमपादाने त्यांना आपली कन्या शान्ता अर्पण केली—जशी सविता (सूर्यदेव) सावित्रीला (उचित वराला) अर्पण करतो तशी.
Word by Word
निर्वर्तितेषुwhen (they were) completed
निर्वर्तितेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनिर्वर्तित (√वृत्/√वर्त्, क्त-प्रत्यय; ‘समाप्त/सिद्ध’)
FormNeuter, Locative, Plural
सस्येषुin the crops
सस्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसस्य
FormNeuter, Locative, Plural
यस्मैto whom
यस्मै:
Sampradana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Dative, Singular
शान्ताम्Śāntā (name)
शान्ताम्:
Karma
TypeNoun
Rootशान्ता
FormFeminine, Accusative, Singular
ददौgave
ददौ:
Karta
TypeVerb
Root√दा (दाने)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
नृपःthe king
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Singular
लोमपादःLomapāda (name)
लोमपादः:
Karta
TypeNoun
Rootलोमपाद
FormMasculine, Nominative, Singular
दुहितरम्daughter
दुहितरम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुहितृ
FormFeminine, Accusative, Singular
सावित्रीम्Sāvitrī (name)
सावित्रीम्:
Karma
TypeNoun
Rootसावित्री
FormFeminine, Accusative, Singular
सविताthe Sun (god)
सविता:
Karta
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Speaker
लोगश उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes