Shloka 51
Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration
Sañjaya’s Report
यदा रथं॑ हेममणिप्रकाशं श्वेताश्वयुक्ते वानरकेतुमुग्रम् । द्रष्टा ममाप्यास्थितं केशवेन तदा तप्स्यत्यकृतात्मा स मन्द:,“जब सुवर्ण और मणियोंसे प्रकाशित होनेवाले मेरे भयंकर रथको जिसमें चार श्वेत अश्व जुते होंगे, जिसपर वानरध्वजा फहरा रही होगी तथा साक्षात् भगवान् श्रीकृष्ण जिसपर बैठकर सारथिका कार्य सँभालते होंगे, अकृतात्मा मन्दबुद्धि दुर्योधन देखेगा, तब मन ही-मन संतप्त हो उठेगा
sañjaya uvāca | yadā rathaṁ hemamaṇiprakāśaṁ śvetāśvayukte vānaraketumugram | draṣṭā mamāpyāsthitaṁ keśavena tadā tapsyatyakṛtātmā sa mandaḥ ||
संजय म्हणाला—जेव्हा सुवर्ण व मण्यांच्या तेजाने झळकणारा, चार शुभ्र अश्वांनी युक्त, वानरध्वजाधारी माझा तो उग्र रथ—ज्यावर केशव स्वतः सारथी म्हणून अधिष्ठित असतील—अकृतात्मा मंदबुद्धी दुर्योधन पाहील, तेव्हा तो अंतःकरणातच संतप्त होईल।
संजय उवाच
Educational Q&A
Lack of self-discipline (akṛtātmā) and pride make a person suffer when confronted with righteous strength and divine support; inner torment arises not from the opponent’s glory alone but from one’s own ethical failure and hardened ego.
Sañjaya foretells Duryodhana’s reaction: when he sees the splendid, fearsome chariot—yoked with white horses, bearing the monkey-emblem, and guided by Kṛṣṇa as charioteer—he will be inwardly scorched with distress and regret.