Shloka 52
यदा मौर्व्यास्तलनिष्पेषमुग्रं महाशब्दं वज्ननिष्पेषतुल्यम् | विधूयमानस्य महारणे मया स गाण्डिवस्य श्रोष्यति मन्दबुद्धि:,“महान् संग्रामके समय जब मैं गाण्डीव धनुषकी डोरी खीचूँगा, उस समय मेरे हाथोंकी रगड़से वजपातके समान अत्यन्त भयंकर आवाज होगी, मन्दबुद्धि दुर्योधन जब गाण्डीवकी उस उग्र टंकारको सुनेगा तथा रणस्थलीके अग्रभागमें मेरी बाण-वर्षासे फैले हुए अन्धकारमें इधर-उधर भागती हुई गौओंकी भाँति अपनी सेनाको युद्धसे पलायन करती देखेगा, तब दुष्ट सहायकोंसे युक्त उस दुर्बुद्धि एवं मूढ़ धृतराष्ट्रपुत्रेके मनमें बड़ा संताप होगा
sañjaya uvāca | yadā maurvyāstala-niṣpeṣam ugraṁ mahāśabdaṁ vajra-niṣpeṣa-tulyam | vidhūyamānasya mahāraṇe mayā sa gāṇḍīvasya śroṣyati mandabuddhiḥ ||
संजय म्हणाला—महायुद्धात जेव्हा मी गांडीव हलवून त्याची प्रत्यंचा ताणीन, तेव्हा हातांच्या घर्षणाने व प्रत्यंचेच्या झटक्याने वज्राघातासारखा अत्यंत भयंकर महाशब्द उठेल; तो मंदबुद्धी तो ऐकेल. त्या क्षणी रणभय दाटेल आणि अर्जुनाच्या धनुष्याची टंकार धर्माची चेतावणी ठरेल—कारण दर्प व अधर्माचा हट्ट, शिस्तबद्ध पराक्रमासमोर, अखेरीस संतापातच बदलतो.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses the sound of Gāṇḍīva as a symbol of disciplined power aligned with rightful resolve: when unjust pride meets steadfast martial duty, fear and inner torment arise. It highlights how moral imbalance (adharma) weakens courage even before weapons strike.
Sañjaya describes the impending battlefield moment when Arjuna’s bowstring, drawn and set vibrating, produces a terrifying roar like a thunderbolt. The image anticipates the psychological impact on the opposing side—especially the ‘dull-witted’ antagonist—upon hearing this omen-like war sound.